از هرمز تا لبنان؛ بندهای نقضشده تفاهم ایران و آمریکا
پس از تبادل آتش مستقیم میان ایران و آمریکا و ادامه عملیات اسرائیل در لبنان، نشانههای نقض تفاهمنامه اسلامآباد بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است. از لغو مجوز فروش نفت ایران توسط آمریکا تا تنشهای تنگه هرمز و ازسرگیری درگیریهای نظامی، چند بند کلیدی این توافق در عمل با چالش مواجه شدهاند.
فرارو- با افزایش درگیریهای میان ایران و آمریکا و ادامه عملیات اسرائیل در لبنان، شکنندگی تفاهمنامه پایان جنگ و نقض بندهای مختلف آن به کانون توجه رسانهها و تحلیلگران تبدیل شده است. ایران و آمریکا بامداد چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ به تبادل آتش متقابل پرداختند و حالا تأکید هر دو طرف بر نقض تفاهمنامه پایان جنگ، در اظهارات رسمی پررنگتر از قبل تکرار میشود.
به گزارش فرارو، تفاهمنامه اسلامآباد که ۲۸ خرداد توسط مسعود پزشکیان، دونالد ترامپ و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، به عنوان میانجی امضا شد، ۱۴ بند دارد که ۱۳ بند آن به موضوعات عملیاتی، موارد مورد گفتوگو یا اقدامات ابتدایی میپردازد. آخرین بند نیز تصریح میکند که توافق نهایی با یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت تأیید خواهد شد. در این گزارش بررسی میکنیم که کدام بندهای تفاهمنامه در روزهای اخیر نقض شدهاند.
بند ۱۰: اسقاط تحریمهای نفتی
وزارت خزانهداری آمریکا ۳۱ خرداد مجوزی عمومی (General License) برای فروش نفت ایران به مدت ۶۰ روز صادر کرد؛ مجوزی جامع که در آن حتی فروش نفت به آمریکا نیز پیشبینی شده بود. این اسقاطیه بر اساس بند ۱۰ تفاهم ایران و آمریکا صادر شد و فرصتی برای فروش نفت به کشورهای مختلف فراهم میکرد. همچنین موارد تحریمی مرتبط با این عملیات را نیز پوشش میداد. به دنبال تحولات اخیر، وزارت خزانهداری آمریکا شب گذشته اعلام کرد این مجوز را لغو کرده است. همزمان با صدور مجوز جدید، به معاملاتی که پیشتر انجام شدهاند، ۱۰ روز فرصت داده شده تا نهایی شوند و از سهشنبه ۷ ژوئیه نیز هیچ معامله جدیدی مجاز نخواهد بود.
بند ۱۱: داراییهای مسدودشده
موضوع داراییهای بلوکهشده ایران یکی از موارد مهم این تفاهمنامه به شمار میرود و گفتوگوها درباره آن طی هفتههای گذشته ادامه داشته است. با این حال، هنوز به طور دقیق مشخص نیست چه میزان از این داراییها در اختیار ایران قرار گرفته یا در آینده قرار خواهد گرفت.
بندهای ۱ و ۲: توقف جنگ و احترام به تمامیت ارضی
اولین بند تفاهمنامه اسلامآباد بر توقف جنگ در تمام جبههها، از جمله لبنان، تأکید دارد. آنچه اجرای این بند را با مشکل مواجه میکند، ادامه عملیات نظامی و اشغال مناطقی از جنوب لبنان توسط اسرائیل است. مقامهای اسرائیلی میگویند طرف تفاهم میان ایران و آمریکا نیستند و برنامههای خود را دنبال میکنند. اسرائیل همچنان به حملات و ترورهای خود ادامه میدهد و به طور رسمی نیز اعلام کرده است که یک منطقه حائل امنیتی در جنوب لبنان ایجاد خواهد کرد. چند روز پیش نیز دولتهای اسرائیل و لبنان به توافقی دوجانبه برای پایان جنگ رسیدند؛ توافقی که در فضای داخلی لبنان بازتابهای گستردهای داشت.
بخش دیگری از بند ۱ به خودداری دو طرف و متحدانشان از انجام عملیات نظامی یا آغاز جنگ اشاره دارد؛ بندی که با حملات متقابل روزهای اخیر با چالش جدی روبهرو شده است. آمریکا خاک ایران را هدف قرار میدهد و ایران نیز به پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه حمله میکند. این روند به طور طبیعی بند ۲ تفاهمنامه، مبنی بر احترام به تمامیت ارضی، را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
بند ۵: ترتیبات عبور و مرور از تنگه هرمز
تنگه هرمز یکی از مهمترین موضوعات متن و فرامتن تفاهم اسلامآباد است و بند ۵ به طور مشخص به آن اختصاص دارد. از چند روز پیش، با باز شدن یک کریدور عمانی در تنگه هرمز با هماهنگی آمریکا و همچنین اعلام فرانسه و انگلستان درباره توافق با عمان برای مینروبی و تأمین امنیت این آبراه در آبهای سرزمینی عمان، دور جدیدی از تنشها در منطقه آغاز شد. ایران معتقد است طرفهای مقابل در حال دور زدن مفاد بند ۵ هستند. در این بند بر رعایت حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی، یعنی ایران و عمان، همچنین مسئولیت ایران در تأمین امنیت و رفع موانع تأکید شده است.
