باج‌خواهی دیپلماتیک در خیابان‌های سئوتا

هجوم بی‌سابقه ده‌ها هزار مهاجر از مراکش به منطقه خودمختار سئوتا و بازگشت گسترده بخشی از آنها، دولت اسپانیا را در موقعیت دشواری قرار داد. این بحران مرزی که جان حداقل ۶۷ نفر را گرفت، پیامد مستقیم تنش‌های ژئوپلیتیک و ناکارآمدی سیاست‌های مهاجرتی دولت پدرو سانچز است.

به گزارش شرق، فقط یک روز پس از آنکه ده‌ها هزار مهاجر به درون قلمرو اسپانیایی سئوتا در شمال آفریقا سرازیر شدند، بیشتر تازه‌واردان تغییر مسیر داده و به سرزمین خود بازگشتند. این رویداد، دولت اسپانیا را درگیر مدیریت افرادی کرد که در این منطقه باقی مانده بودند. براساس آمارهای وزارت کشور اسپانیا، روز پنجشنبه و اوایل روز جمعه حدود ۵۰ هزار نفر از مرزهای مراکش وارد سئوتا شدند، هرچند مقامات محلی این رقم را تا ۶۰ هزار نفر نیز برآورد کرده‌اند. تصاویر پرآشوب این هجوم مرزی به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و موجی از هشدار و نگرانی را در پایتخت‌های اروپایی برانگیخت.

با این حال، وزارت کشور اسپانیا تأیید کرد تا عصر روز جمعه، حدود ۴۸ هزارو ۳۰۰ نفر از این مهاجران به‌صورت داوطلبانه به مراکش بازگشته‌اند. این هجوم مرزی هزینه‌های انسانی سنگینی در پی داشت و مقامات اسپانیایی در ابتدا اعلام کردند دست‌کم ۵۷ نفر جان خود را از دست دادند. بیشتر این تلفات ناشی از غرق‌شدن جمعیتی بود که تلاش می‌کردند با شناکردن از موج‌شکن‌های جداکننده سئوتا از خاک مراکش عبور کنند. دولت اسپانیا روز گذشته آمار قربانیان این بحران مرزی را ۶۷ نفر اعلام کرد که تلفات ناشی از ازدحام جمعیت در کنار موج‌شکن‌ها را نیز شامل می‌شود.

تهدید امنیت

خروج به‌ظاهر داوطلبانه ده‌ها هزار نفر از این مهاجران، نتوانست ترس و خشم ساکنان سئوتا را فروبنشاند. در این منطقه که مساحتی حدود 18 کیلومتر مربع دارد، حدود ۸۴ هزار نفر زندگی می‌کنند. با وجود بازگشت بخش عمده مهاجران، همچنان چند هزار نفر که بیشتر آنها مردان جوان بودند، در خیابان‌های شهر سرگردان ماندند. بسیاری از ساکنان، وحشت‌زده در خانه‌های خود پناه گرفتند و مالکان فروشگاه‌ها از ترس غارت، کسب‌وکارهای خود را تعطیل کردند. «روسیو خیل»، یکی از ساکنان سئوتا، با چشمانی گریان به تلویزیون اسپانیا گفت از حضور در شهری که توسط مردان جوان خارجی اشغال شده است، هراس دارد. او درحالی‌که به‌وضوح می‌لرزید و در محاصره گروهی از مراکشی‌ها قرار داشت، تصریح کرد به عنوان یک زن باید این شرایط را تجربه کرد تا فهمید این وضعیت به معنای یک تهاجم است و هیچ قانونی وجود ندارد.

تا اواخر روز جمعه، پرسش‌های بی‌پاسخ فراوانی درباره هویت سازمان‌دهندگان این عبور ناگهانی و گسترده مطرح بود؛ به‌ویژه آنکه هدف اصلی این جمعیت، درخواست پناهندگی و تلاش برای ماندن در خاک اسپانیا به نظر نمی‌رسید. به نوشته وال‌استریت ‌ژورنال، تحلیلگران ارشد سیاسی بر این باورند این رویداد توسط دولت مراکش سازماندهی شده و بیش از آنکه یک بحران مهاجرتی باشد، ریشه در سیاست‌های منطقه‌ای دارد. این تحرکات بازتاب‌دهنده رقابت میان مراکش و الجزایر و همچنین اختلافات بر سر صحرای غربی است؛ منطقه‌ای که هم مراکش و هم یک گروه استقلال‌طلب تحت حمایت الجزایر مدعی مالکیت آن هستند. مقامات مراکشی به درخواست‌ها برای اظهارنظر دراین‌باره پاسخی ندادند.

