رمزگشایی از «موشک ریاضی» قالیباف به سمت ترامپ: آیا ایران نرخ بهره آمریکا را تعیین میکند؟
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران که در شش ماه گذشته یکی از مذاکرهکنندگان ارشد در گفتگوهای میان تهران و واشنگتن در مقاطع مختلف بوده است، در پستی در شبکه اجتماعی «ایکس» نسخهای از «معادله تیلور» را نوشت؛ فرمولی که بانکهای مرکزی برای تعیین نرخ بهره از آن استفاده میکنند.
فرارو- رئیس مجلس ایران با استناد به «معادله تیلور» و در بحبوحه بحث بستن تنگه هرمز، نرخ بهره آمریکا را به سخره گرفت.
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، پنتاگون اوایل این هفته اذعان کرد که موشکها و پهپادهای ایران دهها فروند هواپیمای ایالات متحده را سرنگون کرده، به صدها ساختمان در پایگاههای آمریکا در خاورمیانه آسیب رسانده یا آنها را منهدم ساخته و ذخایر تجهیزات نظامی این کشور به ارزش میلیاردها دلار را به تحلیل بردهاند.
روز چهارشنبه، تهران سلاح غیرمنتظره دیگری را در نبرد خود علیه ایالات متحده به کار گرفت: یک معادله ریاضی.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران که در شش ماه گذشته یکی از مذاکرهکنندگان ارشد در گفتگوهای میان تهران و واشنگتن در مقاطع مختلف بوده است، در پستی در شبکه اجتماعی «ایکس» که حاوی پیامی با حالوهوای جنگی بود، نسخهای از «معادله تیلور» را نوشت؛ فرمولی که بانکهای مرکزی برای تعیین نرخ بهره از آن استفاده میکنند.
او با اشاره به افزایش نرخ بهره و تنگه هرمز آبراهی حیاتی که ایران مسیر آن را برای کشتیرانی جهانی مسدود کرده است نوشت: «ببینیم آیا یک افزایش [نرخ بهره] میتواند راه تنگه هرمز (SOH) را باز کند یا حتی یک بشکه [نفت] تولید کند؟»
او در ادامه، ظاهراً باز هم با اشاره به همین تنگه، افزود: «نمیتوانید با تغییر ۲۵ واحد پایه (bp) در نرخ بهره، بر یک گلوگاه استراتژیک تأثیر بگذارید؛ این [موضوع] مربوط به «صرف ریسک تنگه هرمز» است و تعیینکننده آن ما هستیم. »
ساعاتی پس از انتشار پست قالیباف، فدرال رزرو آمریکا نرخ بهره پایه را ۲۵ واحد پایه افزایش داد.
در اوایل جنگی که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه علیه ایران به راه انداختند، قالیباف بارها با توسل به استدلالهای مالی، نحوه مدیریت این مناقشه توسط دولت دونالد ترامپ را به باد تمسخر میگرفت و بر توانایی ایران برای وارد کردن ضربه اقتصادی به واشنگتن در صورتعدم تغییر رویکرد آن تأکید میکرد.
اکنون او به سراغ محاسبات ریاضی رفته است.
کریس بوچمپ، تحلیلگر ارشد بازار در گروه «آیجی» (IG Group)، به الجزیره گفت: «این یک نمونه چشمگیر از تبلیغات سیاسی (آجیتپروپ) از سوی ایران است؛ کشوری که در سال ۲۰۲۶، دستکم توانایی خیرهکنندهای در به ستوه آوردن و تحریک رقیب آمریکایی خود از خود نشان داده است.»
اما قالیباف دقیقاً چه میخواهد بگوید؟ «معادله تیلور» چیست؟ آیا جنگ ایران بر نرخ بهره آمریکا تأثیر گذاشته است و آیا آنطور که رئیس مجلس مطرح کرده، تهران آن را «تعیین میکند»؟
معادله تیلور که قالیباف به آن استناد کرد، چیست؟
این قاعده فرمولی است که اقتصاددانان برای برآورد نحوه تعیین نرخ بهره توسط بانک مرکزی، بر اساس تورم و قدرت اقتصاد، از آن استفاده میکنند.
این قاعده که توسط اقتصاددان «جان تیلور» در اوایل دهه ۱۹۹۰ تدوین شد، نرخ وجوه فدرال (نرخ بهره بینبانکی) آمریکا را به تورم و «شکاف تولید» (تفاوت میان تولید واقعی اقتصاد و ظرفیت بالقوه آن) پیوند میدهد.
این فرمول در سادهترین شکل خود به این صورت است:
نرخ بهره = تورم + ۰.۵ (شکاف تولید) + ۰.۵ (تورم منهای ۲ درصد) + ۲ درصد.
این بدان معناست که نرخ بهره پیشنهادی زمانی افزایش مییابد که تورم از هدف ۲ درصدی فراتر رود یا تولید اقتصادی بیش از ظرفیت بالقوه آن باشد؛ و زمانی کاهش مییابد که تورم تضعیف شود یا اقتصاد پایینتر از ظرفیت بالقوه خود عمل کند.
با این حال، این معادله یک معیار (شاخص) است، نه قاعدهای که بهطور اکید و اجباری رعایت شود؛ چرا که سیاستگذاران فدرال رزرو آمریکا هنگام تعیین نرخ بهره، عوامل اقتصادی دیگر را نیز در نظر میگیرند.
آیا جنگ با ایران عاملی در افزایش نرخ بهره آمریکا محسوب میشود؟
به گفته کارشناسان، تعرفههای ترامپ، شوک انرژی ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، و سرمایهگذاری سنگین در رونق هوش مصنوعی، فشارهای تورمی را همچنان بالا نگه داشتهاند.
