ماجرای قبضهای نجومی برق چیست؟
افزایش دو تا سهبرابری قبض برق در حالی صدای اعتراض مشترکان را بلند کرده که توانیر علت را عبور از الگوی مصرف و ورود به پلههای بالاتر تعرفه میداند. مردم اما میپرسند چگونه با مصرفی تقریبا مشابه، باید چند برابر بیشتر پول برق بدهند؟
فرارو- کولر روشن شد، قبض منفجر و جامعه شوکه. برخی از خانوارها میگویند میزان مصرف برق آنها نسبت به دوره مشابه سال گذشته یا حتی ماههای قبل تغییر محسوسی نداشته، اما مبلغ قبض صادرشده گاه دو برابر و در برخی موارد سه برابر شده است.
به گزارش فرارو، روایتها از نارضایتی مشترکانی حکایت دارد که افزایش مبلغ قبض را با الگوی مصرف خود متناسب نمیدانند و معتقدند این ارقام در وضعیتی دیده شده که هزینههای روزمره زندگی افسارگسیخته به نظر میرسد.
همزمان با این اعتراضها شرکت توانیر افزایش ناگهانی تعرفه را رد کرده و دلیل اصلی قبضهای سنگین را عبور مشترکان از الگوی مصرف و ورود به پلههای بالاتر تعرفهای میداند. با این حال، همچنان این سوال مطرح است که آیا با روشن کردن کولر برای عبور از فصل گرما باید با افزایش ۳ برابری مبلغ قبض برق مواجه بود؟
از کدام میانگین ۷۵ درصدی صحبت میکنید؟
مصطفی رجبیمشهدی، سخنگوی صنعت برق، اعلام کرده است که افزایش سه تا چهاربرابری برخی قبوض ناشی از تغییر خودسرانه و ناگهانی تعرفه نیست و تعرفه برق طبق قانون معمولا سالی یکبار و از ابتدای اردیبهشت تغییر میکند. به گفته او، الگوی مصرف بر اساس میزان مصرف ۷۵ درصد مشترکان هر منطقه تعیین میشود و عبور از این الگو، هزینه برق را به صورت پلکانی افزایش میدهد.
ریحانه، یکی از مشترکان که از دیدن مبلغ قبض برق این دوره منزلش شوکه شده میگوید: «همسایه طبقه بالای ما با همین میزان مصرف، نصف مبلغی که برای ما تعیین شده را پرداخت میکند. آنها هم ۴ نفر هستند و الگوی مصرف مشابه ما را دارند. اتفاقا آنها هر روز لباسهایشان را اتو میکشند، اما ما هفتهای یکبار اینکار را انجام میدهیم؛ از کدام میانگین ۷۵ درصدی صحبت میکنید؟»
از سویی دیگر برخی مشترکان، مبلغ قبض برق خود را با اقوام خود در سایر شهرها مقایسه میکنند و اشاره دارند، گویا تعرفهها در شهرستانها کمتر از شهرهایی همچون تهران است.
در این مورد بر اساس توضیحات توانیر، در مناطق عادی، الگوی مصرف برق در ماههای تابستان تا پایان شهریور ۳۰۰ کیلوواتساعت در ماه است. در حالی که این رقم در دوره اردیبهشت ۲۰۰ کیلوواتساعت تعیین شده بود. بنابراین ممکن است خانواری که در ماههای پیشین در محدوده کممصرف یا خوشمصرف قرار داشته، در تابستان تنها با افزایش محدودی در مصرف از مرز الگو عبور کند و وارد پله تعرفهای بالاتر شود.
عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان توانیر نیز گفته است اگر مصرف یک مشترک نسبت به دوره مشابه سال قبل ثابت مانده باشد، صرف تغییر تعرفه نباید مبلغ قبض را بیش از ۴۰ درصد افزایش دهد. اما با یک محاسبه سرانگشتی و بررسی این افزایش قیمت نسبت با درآمد بحث بسیار چشمگیر میکند.
