محمدرضا نیکنژاد، کارشناس حوزه آموزش، در گفتوگو با فرارو
بحران معلم حرفهای جدی است / نسل جدید، معلم جدید میخواهد
وزارت آموزشوپرورش میگوید امسال هیچ کلاسی بدون معلم نمیماند، اما کارشناسان میگویند مسئله فقط پر کردن کلاس نیست؛ بحران اصلی میتواند کمبود معلم متخصص و حرفهای باشد.
فرارو- «امسال هیچ کلاس درسی بدون معلم نخواهد ماند» وعدهی وزارت آموزشوپرورش است که در برابر آمار تشکلهای صنفی فرهنگیان قرار میگیرد. کسری ۱۰۰ تا ۱۳۰ هزار معلم تنها یکی از این برآوردهاست. به زعم کارشناسان این شکاف آماری درست روز اول مهر خود را نشان میدهد. آیا جای معلم متخصص خالی نیست؟
به گزارش فرارو، محمدرضا نیکنژاد، کارشناس حوزه آموزش، در گفتوگو با فرارو درباره ابعاد کمبود معلم و تفاوت میان پر کردن کلاس و تامین نیروی انسانی متخصص توضیح داد.
کلاس پر میشود، اما با چه کسی؟
محمدرضا نیکنژاد به فرارو میگوید: «اعداد مربوط به کمبود معلم مشخص و قطعی نیستند. آمار مختلفی اعلام میشود. از ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار نفر گرفته تا ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار نفر. با این حال، آماری که ما داریم نشان میدهد که خود آموزشوپرورش سال گذشته میزان کمبود نیرو را تا ۳۰۰ هزار نفر اعلام کرده بود. حالا اینکه در این یک سال، با شرایطی که داشتیم و با بحرانهای موجود، چه میزان از این کمبود جبران شده است، محل سؤال است.»
در ادامه او عنوان میکند: «اگر این میزان کمبود معلم افزایش پیدا نکرده باشد، بعید است کمتر شده باشد. بنابراین این اعداد و ارقام را نمیتوان به سادگی پذیرفت. در هر صورت، اکنون باید وارد مهرماه شویم و ببینیم وضعیت چگونه خواهد بود. حتی اگر فرض کنیم جمله «هیچ کلاس درسی بدون معلم نمیماند» درست باشد، مسئله فقط این نیست که کلاس خالی نماند. مسئله مهمتر این است که کلاس چگونه و با چه کسی پر میشود.»
نسل جدید، معلم جدید میخواهد
امروز در شهرهای بزرگ، از جمله تهران، به گفته این کارشناس حوزه آموزش: «حتی در بسیاری از مدارس دولتی از نیروهای بازنشسته استفاده میشود. نیروهای بازنشسته هم ممکن است در سن و شرایطی باشند که برخی از آنها توانایی حضور در کلاس و ارتباط با دانشآموزان را داشته باشند، اما عدهای دیگر چنین شرایطی ندارند.»
او میافزاید: «حتی در سالهای گذشته پیامک دعوت به کار برای معلمانی با سنین بالای ۸۰ سال ارسال شده بود. طبیعی است که یک معلم در این سن، هم از نظر توان جسمی ممکن است با محدودیت مواجه باشد و هم با توجه به فاصله سنی بسیار زیاد، نتواند ارتباط مناسبی با دانشآموزان نسلهای جدید برقرار کند.»
یکی از شاخصههایی که امروز در معلمی اهمیت دارد، از دید نیکنژاد: «ارتباط با نسل جدید است. در حال حاضر شاهدیم معلمان جوانی که تازه وارد سیستم آموزشی میشوند، از نظر رفتاری، ادبیات گفتاری و ویژگیهای شخصیتی، به بچههای نسل جدید نزدیکتر هستند و میتوانند ارتباط بهتری با آنها برقرار کنند تا معلمی که اکنون در دهه ششم زندگی خود قرار دارد.»
بنابراین به گفته او: «این گزاره که «هیچ کلاسی بدون معلم نمیماند»، حتی اگر فرضی درست باشد، به تنهایی کافی نیست. معمولا با شروع سال تحصیلی، اعلام میشود که کمبود نیرو در چه میزان است و در فلان مدرسه یا فلان منطقه با کمبود معلم مواجه هستیم. امیدوارم این گزاره، با توجه به انتظاراتی که داریم، حداقل کف خواستههای نظام آموزشی را برآورده کند.»
معلم هست؛ متخصص چطور؟
اما آیا مسئله اصلی نظام آموزشی در حال حاضر کمبود معلم است یا کمبود معلم متخصص؟ او در پاسخ به این پرسش میگوید: «اگر مسئله دولت و آموزشوپرورش کمبود معلم است و میگویند «هیچ کلاسی بدون معلم نمیماند»، این حرف به تنهایی کافی نیست. سؤال این است که این کلاس چگونه پر شده است.»
شاید مهمتر از این مسئله، از نگاه نیکنژاد: «یک گرفتاری گسترده در آموزشوپرورش ایران و البته در بسیاری از نظامهای آموزشی دیگر است. در جریانهای اقتصادی لیبرالی و نئولیبرالی، یکی از گرههای مهم آموزشوپرورش در کشورهای مختلف این است که به سمت استفاده از معلم متخصص نمیروند چراکه معلم متخصص، توانا و حرفهای هزینههای بیشتری برای نظام آموزشی ایجاد میکند و در نتیجه ممکن است به سمت استفاده از معلمان آموزشندیده بروند.»
امروز در ایران به گفته او: «با چنین مسئلهای مواجه هستیم. البته بخشی از معلمان بازنشسته تجربه کاری دارند و احتمالا از دانش و مهارت لازم برخوردارند. همچنین معلمانی که از مسیر دانشگاه فرهنگیان وارد سیستم میشوند نیز باید آموزشهای حرفهای لازم را دیده باشند و حرفهای وارد کلاس شوند. البته درباره این بخش هم اما و اگرهایی وجود دارد و باید دید آموزشهای حرفهای لازم تا چه اندازه به آنها ارائه شده است.»
بحران معلم حرفهای جدی است
مشکل از دید این کارشناس آموزش: «اینجاست که بسیاری از معلمان ما که از مسیرهای مختلف وارد آموزشوپرورش شدهاند، حتی برخی از کسانی که از دانشگاه فرهنگیان آمدهاند، از نظر دانش، مهارت و تجربه در حد و اندازههایی نیستند که بتوانند متناسب با شرایط امروز، به دانشآموزان آموزش دهند.»
در نهایت او تاکید میکند: «بنابراین این پرسش که «ما کمبود معلم داریم یا کمبود معلم متخصص؟» پرسش مهمی است و قطعا بخش بزرگی از آموزشوپرورش ما دچار کمبود معلم حرفهای، کارشناس و متخصص است.»
