چگونه یادگیری یک زبان جدید مانع از پیری زودرس مغز میشود؟
افرادی که به بیش از یک زبان صحبت میکنند، مغزی جوانتر از سن واقعی خود دارند و هرچه یادگیری زبان دوم زودتر آغاز شود و تعداد زبانهای آموختهشده بیشتر باشد، این اثر قویتر میشود.
فرارو- نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد تسلط بر چند زبان ممکن است روند پیری مغز را به تأخیر بیندازد؛ با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که برای اثبات رابطه علت و معلولی، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
به گزارش فرارو به نقل از گاردین، دانشمندان میگویند یادگیری یک یا چند زبان جدید ممکن است فراتر از یک مهارت ارتباطی یا فرهنگی باشد و به حفظ سلامت مغز در سالهای سالمندی نیز کمک کند. نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد افرادی که به چند زبان مسلط هستند، از نظر عملکرد مغزی جوانتر از همسالان تکزبانه خود به نظر میرسند و این تفاوت در برخی موارد به بیش از یک دهه میرسد.
این یافتهها در نشست فدراسیون انجمنهای علوم اعصاب اروپا در شهر بارسلونا ارائه شده و نشان میدهد هرچه فرد زبانهای بیشتری بداند و یادگیری زبان دوم را در سنین پایینتری آغاز کرده باشد، احتمال کندتر شدن روند پیری مغز بیشتر است.
مغزی جوانتر از سن واقعی
بر اساس نتایج این مطالعه، افرادی که به دو زبان صحبت میکنند، مغزی دارند که به طور متوسط حدود۶ سال جوانتر از افراد تکزبانه به نظر میرسد. این اختلاف در افرادی که به سه زبان مسلط هستند، به حدود ۷ سال میرسد و در کسانی که چهار زبان صحبت میکنند، مغز به طور میانگین ۱۳ سال جوانتر از سن تقویمی آنها ارزیابی شده است.
پژوهشگران میگویند این نتایج نشان میدهد تجربه چندزبانه بودن ممکن است نقش مهمی در حفظ سلامت شبکههای عصبی مغز داشته باشد.
چرا مغز با افزایش سن تغییر میکند؟
مغز انسان از میلیاردها سلول عصبی تشکیل شده است که از طریق شبکههای پیچیده با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند. با افزایش سن، این ارتباطات به تدریج ضعیفتر میشود؛ موضوعی که میتواند باعث کاهش سرعت پردازش اطلاعات، افت حافظه و کاهش برخی تواناییهای شناختی شود.
پژوهشهای پیشین نیز نشان داده بودند افرادی که در کشورهای چندزبانه زندگی میکنند، معمولاً روند کندتری در کاهش تواناییهای شناختی تجربه میکنند، اما مطالعه جدید تلاش کرده است این موضوع را مستقیماً در سطح عملکرد مغز افراد بررسی کند.
این تحقیق با همکاری دانشمندانی از اسپانیا، شیلی، آرژانتین و ایرلند انجام شده و بر ساکنان منطقه باسک در اسپانیا تمرکز داشته است؛ منطقهای که بسیاری از مردم آن به چند زبان از جمله اسپانیایی، باسکی، فرانسوی و انگلیسی صحبت میکنند. برای اندازهگیری سن عصبی مغز، پژوهشگران فعالیت مغزی ۷۲۸ نفر را با استفاده از فناوری «مگنتوانسفالوگرافی» (MEG) ثبت کردند. این روش امکان اندازهگیری دقیق فعالیت الکتریکی مغز را فراهم میکند.
سپس دادههای بهدستآمده با کمک هوش مصنوعی تحلیل شد تا الگوی طبیعی ارتباطات عصبی مغز در سنین مختلف مشخص شود. در مرحله بعد، گروه مستقلی شامل ۱۴۴ نفر که به ترتیب به یک، دو، سه یا چهار زبان صحبت میکردند، مورد بررسی قرار گرفتند و نتایج آنها با مدل بهدستآمده مقایسه شد.