مسعود که مدیر مالی یک شرکت است میگوید: «سال گذشته حدود ۳ میلیون تومان برای قبض برق تیرماه پرداخت کردیم، اما امسال در ماه مشابه، ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان پرداخت کردهایم. این یعنی مبلغ قبض ما بیش از دو برابر شده است. حالا اگر بگویند افزایش تعرفه فقط ۴۰ درصد بوده، سوال من این است که درآمد شرکت ما هم آیا ۴۰ درصد افزایش داشته است؟ خیر! ما به دلیل کاهش ۷۳ درصدی درآمد، نیمی از نیروهایمان را تعدیل کردیم..»
نگار، یکی از مشترکان تهرانی که کارمند بخش حسابداری یک شرکت است نیز میگوید: «مبلغ قبض شرکتها در مقایسهها با واحدهای مسکونی افزایش کمتری داشته. سال گذشته در تیرماه مبلغ قبض برق ۳۰۰ هزار تومان بود اما امسال ۱ میلیون و ۵۰ هزار تومان بوده. یعنی سه برابر افزایش.»
با این وجود از نگاه توانیر، افزایشهای دو یا چندبرابری عمدتاً باید در افزایش مصرف و جابهجایی مشترک میان پلههای تعرفهای جستوجو شود.
اما پرسش بزرگ همچنان پابرجاست. اگر به گفته مشترکان تغییر مصرف اندک باشد، چرا مبلغ قبض میتواند چنین جهش بزرگی کرده باشد؟
فقط کمی بیشتر کولر روشن کردیم؛ ماینر که روشن نشده!
پاسخ را باید در ساختار پلکانی تعرفهها جستوجو کرد. طبق توضیحات توانیر، برق خانگی در چهار پله محاسبه میشود و حدود ۷۵ درصد مشترکان در پله زیر الگو قرار دارند. در این محدوده، برق با نرخ یارانهای محاسبه میشود. اما با عبور از الگو، نرخ مصرف مازاد افزایش پیدا میکند. موضوع زمانی ترسناک میشود که متوجه شویم مصرف مازاد تا یکونیم برابر الگو با نیم نرخ تامین برق، مصرف بین یکونیم تا دوونیم برابر الگو با ۲.۵ برابر نرخ تامین برق و مصرف بالاتر از ۲.۵ برابر الگو با پنج برابر نرخ تامین برق محاسبه میشود.
توانیر حتی اعلام کرده فاصله میان پایینترین و بالاترین تعرفه به حدود ۳۴ تا ۳۵ برابر میرسد. به همین دلیل، افزایش مبلغ قبض الزاماً به این معنا نیست که مصرف برق نیز به همان نسبت افزایش یافته است. با این حساب عبور از مرزهای تعرفهای میتواند مبلغ نهایی را با سرعتی بسیار بیشتر از میزان مصرف افزایش دهد.
از سویی دیگر بحث خوش مصرفی از ماه گذشته تا این ماه نیز مطرح است. بر اساس گزارشهایی که به فرارو رسیده، برخی مشترکان که در ماههای گذشته در گروه خوشمصرفها قرار داشتند، در این ماه با قبضهایی مواجه شدهاند که مبلغ آنها از حدود ۳۰۰ هزار تومان در خرداد به ۸۰۰ هزار تومان تا یک میلیون تومان در تیرماه رسیده است.
رویا در واکنش به مبلغ قبض برق خانهاش میگوید: «فقط کمی بیشتر کولر روشن کردیم. جناب توانیر باور بفرمایید در خانه ما ماینر روشن نشده! یک دفعه بگویید کولر بیکولر و همهمان را راحت کنید.»
شهاب هم میگوید: «احساس میکنم دولت به شکلی نرم میخواهد بگوید استفاده از کولر حرام است. فقط رویش نمیشود که این چنین بگوید!»
با این وصف، یک خانوار ممکن است از نگاه خود همان میزان سابق از وسایل برقی استفاده کرده باشد، اما تغییر فصل، افزایش استفاده از وسایل سرمایشی یا حتی عبور محدود از سقف الگوی مصرف، آن را به پلهای منتقل کند که نرخ محاسبه مصرف در آن به شکل محسوسی بالاتر است.
