چرا با وجود مصرف آهن، کمبود آهن بدن برطرف نمی‌شود؟

آهن یکی از مواد معدنی ضروری برای بدن است و نقش مهمی در تولید هموگلوبین و انتقال اکسیژن به اندام‌ها دارد. به همین دلیل، زمانی که سطح آهن بدن پایین می‌آید، معمولاً نخستین توصیه، افزایش مصرف مواد غذایی حاوی آهن و در صورت نیاز، استفاده از مکمل است.

به گزارش فرارو، با این حال، همیشه مشکل با خوردن گوشت، حبوبات یا مصرف مکمل برطرف نمی‌شود. گاهی بدن نمی‌تواند آهن موجود در غذا را به اندازه کافی جذب کند، گاهی آهن به دلیل خونریزی از دست می‌رود و در برخی موارد نیز یک بیماری زمینه‌ای باعث پایین ماندن سطح آهن می‌شود.

کمبود شدید آهن می‌تواند در نهایت به کم‌خونی فقر آهن منجر شود؛ وضعیتی که ممکن است با علائمی مانند خستگی، ضعف، تنگی نفس، سردرد و تپش قلب همراه باشد.

۱. شاید آهن مصرف می‌کنید، اما بدن آن را به اندازه کافی جذب نمی‌کند

وجود آهن در رژیم غذایی لزوماً به معنای جذب کامل آن نیست. نوع آهن موجود در مواد غذایی نیز در میزان جذب آن نقش دارد.

آهن «هِم» که بیشتر در گوشت و ماهی یافت می‌شود، معمولاً آسان‌تر از آهن «غیرهِم» جذب می‌شود. نوع دوم بیشتر در منابع گیاهی مانند لوبیا، عدس، مغزها، دانه‌ها و سبزیجات برگ‌سبز وجود دارد.

برخی مواد غذایی و نوشیدنی‌ها نیز می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند. برای مثال، ترکیبات موجود در چای و قهوه ممکن است جذب آهن را مختل کنند. مصرف مقدار زیاد لبنیات همزمان با یک وعده غذایی سرشار از آهن نیز می‌تواند در جذب این ماده معدنی اختلال ایجاد کند.

اگر بخش عمده آهن رژیم غذایی شما از منابع گیاهی تأمین می‌شود، بهتر است این مواد را در کنار منابع حاوی ویتامین C مانند مرکبات، گوجه‌فرنگی و فلفل دلمه‌ای مصرف کنید؛ زیرا ویتامین C می‌تواند به جذب بهتر آهن غیرهِم کمک کند.

۲. شاید آهن بدن به دلیل خونریزی مداوم از دست می‌رود

یکی از دلایل مهم کمبود آهن، از دست دادن خون است. در زنان، خونریزی شدید قاعدگی می‌تواند به مرور زمان ذخایر آهن بدن را کاهش دهد، حتی اگر فرد رژیم غذایی مناسبی داشته باشد.

قاعدگی بسیار سنگین می‌تواند با خونریزی بیش از هفت روز، نیاز به تعویض مکرر محصولات بهداشتی، دفع لخته‌های بزرگ یا اختلال در فعالیت‌های روزمره همراه باشد.

البته خونریزی تنها به دوران قاعدگی محدود نمی‌شود. خونریزی‌های دستگاه گوارش، زخم‌های گوارشی، التهاب روده، هموروئید و برخی داروها، از جمله بعضی مسکن‌های ضدالتهابی، نیز می‌توانند باعث از دست رفتن خون و در نتیجه کاهش ذخایر آهن شوند.

به‌ویژه در مردان و زنان پس از یائسگی، کمبود آهن بدون علت مشخص موضوعی است که باید از نظر پزشکی بررسی شود.

۳. یک مشکل گوارشی ممکن است مانع جذب آهن شود

گاهی فرد آهن کافی دریافت می‌کند، اما دستگاه گوارش قادر نیست آن را به خوبی جذب کند. برخی بیماری‌های گوارشی می‌توانند توانایی روده برای جذب مواد مغذی را کاهش دهند.

سلیاک یکی از نمونه‌های مهم است. در این بیماری، آسیب به پوشش داخلی روده کوچک می‌تواند جذب مواد مغذی، از جمله آهن، را مختل کند و به کم‌خونی فقر آهن منجر شود.

نکته قابل توجه این است که سلیاک همیشه با علائم گوارشی واضح همراه نیست. به همین دلیل، اگر کم‌خونی فقر آهن بدون علت مشخص وجود داشته باشد، پزشک ممکن است بررسی از نظر سلیاک را نیز در نظر بگیرد.

برخی بیماری‌های دیگر روده و بعضی جراحی‌های معده نیز می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند.

