روایت تلخ گندمکاران از بدقولی دولت/ از فروش پژو تا تعویق عروسی
بعضی کشاورزان به خرید اقساطی نهادههای کشاورزی روی آوردهاند و بین سه تا پنج برابر خرید نقدی، سفته تسلیم فروشندگان کردهاند و برخی همچنان دست روی دست گذاشتهاند و منتظر نشستهاند تا یکی از وعدههای مکرر دولت درست از آب درآید و پولها واریز شوند.
دولت از اول بهار، گندم کشاورزان را خریده است و پول آن را قطرهچکانی پرداخت میکند. کشاورزی از کوهدشت لرستان میگوید پول گندم نرسیده و ناچار شده پژوی ۴۰۵ خود را بفروشد تا اجاره صاحبخانه را بدهد. کشاورز دیگری از ایذه خوزستان گلایه میکند بدحسابی دولت باعث شد مراسم عروسی پسرش در تابستان عقب بیفتد و شرمنده خانواده دختر شود.
به گزارش شرق، کشاورز دیگری از گیلانغرب کرمانشاه عصبانی است از اینکه پول گندم نرسیده و عمل جراحی کبد زنش عقب افتاده است. تعداد زیادتری از کشاورزان نگران کشت پاییزه هستند. آنها توضیح میدهند همین روزها باید مزارع برای فصل خزان آماده شوند، اما پولی نیست و قیمت تمام مواد اولیه کشاورزی سر به فلک گذاشته است؛ از کود و سم و بذر گرفته تا کمباین و دستمزد کارگر.
بعضی کشاورزان به خرید اقساطی نهادههای کشاورزی روی آوردهاند و بین سه تا پنج برابر خرید نقدی، سفته تسلیم فروشندگان کردهاند و برخی همچنان دست روی دست گذاشتهاند و منتظر نشستهاند تا یکی از وعدههای مکرر دولت درست از آب درآید و پولها واریز شوند. آنها کشاورزانی هستند که بهشدت به بانک کشاورزی بدهکارند و با بدحسابی دولت مدام جریمه تأخیر اقساط وام میپردازند. این کشاورزان میگویند دیگر توان بدهکاری دوباره به فروشندگان را ندارند و اگر میتوانستند زمین کشاورزی را میفروختند. اما چه کسی داوطلب خرید مزرعه و کشاورزی است؟ هیچکس جز دهقانزادههایی که زمینهایشان را به میراث بردهاند.
چرخ زندگی نمیچرخد
چرخ زندگی کشاورزان نمیچرخد. دولت ارز ترجیحی واردات مواد اولیه کشاورزی را زمستان پارسال حذف کرد و وعده داد بهجای آن قیمت خرید تضمینی محصولات کشاورزی را بالا ببرد. اما حالا هزینه سنگین کشاورزی روی دست کشاورزان مانده و دولت هم پول خرید محصولات کشاورزی را قطرهچکانی میدهد؛ آنقدر که کشاورزان میگویند مقروضتر و گرفتارتر از همیشه شدهاند.
کشاورزان توضیح میدهند امسال قیمت هر کیسه ۵۰کیلوگرمی کود سوپرفسفات تریپل که سال گذشته فقط حدود ۳۰۰ هزار تومان بود، به کیسهای هفت میلیون تومان رسیده و هر کیسه ۵۰کیلوگرمی کود سولفات پتاسیم که نزدیک به ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان قیمت داشت، به کیسهای شش میلیونو ۸۰۰ هزار تومان جهش داشته است. قیمت کود فسفات ۲۵ درصد هم کیسهای بیشتر از پنج میلیون تومان فروخته میشود.
این وضعیت درباره قیمت سم و بذر و دستمزد کارگر هم گزارش میشود. از آن سو، دولت امسال سهمیه سوخت ماشینآلات کشاورزی را ۳۰ درصد کاهش داده و کشاورزی گرانتر از همیشه شده است. در مقابل، دولت وعده داد قیمت خرید تضمینی گندم را امسال حدود دو برابر کرده و به کیلویی ۴۹ هزارو ۶۵۰ تومان برساند؛ اما پرداخت قطرهچکانی پول کشاورزان، نهتنها معیشت دهقانان را زیر فشار کمسابقه قرار داده، بلکه چرخه کشاورزی را با اختلال مواجه کرده است.
حالا بیش از پنج ماه از آغاز فصل برداشت گندم در کشور میگذرد و در حالی که گندمکاران باید خود را برای فصل جدید کشت آماده کنند، بخش درخور توجهی از مطالبات آنها همچنان پرداخت نشده است. کشاورزان میگویند دولت پول خرید گندم را بهموقع پرداخت نکرده و این تأخیر، اکنون آنها را در آستانه فصل کشت پاییزه با مشکل تأمین نقدینگی، خرید نهاده و آمادهسازی زمین مواجه کرده است؛ مشکلی که اگر ادامه پیدا کند، میتواند بر میزان تولید گندم در سال آینده نیز اثر بگذارد.
براساس قانون خرید تضمینی، وجه گندم خریداریشده باید حداکثر ظرف ۴۸ ساعت پس از تحویل محصول به حساب کشاورز واریز شود؛ اما آنچه در عمل اتفاق افتاده، فاصله درخور توجهی با این الزام قانونی دارد. طبق آخرین آمار اعلامشده، از مجموع مطالبات گندمکاران تاکنون حدود ۱۱۰ هزار میلیارد تومان پرداخت شده؛ رقمی که فقط حدود یکچهارم بدهی واقعی دولت به کشاورزان است.
