بیشترین بودجه نظامی خاورمیانه مربوط به کدام کشور است؟

فرارو- بودجه‌های دفاعی در خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ شاهد افزایش چشمگیری هستند؛ این امر در سایه تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی و شتاب گرفتن برنامه‌های نوسازی نظامی صورت می‌گیرد، در حالی که کشورهای منطقه همچنان برای تقویت توانمندی‌های هوایی، زمینی و دریایی خود با یکدیگر رقابت می‌کنند. 

به گزارش فرارو به نقل از عربی۲۱، بر اساس برآوردهای وب‌سایت «گلوبال فایر پاور» برای سال ۲۰۲۶، مجموع بودجه‌های دفاعی ده کشوری که در فهرست منطقه‌ای آن قرار دارند، از ۲۲۰ میلیارد دلار فراتر می‌رود. 

این در حالی است که هزینه‌کرد نظامی جهان در سال ۲۰۲۵ به ۲.۸۸۷ تریلیون دلار رسید و بالاترین سطح تاریخی خود را ثبت کرد؛ همچنین این هزینه‌کرد برای یازدهمین سال پیاپی با افزایش واقعی همراه بود، بنا بر اعلام مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم «سیپری». 

اما هزینه‌کرد نظامی در خاورمیانه در همان سال به حدود ۲۱۸ میلیارد دلار رسید که کشورهای عربی و غیرعربی را شامل می‌شود. 

عربستان سعودی در صدر

عربستان سعودی، در سال ۲۰۲۶ در صدر فهرست ده بودجه دفاعی بزرگ خاورمیانه قرار دارد و بودجه آن حدود ۶۳.۹۹ میلیارد دلار برآورد شده است. 

این رقم با برآوردهای «سیپری» از هزینه‌کرد واقعی نظامی عربستان در سال ۲۰۲۵ متفاوت است؛ این هزینه‌کرد به ۸۳.۲ میلیارد دلار رسید و عربستان را در رتبه هشتم جهان قرار داد. 

ریاض در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۳۰» تلاش می‌کند بخش فزاینده‌ای از هزینه‌کرد نظامی را به بومی‌سازی صنایع و فناوری‌های دفاعی اختصاص دهد؛ همچنین عربستان طی سال‌های گذشته یکی از برجسته‌ترین واردکنندگان تسلیحات در جهان بوده است. 

زرادخانه عربستان سعودی شامل جنگنده‌های «اف-۱۵ اس‌ای»، بالگردهای «ای‌اچ-۶۴‌ای آپاچی»، و سامانه‌های آمریکایی «پاتریوت» و «تاد» برای دفاع هوایی، همچنین جنگنده‌های بریتانیایی «یوروفایتر تایفون» و «تورنادو» و تعدادی خودروی زرهی است. 

«گلوبال فایر پاور» موجودی عربستان را حدود ۹۱۷ فروند هواپیما، شامل ۲۶۴ بالگرد، و همچنین حدود ۱٬۰۸۵ تانک برآورد می‌کند. 

ریاض همچنین از طریق برنامه‌هایی برای ساخت کوروت‌ها و ناوچه‌ها با همکاری اسپانیا و ایالات متحده، در حال توسعه توانمندی‌های دریایی خود است. 

ترکیه؛ هزینه‌کرد بالا و صنایع دفاعی داخلی

ترکیه با بودجه دفاعی برآوردشده در حدود ۵۱.۴ میلیارد دلار، طبق «گلوبال فایر پاور»، در رتبه دوم قرار دارد. 

آنکارا از یک پایگاه گسترده صنایع دفاعی داخلی برخوردار است که امکان می‌دهد بخش بزرگی از هزینه‌کرد به شرکت‌های داخل کشور اختصاص یابد، به‌ویژه در حوزه‌های پهپادها، کشتی‌ها، خودروهای زرهی، موشک‌ها و مهمات. 

بر اساس این وب‌سایت، ترکیه حدود ۲٬۲۸۴ تانک، ۱٬۱۰۱ فروند هواپیما، ۵۰۹ بالگرد و ۱۹۲ شناور دریایی در اختیار دارد، در حالی که شمار نیروهای فعال آن حدود ۴۸۱ هزار سرباز است. 

برآوردهای هزینه‌کرد ترکیه بسته به شیوه محاسبه اعتبارات متفاوت است؛ برآوردهای بودجه‌ای به حدود ۲۷.۳۴ میلیارد دلار در یک چارچوب محاسباتی محدود اشاره دارند، در حالی که با احتساب ردیف‌های گسترده‌تر مرتبط با امنیت داخلی و صندوق حمایت از صنایع دفاعی، این رقم به ۵۱.۴ میلیارد دلار افزایش می‌یابد. 

