آیا ایران میتواند ترامپ را به سرنوشت کارتر دچار کند؟
گاردین در تحلیلی با مقایسه شرایط کنونی دونالد ترامپ با وضعیت جیمی کارتر در جریان بحران گروگانگیری ایران، مینویسد رئیسجمهور آمریکا در تلاش است از باتلاق جنگ با ایران خارج شود، اما تهران ظاهراً قصد ندارد اجازه دهد او بهسادگی از این بحران عبور کند و حتی میکوشد هزینه جنگ را در انتخابات میاندورهای آمریکا به ترامپ تحمیل کند.
فرارو- رابرت تِیت، خبرنگار گاردین در واشنگتن
به گزارش فرارو به نقل از گاردین، سایه تجربه جیمی کارتر در بحران ایران، ممکن است بار دیگر بر کاخ سفید سنگینی کند. نزدیک به نیم قرن پیش، شکست عملیات نظامی آمریکا برای آزادی گروگانهای این کشور در تهران، ضربه سنگینی به کارتر وارد کرد و چند ماه بعد، شکست انتخاباتی او در برابر رونالد ریگان رقم خورد.
اکنون، شرایط ترامپ با کارتر یکسان نیست، اما شباهتهای تاریخی آنقدر زیاد است که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. ترامپ در حالی وارد ماههای منتهی به انتخابات میاندورهای آمریکا میشود که تقریباً شش ماه از آغاز جنگ با ایران میگذرد و تلاشهای او برای پایان دادن به این درگیری تاکنون به نتیجه نرسیده است.
توافق آتشبس که در ماه ژوئن امضا شده بود، از هم پاشیده و ایران همچنان کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد؛ تنگهای که پیش از جنگ، مسیر عبور حدود یکپنجم نفت جهان بود.
ترامپ؛ گرفتار جنگی که نمیتواند بهراحتی از آن خارج شود
این وضعیت پیامدهای اقتصادی قابلتوجهی برای آمریکا داشته است. افزایش قیمت نفت، تشدید تورم و بالا رفتن هزینههای زندگی در شرایطی رخ داده که حزب جمهوریخواه ترامپ از هماکنون برای حفظ اکثریت خود در کنگره در انتخابات نوامبر با رقابتی دشوار روبهروست.
نظرسنجیها نیز نشان میدهند حمایت عمومی از جنگ کاهش یافته و اکثریت رأیدهندگان آمریکایی معتقدند وضعیت اقتصادی آنها از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ بدتر شده است.
همین مسئله یادآور پرسش معروف رونالد ریگان در مناظره انتخاباتی سال ۱۹۸۰ با جیمی کارتر است: «آیا نسبت به چهار سال پیش وضعیت بهتری دارید؟»
لری ساباتو، مدیر مرکز سیاست دانشگاه ویرجینیا، در گفتوگو با گاردین میگوید یکی از مهمترین شباهتهای شرایط امروز ترامپ با وضعیت کارتر این است که «ترامپ نمیتواند مسیر خود را تغییر دهد.»
ساباتو توضیح میدهد که کارتر پس از شکست عملیات نجات گروگانها عملاً در بحران گرفتار شد، زیرا گروگانها در نقاط مختلف ایران پراکنده شده بودند و راه عملی برای بازگرداندن آنها وجود نداشت.
او درباره ترامپ میگوید: «ترامپ گرفتار شده، چون هیچ توجیه خوبی برای این جنگ نداشت. او فقط یک پیروزی دیگر میخواست.»
ترکیبی از تهدید، انکار و فشار اقتصادی
ترامپ در هفتههای اخیر در واکنش به این وضعیت، رویکردی ترکیبی از اقناع، انکار و تهدیدهای لفظی در پیش گرفته است.
او در ۱۴ اوت در نیویورک، افزایش قیمت سوخت را کماهمیت جلوه داد و گفت جلوگیری از دستیابی «یک کشور شرور» به سلاح هستهای ارزش پرداخت هزینه بیشتر برای سوخت را دارد.
ترامپ سپس در مصاحبهای با فاکسنیوز، عمان را تهدید کرد و گفت اگر این کشور در مسیر تلاشهای آمریکا برای پایان دادن به جنگ با ایران قرار بگیرد، واشنگتن ممکن است به آن حمله کند.
او همچنین در اقدامی که با واکنش و تمسخر مقامهای ایرانی روبهرو شد، در شبکههای اجتماعی تنگه هرمز را «قلمرو جدید آمریکا» خواند.
رئیسجمهور آمریکا در روزهای اخیر همچنین تهدید کرده است که واشنگتن «جنگ اقتصادی و انزوای بیسابقه» علیه ایران به راه خواهد انداخت؛ هرچند جزئیات مشخصی درباره این طرح ارائه نکرده است.
ایران نمیخواهد ترامپ جنگ را به حاشیه ببرد
نوسان میان تهدید نظامی و فشار اقتصادی نشاندهنده محدود بودن گزینههای ترامپ است؛ شرایطی که تحلیلگران معتقدند ایران میتواند از آن برای افزایش هزینههای سیاسی جنگ برای رئیسجمهور آمریکا استفاده کند.