فقط یکچهارم مطالبات پرداخت شد
علیقلی ایمانی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران ایران به «شرق» میگوید: «با آغاز فصل برداشت گندم از پنجم فروردین در استانهایی مانند سیستانوبلوچستان، بوشهر و هرمزگان و سپس در مناطق جنوبیتر ازجمله کرمان، خوزستان و فارس، روند خرید تضمینی گندم از کشاورزان آغاز شد. با گذشت حدود پنج ماه از شروع برداشت، طبق آمار اعلامشده نزدیک به هشت میلیون تن گندم به ارزش تقریبی ۴۰۰ هزار میلیارد تومان از کشاورزان خریداری شده، ولی تاکنون فقط حدود ۱۱۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات آنان پرداخت شده است؛ یعنی در مجموع حدود ۲۵ درصد از ارزش گندم خریداریشده به حساب کشاورزان واریز شده است».
کشاورزان توضیح میدهند پرداخت قطرهچکانی پول گندم و سرعت رشد هزینهها به حدی است که بخش درخور توجهی از قدرت خرید کشاورزان از دست رفته است و آنها با سرمایه امروز خود قادر نیستند سطح کشت همیشگی را حفظ کنند و از کشت آینده ناچارند زمینهای کمتری را زیر کاشت محصول ببرند. به باور آنان وقتی تولیدکننده باید هزینههای یک سال خود را مدیریت و در عین حال برای فصل جدید سرمایه لازم را فراهم کند، تأخیر در پرداخت مطالبات میتواند مستقیما انگیزه و توان ادامه تولید را تحت تأثیر قرار دهد.
علیقلی ایمانی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران ایران، با توضیح اینکه میزان پرداخت مطالبات در استانهای مختلف یکسان نبوده است و کشاورزان برخی استانها حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد مطالبات خود را دریافت کردهاند، در حالی که در برخی مناطق پرداختها بسیار محدود بوده است، میگوید: «اهمیت این موضوع فقط به تأخیر در پرداخت یک بدهی مالی محدود نمیشود، بلکه مسئله اصلی این است که کشاورز برای ادامه چرخه تولید، به همین منابع مالی وابسته است. گندمکاری که ماهها برای تولید محصول هزینه کرده، اکنون باید در فاصله کوتاهی زمین خود را برای کشت بعدی آماده کند، بذر و کود تهیه کرده و سایر نهادههای مورد نیاز را خریداری کند.
در مناطق سردسیر کشور، این مسئله اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا پس از برداشت گندم، فاصله چندانی تا آغاز کشت پاییزه وجود ندارد و کشاورز عملا باید بدون وقفه وارد فصل زراعی جدید شود. به همین دلیل، تأخیر چندماهه در پرداخت مطالبات، بهطور مستقیم توان کشاورز برای آغاز کشت بعدی را تحت تأثیر قرار میدهد. کشاورزی که سرمایهای برای پسانداز و پشتوانه مالی ندارد، زمانی که پول محصول خود را دریافت نمیکند، ناچار است بین ادامه تولید و تأمین هزینههای زندگی و بدهیهای قبلی یکی را انتخاب کند».
او ادامه میدهد: «از سوی دیگر، وعدههای متعدد درباره پرداخت مطالبات نیز موجب کاهش اعتماد کشاورزان شده است. در هفتههای گذشته بارها اعلام شده در روزها یا هفته آینده مبالغی از مطالبات پرداخت خواهد شد، اما بخش چشمگیری از این وعدهها هنوز عملی نشده است. حتی اگر رقمهایی مانند ۱۰ یا ۲۰ هزار میلیارد تومان نیز پرداخت شود، در مقایسه با مجموع مطالبات چندصد هزار میلیارد تومانی گندمکاران، رقم تعیینکنندهای محسوب نمیشود. بنابراین طبیعی است پرداخت مبالغ محدود در سطح کشور، حتی اگر انجام شود، لزوما به معنای حل مسئله برای کشاورز نباشد. این نگرانیها زمانی جدیتر میشود که افزایش شدید هزینههای تولید را هم در نظر بگیریم».
وعدههای مکرر و بدقولیهای مداوم
پیش از این دولت بارها تاریخهای مختلفی برای تسویه بدهی گندمکاران تعیین کرده است و در آخرین خبر توضیح داده تا ۲۲ مرداد، ۱۱۰ هزار میلیارد تومان دیگر از مطالبات پرداخت شود، ولی این تاریخ دوباره تغییر کرد. حسن نوروزی، مدیرعامل و عضو هیئتمدیره سازمان هدفمندسازی یارانهها، از آغاز واریز تدریجی ۱۱۰ هزار میلیارد تومان مطالبات گندمکاران در چند مرحله تا روز یکشنبه ۲۵ مردادماه ۱۴۰۵ خبر داد؛ اما کشاورزان در اقصینقاط کشور همچنان گزارش میدهند مطالبات خود را به صورت کامل دریافت نکردهاند.
در همین زمینه، عنایتاله بیابانی، عضو یکی از تشکلهای صنفی کشاورزی، به «شرق» توضیح میدهد: «گندمکاران در استانهای مختلف مانند بوشهر، مازندران و کردستان محصول خود را تحویل دادهاند، اما دولت تاکنون نتوانسته مطالبات آنها را کامل پرداخت کند و پرداختها در حال حاضر به شکل درصدی و متناسب با امکانات مالی دولت انجام میشود».
به گفته بیابانی، مسئله اصلی در شرایط فعلی این نیست که هیچ پرداختی نمیشود، بلکه مشکل در کاملنبودن پرداخت مطالبات است و گرفتاریهایی که برای زنجیره تولید و تأمین غذا در کشور ایجاد میکند. بنابراین دولت باید با لحاظ این مسئله، پرداخت مطالبات کشاورزان را در اولویت قرار دهد.
