غلامرضا کریمی در گفتگو با فرارو تحلیل کرد:
الگوی عراق و یوگسلاوی برای ایران؛ آمریکا بهدنبال چیست؟
غلامرضا کریمی، استاد روابط بین الملل معتقد است آمریکایی ها به این جمع بندی رسیده اند که فعلا برنامه ای برای مذاکره با ایران نداشته باشند و فشارهای اقتصادی و تحریم ها را تشدید کنند و حتی کشورهای ثالث را مورد تهدید قرار داده اند که هر گونه مراوده تجاری با ایران را با تحریم های شدید مواجه خواهند کرد.با همه این ها باید به این موضوع دقت کنیم که فشار اقتصادی بر مردم بسیار زیاد شده است. در طول ۱۵ سال گذشته، اکثر شاخص های رشد اقتصادی روند نزولی پیدا کرده اند و تورم افزایش پیدا کرده است.
فرارو- پس از هفتهها رفتوآمد میان تهدید نظامی، میانجیگری، تفاهم اسلامآباد و طرح احتمال بازگشت به میز مذاکره، حالا دونالد ترامپ بار دیگر مسیر دیگری را در پیش گرفته است. رئیسجمهوری آمریکا که پیشتر از امکان توافق و گفتوگو با ایران سخن میگفت، در روزهای اخیر اعلام کرده است که فعلاً هیچ مذاکرهای با تهران در جریان نیست. او همزمان از تشدید فشارهای اقتصادی و محدود کردن راههای تعامل تجاری ایران با جهان سخن گفته است.
به گزارش فرارو، این تغییر لحن یک پرسش مهم را پیش روی تهران قرار داده است: آیا واشنگتن مذاکره را فعلاً از دستور کار خارج کرده و به سراغ راهبردی فرسایشی رفته است؟ یا فشار اقتصادی و محاصره، مقدمهای برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره با شرایطی جدید است؟ غلامرضا کریمی، تحلیلگر و استاد روابط بینالملل، در گفتوگو با فرارو این موضوعات را بررسی کرده است.
تصورات ایران و آمریکا از توافق نیاز به تغییر دارد
غلامرضا کریمی درباره تغییر رویکرد ترامپ گفت: «روایت این روزها را باید با نگاهی به آنچه در ماههای گذشته رخ داد، بررسی کرد. تحولات مرتبط با اجرای تفاهمنامه اسلامآباد با چالشهای بسیار بزرگی مواجه شد. تفاهم اسلامآباد در هفته نخست اجرای مناسبی داشت؛ جنگ در همه جبههها متوقف شد، محاصره دریایی برداشته شد و تغییراتی در تحریمهای آمریکا علیه ایران رخ داد. اما طرفین برداشتهای راهبردی از تفاهمنامه داشتند و در واقع، برای تثبیت امتیازات خود به آن نگاه میکردند. مدیریت تنگه هرمز بر عهده ایران بود، اما آمریکا اعلام کرد این موضع را نمیپذیرد و مایل است در مدیریت تنگه هرمز مداخله کند. بنابراین، تصورات راهبردی طرفین با روند کاهش تنشها متناسب نبود. برخی بازیگران نیز از تشدید و ادامه تنش در این شرایط منتفع شدند و حتی برای افزایش تنشها تلاش کردند.»
وی افزود: «هر زمان که تنش میان ایران و آمریکا به سمت کاهش حرکت کرده، برخی عوامل مخل وارد شده و بازی را بر هم زدهاند. به نظر میرسد طرفین بهگونهای عمل کردهاند که گویی انتظارهای بیش از حدی از تفاهمنامه داشتهاند. ایران بر این باور بوده است که نقش آمریکا در تنگه هرمز را بهطور کامل حذف و نظارت مطلق خود را حفظ خواهد کرد. آمریکا نیز تصور میکرد ایران شرایط را میپذیرد، بلافاصله وارد مذاکرات هستهای و لغو تحریمها میشود و موضوع تنگه هرمز را بهعنوان یک اهرم استراتژیک و راهبردی از دستور کار خارج میکند. اما اکنون، با گذشت مدتی، مشخص شده است که تصورات طرفین تا حدی نیازمند تغییر است.»