یک دفعه بگویید کولر حرام شده و همهمان را راحت کنید
درمیان گفتوگوهایی که فرارو با مشترکان داشته یک موضوع مکررا مورد توجه بوده است. قطعی برق در برابر افزایش قیمت آن، آن هم در تابستانی سخت! بنا به اعتراض مشترکان یخچال، فریزر، کولر، پنکه، پمپ آب و دیگر وسایل ضروری را نمیتوان به سادگی از مدار مصرف، آن هم در فصل تابستان خارج کرد. آنان اشاره دارند که منظور از پرمصرف بودن برق بزرگنمایی شده به نظر میرسد.
فاطمه در این خصوص اشاره دارد: «توصیه به کاهش مصرف برای خانواری که قدرت خرید تجهیزات کممصرف یا امکان تعویض کولر فرسوده خود را ندارد، الزاماً راهحل سادهای نیست. ثبت نام در برق من و تقاضا برای سرویس رایگان کولر هم کاری از کار پیش نخواهد بود.»
از سوی دیگر، افزایش هزینه برق همزمان با رشد هزینه مسکن، خوراک، حملونقل و پوشاک اتفاق افتاده و دولت صرفا برای کنترل مصرف برق در شرایط ناترازی آن موضع تنبیهی اتخاذ کرده است. بنابراین قبضی که در یک دوره چند برابر میشود، میتواند برای یک خانواده به معنای حذف یک هزینه ضروری دیگر از سبد ماهانه باشد.
امیر نگاهی انتقادیتر به این مساله داشته و میگوید: «اداره آب گلایه میکند که چرا کولر آبی استفاده میکنید؛ اداره برق هم شاکی است که چرا کولر گازی روشن میکنید! پس مردم در قرن بیستویکم در این گرما دقیقا باید چه کار کنند که نپزند؟ باور بفرمایید در این گرمای طاقتفرسا، خنک شدن رفاه نیست یک نیاز اولیه است. اگر واقعا زور و ارادهای برای مدیریت مصرف وجود دارد، اول سراغ مزارع ماینینگ و اسراف برق در ادارات بروید. نه کولری که یک خانواده برای زنده ماندن از گرما روشن میکند.»
پول قبض آب و برق صرف چه اموری میشود؟
نکته مهمتر، مسئله اعتماد و شفافیت است. وقتی مشترکی میگوید میزان مصرفش تفاوت چشمگیری با سال قبل نداشته، اما مبلغ قبض چند برابر شده است، توضیح درباره پلههای تعرفه به تنهایی ممکن است برای او کافی نباشد. مصرفکننده نیاز دارد بداند دقیقاً چند کیلوواتساعت مصرف کرده، چه مقدار از مصرف او در هر پله قرار گرفته، نرخ هر پله چقدر بوده و چه میزان از مبلغ نهایی مربوط به تعرفه و چه میزان مربوط به سایر هزینههاست.
از سویی دیگر شیرین که از ساکنان دماوند است اشاره دارد: «به قول امام جمعه شهرمان یک سوال داریم: پولی که بابت قبض آب و برق میدهیم صرف چه اموری میشود؟» کاظم فتاح دماوندی در خطبههای نماز جمعه دماوند اظهار کرده بود: «مقایسه صورتحسابهای برق و آب عموم مردم در تیر و خرداد امسال نشان میدهد هزینه مصرف آب و برق تا ۳۰۰ درصد و حتی بیشتر افزایش یافته است. کسی هم پاسخگو نیست.»
در پاسخ به تمام این اعتراضات هم توانیر اعلام کرده مشترکان در صورت مشاهده مغایرت میتوانند میزان مصرف فعلی خود را با دورههای گذشته مقایسه و در صورت وجود مشکل از طریق سامانه ۱۲۱ پیگیری کنند.
ماجرا حالا به یک دوگانه ساده رسیده است. مردم از سیاستهای مرتبط با برق (از قطعی آن گرفته تا تعرفههای تعیین شده) گلایه دارند و توانیر از مصرفی میگوید که از پلهای به پله دیگر بالا رفته است. اما در شرایط اقتصادی فعلی، قبض برق تنها زمانی میتواند برای مردم قابل پذیرش باشد که رابطه میان میزان مصرف و مبلغ پرداختی به شفافیت کامل برسد. و الا هر قبض چندبرابری میتواند به معنای یک شوک تازه برای بودجه هر خانوار باشد.