ولی نصر، استاد روابط بینالملل دانشگاه جانز هاپکینز، به گاردین میگوید رهبران ایران مصمم هستند ترامپ را در انتخابات میاندورهای «تاوان آغاز این جنگ» بدهند.
او معتقد است تهران نمیخواهد به ترامپ اجازه دهد جنگ را به حاشیه ببرد یا صرفاً با اعلام «پیروزی» از آن خارج شود.
نصر میگوید: «ایران نمیخواهد ترامپ درباره فراز و فرود این جنگ تصمیم بگیرد. موضع تهران این است که ما هم در اینجا حق تصمیمگیری داریم و قرار نیست همه چیز را برای ترامپ آسان کنیم.»
به گفته او، مقامهای ایرانی بهطور ضمنی به آمریکا حدود چهار هفته فرصت دادهاند تا به تفاهم ماه ژوئن بازگردد و آن را بهطور کامل اجرا کند؛ در غیر این صورت، ایران ممکن است سطح حملات را افزایش دهد؛ از جمله حملات گستردهتر به اهدافی در خلیج فارس و پایگاهها و تجهیزات نظامی آمریکا.
تغییرات در ساختار قدرت ایران
گاردین همچنین به تغییرات اخیر در ساختار سیاسی و امنیتی ایران اشاره میکند و انتصاب محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه پاسداران در بخش عمده جنگ ایران و عراق، به دبیری شورای عالی امنیت ملی را بخشی از نشانههای سختتر شدن موضع تهران میداند.
همچنین حسین طائب، روحانی محافظهکار و رئیس پیشین سازمان اطلاعات سپاه، به ریاست بسیج منصوب شده است؛ تغییری که گاردین آن را بخشی از تلاش برای تقویت کنترل داخلی و مقابله با آنچه نفوذ اسرائیل و مخالفان داخلی خوانده میشود، ارزیابی میکند.
«ایران عجلهای ندارد»
مهرزاد بروجردی، استاد علوم سیاسی دانشگاه میزوری، نیز معتقد است تهران تصمیم گرفته زندگی سیاسی ترامپ را از جهات مختلف دشوارتر کند.
او میگوید نظرسنجیهای آمریکا رابطه مستقیمی میان جنگ ایران و وضعیت افکار عمومی نشان میدهند و همین موضوع در محاسبات کاخ سفید اهمیت دارد. به گفته او، تغییر تمرکز ترامپ از تهدید نظامی به فشار اقتصادی نیز ناشی از این واقعیت است که دولت آمریکا به این نتیجه رسیده اقتصاد میتواند نقطه آسیبپذیر ایران باشد.
با این حال، بروجردی تأکید میکند که «ایران عجلهای ندارد» و رهبران این کشور وضعیت اقتصادی را آنقدر بحرانی نمیبینند که مجبور به پذیرش سریع خواستههای آمریکا شوند.
تنگه هرمز؛ گره اصلی جنگ
آلن ایر، دیپلمات پیشین وزارت خارجه آمریکا و متخصص مسائل ایران، معتقد است دو «ساعت اقتصادی» در حال تیکتاک هستند؛ یکی برای ایران و دیگری برای آمریکا و اقتصاد جهان.
او هشدار میدهد افزایش قیمت سوخت، بهویژه گازوئیل، میتواند در ماههای منتهی به انتخابات فشار بیشتری بر اقتصاد آمریکا وارد کند.
به گفته ایر، قیمت گازوئیل در آمریکا از ۳.۷۰ دلار به ازای هر گالن در یک سال قبل به ۵.۴۴ دلار رسیده است.
او معتقد است ترامپ با مجموعهای از گزینههای بد روبهروست و شاید کمهزینهترین راه برای او تلاش جهت بازگشایی هرچه سریعتر تنگه هرمز، حتی در شرایطی که کنترل آن در دست ایران باقی بماند، باشد.
با این حال، حتی بازگشایی تنگه نیز الزاماً به معنای بازگشت فوری شرایط اقتصادی به وضعیت عادی نیست؛ زیرا شرکتهای بیمه دریایی برای اطمینان از امنیت مسیر، به زمان نیاز خواهند داشت.
آیا تاریخ برای ترامپ تکرار میشود؟
انتخابات میاندورهای آمریکا کمتر از سه ماه دیگر برگزار میشود و نتیجه آن میتواند دو سال پایانی ریاستجمهوری ترامپ را بسیار دشوارتر کند.
ولی نصر معتقد است مسئله فقط انتخابات میاندورهای نیست. روز بعد از انتخابات، توجه سیاسی آمریکا به انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ معطوف خواهد شد. اگر ترامپ نتواند جنگ را پایان دهد یا درگیری تشدید شود و آسیب بیشتری به اقتصاد جهانی وارد کند، جنگ ایران میتواند به یکی از مسائل اصلی انتخابات ریاستجمهوری آینده آمریکا تبدیل شود.
ساباتو نیز شباهت تاریخی میان ترامپ و کارتر را جدی میداند. به گفته او، رهبران فعلی ایران تاریخ را بهخوبی میشناسند و میدانند شکست کارتر در بحران گروگانگیری چه پیامد سیاسیای داشت.
او میگوید: «چرا آنها نباید همان کار را دوباره انجام دهند؟ آنها تاریخ را به یاد دارند و آن زمان پیروز شدند.»