۴. شاید نیاز بدن شما به آهن افزایش پیدا کرده باشد

در بعضی دوره‌های زندگی، بدن بیش از حالت معمول به آهن نیاز دارد. در چنین شرایطی حتی یک رژیم غذایی مناسب هم ممکن است به‌تنهایی پاسخگوی نیاز بدن نباشد.

بارداری یکی از مهم‌ترین این دوره‌هاست؛ زیرا بدن برای رشد جنین و افزایش حجم خون به آهن بیشتری نیاز پیدا می‌کند.

کودکان و نوجوانان نیز در دوره‌های رشد سریع ممکن است به آهن بیشتری احتیاج داشته باشند. بنابراین، پایین بودن آهن در این گروه‌ها لزوماً به معنای تغذیه نامناسب نیست.

۵. «غذای سرشار از آهن» همیشه به معنای جذب بالای آهن نیست

ممکن است یک ماده غذایی روی کاغذ مقدار قابل توجهی آهن داشته باشد، اما بدن از تمام آن مقدار استفاده نکند.

بسیاری از منابع گیاهی حاوی آهن غیرهِم هستند و میزان جذب این نوع آهن به ترکیب کلی وعده غذایی و عوامل مختلف دیگر بستگی دارد.

مصرف منظم حبوبات، لوبیا، غلات غنی‌شده، مغزها، دانه‌ها و سبزیجات برگ‌سبز می‌تواند به تأمین آهن مورد نیاز بدن کمک کند، اما در صورتی که نیاز بدن بالا باشد یا جذب آهن کاهش پیدا کرده باشد، رژیم غذایی به‌تنهایی ممکن است کافی نباشد.

۶. یک بیماری زمینه‌ای می‌تواند در کمبود آهن نقش داشته باشد

پایین بودن آهن همیشه یک مشکل ساده تغذیه‌ای نیست. برخی بیماری‌های مزمن می‌توانند نحوه تولید گلبول‌های قرمز یا استفاده بدن از آهن را تحت تأثیر قرار دهند.

التهاب‌های مزمن، بیماری‌های کلیوی و برخی بیماری‌های طولانی‌مدت از جمله عواملی هستند که می‌توانند با اختلال در وضعیت آهن یا کم‌خونی همراه باشند.

بنابراین، اگر سطح آهن یا هموگلوبین پایین است و این وضعیت با وجود اصلاح رژیم غذایی یا مصرف مکمل تجویزشده ادامه پیدا می‌کند، بهتر است علت اصلی توسط پزشک بررسی شود.

۷. شاید برای جبران کمبود، رژیم غذایی به‌تنهایی کافی نباشد

وقتی ذخایر آهن بدن به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرده باشد، افزایش مصرف مواد غذایی حاوی آهن ممکن است برای جبران سریع کمبود کافی نباشد.

در چنین شرایطی، پزشک با توجه به شدت کمبود و علت آن ممکن است مکمل آهن تجویز کند و پس از مدتی آزمایش خون را تکرار کند تا مشخص شود درمان تا چه اندازه مؤثر بوده است.

البته مصرف خودسرانه مکمل آهن توصیه نمی‌شود. آهن بیش از نیاز بدن نیز می‌تواند عوارض ایجاد کند و در مقادیر بالا برای بدن مضر باشد. بنابراین، بهتر است ابتدا علت پایین بودن سطح آهن مشخص شود.

اگر آهن بدن پایین می‌ماند، فقط مصرف آهن را بیشتر نکنید

اگر با وجود یک رژیم غذایی متعادل و مصرف مواد غذایی سرشار از آهن، آزمایش‌ها همچنان سطح پایین آهن را نشان می‌دهند، بهتر است به جای افزایش خودسرانه مصرف آهن، علت این وضعیت بررسی شود.

پزشک ممکن است درباره رژیم غذایی، میزان خونریزی قاعدگی، احتمال خونریزی‌های دیگر، علائم همراه، سابقه پزشکی و نتایج آزمایش‌های خون سؤال کند.

در صورت نیاز نیز آزمایش‌های بیشتری برای بررسی خونریزی، اختلال در جذب آهن یا بیماری‌های زمینه‌ای انجام خواهد شد.

کمبود آهن فقط از کمبود آهن در رژیم غذایی ناشی نمی‌شود

پایین بودن سطح آهن بدن همیشه به این معنا نیست که فرد آهن کافی مصرف نمی‌کند. اختلال در جذب، از دست دادن خون، افزایش نیاز بدن و برخی بیماری‌های زمینه‌ای همگی می‌توانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.

به همین دلیل، پیدا کردن علت کمبود آهن به اندازه جبران آهن از دست‌رفته اهمیت دارد. اگر سطح آهن با وجود اصلاح رژیم غذایی یا درمان همچنان پایین باقی می‌ماند، بررسی پزشکی می‌تواند به پیدا کردن علت اصلی و انتخاب درمان مناسب کمک کند.