اسرائیل؛ جهش در اعتبارات دفاعی

اسرائیل با بودجه دفاعی برآوردشده حدود ۳۴.۶ میلیارد دلار برای سال ۲۰۲۶، در فهرست «گلوبال فایر پاور» در رتبه سوم قرار دارد. 

این وب‌سایت موجودی اسرائیل را حدود ۱٬۳۰۰ تانک، ۵۹۷ فروند هواپیما، ۱۲۷ بالگرد و ۸۲ شناور دریایی برآورد می‌کند و تأکید دارد که این ارقام حجم موجودی را نشان می‌دهند و لزوماً به معنای تجهیزات آماده برای نبرد نیستند. 

اما برآوردهای هزینه‌کرد پس از تصویب اعتبارات وزارت دفاع توسط کنست در مارس ۲۰۲۶ تغییر کرد؛ این اعتبارات از ۱۴۲ میلیارد شکل فراتر رفت، یعنی در آن زمان حدود ۴۵.۸ میلیارد دلار، پس از آنکه بیش از ۳۰ میلیارد شکل به مبلغ اولیه افزوده شد. 

بنابراین، بودجه مصوب از برآورد ۳۴.۶ میلیارد دلاری «گلوبال فایر پاور» جدیدتر است. 

امارات صنایع دفاعی خود را گسترش می‌دهد

امارات با بودجه دفاعی برآوردشده حدود ۲۳.۴۸ میلیارد دلار در رتبه چهارم قرار دارد. ابوظبی طی سال‌های گذشته پایگاه صنایع دفاعی داخلی خود را گسترش داده و هم‌زمان به اتکای خود بر سامانه‌ها و تجهیزات وارداتی ادامه داده است. 

گروه «ایدج» یکی از برجسته‌ترین پایه‌های این رویکرد محسوب می‌شود. این گروه در سال ۲۰۱۹ از طریق ادغام بیش از ۲۵ شرکت و نهاد تأسیس شد و در حوزه‌هایی از جمله مهمات، سامانه‌های بدون سرنشین، جنگ الکترونیک و سکوهای دریایی فعالیت می‌کند. 

امارات همچنین به‌تدریج از یک واردکننده اصلی تسلیحات به صادرکننده برخی محصولات دفاعی به بازارهای آفریقا و آسیا تبدیل شده است. 

«گلوبال فایر پاور» موجودی امارات را حدود ۵۸۱ فروند هواپیما، شامل ۲۵۰ بالگرد، و همچنین ۳۵۴ تانک برآورد می‌کند. زرادخانه این کشور شامل جنگنده‌های «اف-۱۶ ای/اف دزرت فالکون» و «میراژ ۲۰۰۰-۹»، بالگردهای «ای‌اچ-۶۴ آپاچی»، همچنین سامانه «تاد» برای دفاع موشکی و تانک‌های «لوکلر» است. 

قطر؛ هزینه‌کرد بالا

بودجه دفاعی قطر طبق «گلوبال فایر پاور» حدود ۱۱.۹۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود، در حالی که شمار نیروهای فعال حدود ۲۶٬۵۵۰ سرباز است. 

افزایش هزینه‌کرد با حجم سرمایه‌گذاری‌ها در فناوری و سامانه‌های نظامی پیشرفته، در کنار اتکا به ائتلاف‌های دفاعی به جای افزایش شمار نیروها، مرتبط است و قطر از درآمدهای گاز طبیعی مایع‌شده بهره می‌برد. 

ایران؛ نیروی انسانی بزرگ و بودجه کمتر

ایران با بودجه دفاعی برآوردشده حدود ۹.۲۳ میلیارد دلار در رتبه ششم قرار دارد، در حالی که شمار نیروهای فعال آن حدود ۶۱۰ هزار نفر است. 

این رقم حدود یک‌هفتم برآورد بودجه عربستان طبق «گلوبال فایر پاور» است؛ تفاوتی که کاهش هزینه‌کرد اسمی به ازای هر فرد در مقایسه با کشورهای خلیج فارس را نشان می‌دهد و همچنین متأثر از تحریم‌ها و تفاوت نرخ‌های ارز است. 

عمان؛ حفاظت از مرزها و گذرگاه‌های دریایی

سلطنت عمان با بودجه دفاعی برآوردشده حدود ۸.۳۶ میلیارد دلار در رتبه هفتم قرار دارد. بخشی از هزینه‌کرد نظامی عمان با الزامات حفاظت از مرزها و سواحل، در کنار اهمیت راهبردی موقعیت این کشور در نزدیکی تنگه هرمز، مرتبط است. 