روز چهارشنبه، فدرال رزرو آمریکا نرخ بهره را ۲۵ واحد پایه (۰.۲۵ درصد) افزایش داد که نخستین افزایش نرخ در سه سال گذشته به شمار میرفت.
کوین وارش، از مقامات ارشد فدرال رزرو، در سخنرانی خود پس از این افزایش نرخ گفت که ازسرگیری درگیریها میان آمریکا و ایران که موجب بالا رفتن قیمت بنزین شده است به متقاعد کردن مقامات فدرال رزرو برای حمایت از نرخهای بالاتر کمک کرده است.
وارش اظهار داشت: «نمیتوان از کانونهای بحران در سراسر جهان غافل ماند.»
بوچامپ از گروه «آیجی» (IG Group) گفت: «جنگ ایران، بهطور غیرمستقیم، عامل اصلی افزایش [نرخ بهره] در شب گذشته است، هرچند هیچکس نمیخواهد به آن اذعان کند.»
او افزود: «جهش قیمت انرژی در کنار افزایش بازدهی اوراق قرضه، فدرال رزرو را در موقعیتی دشوار و بدون راه گریز قرار داده است.»
سوزانا استریتر، استراتژیست ارشد سرمایهگذاری در «ولث کلاب» (Wealth Club)، اظهار داشت که «غیرقابلانکار» است که اقدام تلافیجویانه ایران علیه آمریکا و متحدانش در منطقه خلیج [فارس]، «نگرانیها درباره تأمین انرژی را تشدید کرده و به پیشبینیهای تورمی شدیدتری منجر شده است.»
او به الجزیره گفت: «تلاطمهای ژئوپلیتیکِ جاری و قیمتهای بالای نفت خام، قطعاً از عوامل کلیدی در تصمیم فدرال رزرو برای افزایش نرخ بهره بودهاند.»
استریتر خاطرنشان کرد که اگرچه جنگ در خاورمیانه و افزایش قیمت نفت قطعاً در تصمیم فدرال رزرو نقش داشتهاند، اما اینها «تنها عوامل مؤثر» نبودهاند.
او خاطرنشان کرد: «قدرت هزینهکردِ شرکتهای عظیم فعال در حوزه هوش مصنوعی (هایپراسکالرها) نیز در رگهای اقتصاد جریان یافته است؛ سرمایهگذاریهای کلان و تقاضای داخلیِ نیرومند بر فشارهای تورمی افزودهاند و از این رو، سیاستگذاران ناگزیر به بررسیِ کلیتِ این وضعیت بودهاند.»
«بنابراین، اگرچه تهران احتمالاً بر برخی از عوامل مؤثر بر سیاست پولی ایالات متحده بهویژه از طریق تأثیر درگیریها بر عرضه و قیمت نفت اثرگذار بوده است، اما «تعیینکننده» نرخ بهره آمریکا نیست. »
استریتر اظهار داشت که فدرال رزرو آمریکا در واکنش به طیف بسیار گستردهتری از شرایط اقتصادی عمل میکند.
او توضیح داد: «اقدامات ایران بر چشمانداز تورم تأثیر گذاشته است، اما تصمیم نهایی درباره تعیین نرخ بهره بر عهده فدرال رزرو است و سیاستگذاران از دادههای متعدد دیگری نیز برای این منظور استفاده میکنند.»
ماجرای تمسخر محاسبات [اقتصادی] توسط قالیباف چیست؟
در ماه مارس، رئیس مجلس ایران بارها از طریق شبکههای اجتماعی به اظهارنظر درباره بازارها و قیمت انرژی پرداخت؛ او تلاشهای دولت ترامپ برای تأثیرگذاری بر بازار معاملات آتی نفت را به سخره گرفت و استدلال کرد که مانورهای مالی نمیتواند به تولید «سوخت واقعی» در پمپبنزینها منجر شود.
ماه گذشته، قالیباف تصویری گرافیکی با عبارت «آمریکا را دوباره گرسنه کنید» (Make America Hungry Again) منتشر کرد که اقتباسی طنزآمیز از شعار ترامپ، یعنی «آمریکا را دوباره باعظمت کنید» (Make America Great Again) بود و آن را با آمارهایی درباره کمبود مواد غذایی و گرسنگی در آمریکا همراه ساخت. او گفت: «نمیتوان شکستها را با ادعاهای دروغین پنهان کرد.»
نگار مرتضوی، کارشناس ارشد «مرکز سیاست بینالملل» در واشنگتن، میگوید: «نکته مورد نظر قالیباف این است که افزایش نرخ بهره در آمریکا نمیتواند تنگه هرمز را بازگشایی کند یا جایگزینی برای عرضه مختلشده نفت باشد. نسخه تغییریافته او از «قانون تیلور»، تنگههای هرمز و بابالمندب را به فرمولی اضافه میکند که معمولاً تنها با تورم و خروجی اقتصادی سروکار دارد. او با استفاده از ادبیات خودِ فدرال رزرو استدلال میکند که هزینههای اقتصادی جنگ تا حدی به امنیت دریایی وابسته است؛ موضوعی که تهران میتواند بر آن تأثیر بگذارد. »
او افزود که این اظهارات بیشتر بیانگر اهرم فشار ایران است تا پیشنهادی جدی برای تعیین نرخ بهره.
«زمانبندی این اقدام حائز اهمیت است: او این مطلب را همزمان با افزایش ۰.۲۵ درصدی نرخ بهره توسط فدرال رزرو منتشر کرد. هدفِ پستهای مکررِ او در حوزه مسائل مالی، ملموس کردن هزینههای جنگ برای مخاطبان آمریکایی از طریق شاخصهایی همچون قیمتها، بازارها و سیاست پولی است.»