ایران بهدنبال دیپلماسی، آمریکا در پی فشار ترکیبی؟
این استاد روابط بینالملل با اشاره به سخنان اخیر ترامپ درباره نبود برنامه مذاکره گفت: «آمریکاییها به این جمعبندی رسیدهاند که فعلاً برنامهای برای مذاکره با ایران نداشته باشند و فشارهای اقتصادی و تحریمها را تشدید کنند. آنها حتی کشورهای ثالث را تهدید کردهاند که هرگونه مراوده تجاری با ایران، با تحریمهای شدید مواجه خواهد شد. با همه اینها، باید به این نکته دقت کنیم که فشار اقتصادی بر مردم بسیار افزایش یافته است. در ۱۵ سال گذشته، بیشتر شاخصهای رشد اقتصادی روندی نزولی داشتهاند و تورم افزایش یافته است. همچنین میزان سرمایهگذاری بهشدت کاهش پیدا کرده و شمار افرادی که به زیر خط فقر رانده میشوند، در حال افزایش است. با توجه به تحریمهایی که فروش نفت و درآمد مردم را کاهش داده، شرایط اقتصادی داخل کشور نیز بغرنج شده و اقشار آسیبپذیر تحت فشار قرار دارند.»
وی افزود: «در هفتههای اخیر، ارادهای جدی از سوی دولت و حاکمیت دیده میشود تا حرکت به سمت تفاهمنامه اسلامآباد ادامه یابد و این تفاهمنامه مبنای کار باشد؛ یعنی دیپلماسی و گفتوگو در اولویت قرار گیرد. شرایط این روزها بهگونهای نیست که ایران مدام بخواهد حمله کند. آمریکا نیز ترجیح داده است فعلاً از جنگ ترکیبی محدود، شامل محاصره دریایی و فشار اقتصادی، استفاده کند.»
الگوی عراق و یوگسلاوی؛ آمریکا بهدنبال چیست؟
این تحلیلگر سیاست خارجی با اشاره به الگوی مورد استفاده آمریکا گفت: «الگوی آمریکا تا حدودی شبیه الگویی است که در عراق و یوگسلاوی به کار گرفته شد. در واقع، آمریکا تلاش دارد وضعیت اقتصادی ایران را تا حدی تضعیف کند که کشور به مرز ورشکستگی برسد یا در نهایت به فروپاشی منتهی شود. برای آمریکا خوشایند است که مشابه تفاهم دیتون در قبال یوگسلاوی، در قبال ایران نیز عمل کند. اما تجربه جنگهای اخیر نشان داد ایران در این زمینه تابآوری دارد. در عین حال، باید دقت کنیم که مدت تابآوری محدود است. گرچه کشورمان در وضعیت بقا قرار دارد، اما با توجه به افزایش فشارهای اقتصادی بر خانوادهها، همانطور که آقای قالیباف نیز اشاره کرد، نمیتوان شرایط اقتصادی مردم را نادیده گرفت.»
وی با تأکید بر اینکه در بخشهای مختلف حاکمیت، تمایل به حرکت به سوی مذاکره دیده میشود، گفت: «تا پیش از این، طرفین ارزیابی دقیقی از یکدیگر نداشتند، اما در فرایند پیش رو میتوان افقهای مختلفی را ترسیم کرد. در افق کوتاهمدت، با توجه به در پیش بودن انتخابات آمریکا، فعلاً گزینه نظامی برای ایالات متحده مطلوب نیست. اما در میانمدت و در بازه زمانی آبان و آذر، احتمال اجرای دیپلماسی اجبار و حمله به زیرساختها از سوی ترامپ وجود دارد. در بلندمدت نیز ممکن است اهدافی مشابه الگوی یوگسلاوی و عراق، یا حتی انزوا به سبک کره شمالی، در دستور کار آمریکا باشد. با همه اینها، ایران همواره حسن نیت و آمادگی خود را برای حضور بر سر میز مذاکره نشان داده است.»