منطقه تنگه از اهمیت استثنایی برای تجارت جهانی انرژی برخوردار است؛ زیرا ساحل جنوبی تنگه و شبه‌جزیره مسندم در زمره مهم‌ترین مسیرهای عبور محموله‌های انرژی قرار دارند. 

عراق؛ هزینه‌کرد برای نیروها و بازسازی

عراق با بودجه دفاعی برآوردشده حدود ۸ میلیارد دلار در رتبه هشتم قرار دارد. اعتبارات عراق نشان‌دهنده افزایش هزینه‌های عملیاتی، حقوق و نگهداری، در کنار الزامات بازسازی نیروهای مسلح و توسعه توانمندی‌های آن‌ها از سال ۲۰۰۳ است. 

بخش بزرگی از هزینه‌کرد صرف حقوق، زیرساخت پایگاه‌ها و نگهداری تجهیزات می‌شود، در حالی که «گلوبال فایر پاور» شمار نیروهای فعال عراقی را حدود ۱۹۳ هزار نفر برآورد می‌کند. 

کویت در رتبه نهم

کویت با بودجه دفاعی برآوردشده حدود ۷.۹۹ میلیارد دلار در رتبه نهم قرار دارد. «گلوبال فایر پاور» موجودی این کشور را حدود ۳۶۷ تانک و ۱۳۳ فروند هواپیما برآورد می‌کند؛ در چارچوب تلاش‌های آن برای حفظ توانمندی‌های نظامی متناسب با موقعیت راهبردی و محیط امنیتی پیرامونش. 

اردن؛ کمترین هزینه‌کرد

اردن با بودجه دفاعی برآوردشده حدود ۲.۶۷ میلیارد دلار در رتبه دهم و آخر قرار دارد. در مقابل، «گلوبال فایر پاور» موجودی اردن را حدود ۱٬۵۰۸ تانک برآورد می‌کند که آن را از نظر تعداد تانک‌های اعلام‌شده، در مقایسه با شماری از کشورهای منطقه، در رتبه‌ای بالا قرار می‌دهد. 

مصر چه می‌شود؟ 

مصر در فهرست ده کشور نخست «گلوبال فایر پاور» از نظر بودجه‌های دفاعی در خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ ظاهر نمی‌شود؛ زیرا این وب‌سایت بودجه دفاعی آن را حدود ۵.۱۹ میلیارد دلار برآورد می‌کند. 

قاهره به کمک‌های نظامی سالانه آمریکا، به مبلغ حدود ۱.۳ میلیارد دلار، در کنار بسته‌های تأمین مالی و وام‌های بلندمدت برای تأمین مالی قراردادهای بزرگ تسلیحاتی، متکی است. 

در سطح توانمندی‌های نظامی، «گلوبال فایر پاور» موجودی مصر را بیش از ۱٬۰۶۰ فروند هواپیما برآورد می‌کند. 

همچنین نیروی دریایی مصر دو فروند ناو بالگردبر و آبی‌خاکی از نوع «میسترال»، ناوچه‌های «فریم» ایتالیایی و فرانسوی، ناوچه‌های «میکو A-200» آلمانی و کوروت‌های «گوویند» در اختیار دارد که تعدادی از آن‌ها با همکاری فرانسه در داخل ساخته شده‌اند؛ علاوه بر این، چهار زیردریایی آلمانی از نوع «تایپ ۲۰۹/۱۴۰۰ مود» نیز در اختیار دارد. 

در مورد نیروهای زمینی، این وب‌سایت موجودی مصر را بیش از ۳٬۶۰۰ تانک برآورد می‌کند. سامانه دفاع هوایی مصر نیز شامل سامانه‌های دوربرد، میان‌برد و کوتاه‌برد است که از جمله آن‌ها «اس-۳۰۰ وی‌ام/آنتی-۲۵۰۰»، «بوک ام۲ ای» و «تور ام۲» هستند، در کنار شبکه‌ای از رادارهای هشدار زودهنگام. 

این ارقام حجم سرمایه‌گذاری‌های نظامی در منطقه را نشان می‌دهند؛ سرمایه‌گذاری‌هایی که اکنون هم هزینه‌کرد بالا برای خرید تسلیحات و هم گسترش توسعه صنایع دفاعی داخلی را در کنار یکدیگر جمع کرده‌اند، در شرایطی که محیط امنیتی و ژئوپلیتیکی شاهد تحولات شتابانی است.