سئوتا و ملیلیه در ساحل شمال آفریقا قرار دارند و قرن‌هاست تحت کنترل اسپانیا هستند. این دو قلمرو در موقعیت استراتژیک تنگه جبل‌الطارق واقع شده‌اند که بخش عمده‌ای از تجارت دریایی اروپا از آن عبور می‌کند. در پی این بحران، اسپانیا از احداث یک مانع مهاری ۵۰۰متری در امتداد حصار موج‌شکن داخل دریا خبر داد. صبح روز شنبه، شمار اندکی از مهاجران خسته که با شنا خود را به ساحل شهری تارخال سئوتا رسانده بودند، با سربازانی روبه‌رو شدند که آنها را به آن سوی مرز بازگرداندند.

اهرم فشار در دیپلماسی

این عبور دسته‌جمعی فقط 10 روز پس از سفر پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا به الجزایر رخ داد. هدف از این سفر، بهبود روابط دو کشور بود و پس از آن بود که اسپانیا در سال ۲۰۲۲ به دهه‌ها بی‌طرفی پایان داد و عملا از برنامه‌های مراکش برای حل‌وفصل وضعیت صحرای غربی حمایت کرد. موسی بورکبا، پژوهشگر مرکز امور بین‌الملل بارسلونا، در گفت‌وگو با وال‌استریت ‌ژورنال معتقد است سفر مقامات مادرید به الجزایر به احتمال زیاد خشم مراکش را برانگیخته است. او یادآور شد این دو کشور همسایه مدت‌هاست برای نفوذ در سراسر مغرب که شامل مراکش، الجزایر، تونس، لیبی و موریتانی می‌شود، رقابت می‌کنند. بورکبا تأکید کرد ایجاد روابط مطلوب با مراکش، به‌طور خودکار نارضایتی الجزایر را در پی خواهد داشت و برعکس.

در سال ۲۰۲۱ نیز رویداد مشابهی رخ داد و حدود پنج تا هشت هزار مراکشی به صورت دسته‌جمعی وارد سئوتا شدند. این اتفاق در زمان تنش‌های دیپلماتیک میان مراکش و اسپانیا و اندکی پس از آن روی داد که مادرید به رهبر جنبش استقلال‌طلب صحرای غربی اجازه داد برای درمان بیماری کووید-۱۹ وارد اسپانیا شود. جما پینیول، مقام پیشین دولت اسپانیا و مدرس دانشگاه پومپئو فابرا در بارسلونا، تأکید کرد مراکش که قلمروهای اسپانیایی در شمال آفریقا را به رسمیت نمی‌شناسد، احتمالا فقط در حال اثبات این موضوع است که توانایی مختل‌کردن و درهم‌شکستن این مناطق را در زمان دلخواه خود دارد. پدرو سانچز، رهبر اسپانیا، در ساعات اولیه روز نظریه متفاوتی ارائه داد و باندهای قاچاق انسان را مقصر دانست.

سانچز مدعی شد این گروه‌های قاچاق از حکم ماه جاری دیوان عالی اسپانیا سوءاستفاده کرده‌اند؛ حکمی که بازگرداندن افرادی را که از طریق دریا به سئوتا یا دیگر قلمروهای اسپانیا در شمال آفریقا می‌رسند، برای مقامات دشوارتر کرده است. تصاویر منتشرشده از عبور دسته‌جمعی نشان می‌دهد صدها تیوپ بادی از نوعی که کودکان در استخرها استفاده می‌کنند، در امتداد سواحل سئوتا رها شده‌اند. آنا ترون، وزیر پیشین مهاجرت اسپانیا و پژوهشگر ارشد در مؤسسه سیاست مهاجرت، معتقد است حکم دادگاه ممکن است عاملی برای ترغیب باندهای قاچاق برای آزمایش سیاست جدید باشد. با این حال، او تأیید کرد در مراکش هیچ اتفاقی بدون همدستی یا آگاهی دولت رخ نمی‌دهد. ترون ابراز اطمینان کرد این بحران فروکش خواهد کرد و دولت اسپانیا موفق خواهد شد بیشتر کسانی را که باقی مانده‌اند به مراکش بازگرداند، به‌گونه‌ای که افراد اندکی در این منطقه بمانند و رسیدن آنها به سایر نقاط اروپا بسیار بعید است.