فقط تعداد زبانها مهم نیست
لوسیا آموروسو، پژوهشگر مرکز شناخت، مغز و زبان باسک در شهر سنسباستین، میگوید نتایج نشان میدهد تنها تعداد زبانهایی که افراد میدانند اهمیت ندارد، بلکه کیفیت و مدت تجربه زبانی نیز نقش مهمی ایفا میکند. او توضیح میدهد افرادی که به زبانهای بیشتری تسلط دارند، معمولاً مغزی جوانتر از سن واقعی خود نشان میدهند. علاوه بر این، هرچه فرد مهارت بیشتری در زبان دوم داشته باشد و یادگیری آن را در سنین پایینتری آغاز کرده باشد، روند پیری مغز نیز کندتر به نظر میرسد.
به گفته این پژوهشگر، تجربه چندزبانه بودن یک ویژگی صفر و یک نیست؛ یعنی موضوع صرفاً این نیست که فرد دوزبانه باشد یا نباشد، بلکه میزان تسلط، مدت استفاده و عمق تجربه زبانی نیز در این فرایند اهمیت دارد.
پژوهشگران در تحلیل خود عواملی مانند سن، جنسیت و میزان تحصیلات شرکتکنندگان را در نظر گرفتهاند تا اثر این متغیرها کاهش یابد. با این حال، آنها تأکید میکنند هنوز نمیتوان با اطمینان گفت که یادگیری زبان به تنهایی باعث جوان ماندن مغز میشود.
عوامل دیگری مانند سبک زندگی سالم، فعالیتهای اجتماعی، مطالعه، یادگیری مداوم یا حتی وضعیت اقتصادی و دسترسی به فرصتهای آموزشی نیز ممکن است در این نتایج نقش داشته باشند. به همین دلیل، این پژوهش تنها وجود یک ارتباط میان چندزبانه بودن و جوانتر ماندن مغز را نشان میدهد و هنوز رابطه علت و معلولی را به طور قطعی اثبات نمیکند.
یادگیری زبان در هر سنی مفید است
کریستینا دالا، استاد علوم اعصاب دانشگاه ملی و کاپودیستری آتن، در واکنش به این نتایج میگوید این پژوهش نشان میدهد یادگیری زبان دوم، سوم یا حتی چهارم میتواند به حفظ جوانی مغز کمک کند و هرچه این فرایند زودتر آغاز شود، احتمال بهرهمندی از این مزایا بیشتر خواهد بود. او تأکید میکند که دلایل متعددی برای یادگیری زبانهای جدید وجود دارد؛ از گسترش ارتباطات اجتماعی و آشنایی با فرهنگهای دیگر گرفته تا تقویت سلامت مغز.
به گفته او، به همین دلیل باید آموزش زبان نهتنها در مدارس، بلکه در تمام مراحل زندگی مورد حمایت قرار گیرد، حتی اگر یادگیری آن در بزرگسالی دشوارتر باشد. در مقابل، برخی متخصصان نسبت به تفسیر این یافتهها با احتیاط بیشتری برخورد میکنند.
ایف هوگروورست، استاد روانشناسی زیستی دانشگاه لافبورو بریتانیا، میگوید شواهد موجود نشان میدهد چندزبانه بودن با مقاومت بیشتر مغز در برابر افزایش سن ارتباط دارد، اما ممکن است این افراد به طور کلی سبک زندگی سالمتری نیز داشته باشند.
او توضیح میدهد کسانی که چند زبان میآموزند، احتمالاً بیشتر کتاب میخوانند، در فعالیتهای آموزشی مادامالعمر شرکت میکنند، ساز موسیقی مینوازند یا از فرصتهای فرهنگی و اجتماعی بیشتری بهرهمند هستند؛ عواملی که همگی میتوانند به حفظ عملکرد شناختی کمک کنند.
پیام اصلی پژوهش
با وجود این محدودیتها، نتایج این مطالعه بار دیگر نشان میدهد مغز انسان در طول زندگی انعطافپذیری قابل توجهی دارد و یادگیری مهارتهای جدید، از جمله زبانآموزی، میتواند به حفظ عملکرد شناختی کمک کند.
هرچند هنوز مشخص نیست که یادگیری زبان به تنهایی تا چه اندازه روند پیری مغز را کند میکند، اما پژوهشگران معتقدند تجربه چندزبانه بودن، بهویژه اگر از سنین پایین آغاز شود و در طول سالها ادامه یابد، میتواند یکی از عوامل مؤثر در حفظ سلامت مغز و کاهش افت تواناییهای شناختی در دوران سالمندی باشد.
