راز عکس معروف جنگ جهانی؛ دختری که روی بال هواپیما نشست و در تاریخ گم شد

فرارو- تابستان ۱۹۴۳ (۱۳۲۲ شمسی) روی باند داغ یک پایگاه هوایی در تگزاس، دختری ۲۲ ساله روی بال یک هواپیما نشسته و به افق خیره شده است. عکاس مجله LIFE از او می‌خواهد چند ثانیه همان‌جا بماند. باد، موهای بافته‌شده‌اش را تکان می‌دهدو دوربین شاتر می‌زند؛ چند روز بعد، تصویر او روی جلد یکی از پرتیراژترین مجله‌های آمریکا چاپ می‌شود. تصویری که حالا به نماد نسلی از زنان خلبان تبدیل شده است که در میانه جنگ جهانی دوم از پشت صحنه، بخشی از بار جنگ را بر دوش می‌کشیدند؛ نام او شرلی اسلید بود.

به گزارش فرارو، شاید عجیب باشد ولی بسیاری از آن‌ها که نام شرلی اسلید را شنیده‌اند، در واقع هرگز چهره واقعی‌اش را ندیده‌اند. سال‌هاست تصویر زن جوانی با لباس پرواز و عینک خلبانی دست‌به‌دست می‌شود که زیر آن نوشته شده: «شرلی اسلید، خلبان ۲۲ ساله آمریکایی در جنگ جهانی دوم.» ولی آن عکس، متعلق به شرلی نیست.

تصویر در سال ۲۰۱۶ (۱۳۹۵) از یک مدل بریتانیایی به نام کیسی درابل گرفته شده و بعدها به اشتباه به شرلی نسبت داده شده است. برای دیدن چهره واقعی شرلی باید به همان تابستان ۱۹۴۳ (۱۳۲۲) برگشت و به جلد مجله LIFE نگاهی انداخت تا تاریخ، خودش راوی ماجرا باشد.

شرلی اسلید در سال ۱۹۲۱ (۱۳۰۰) در شیکاگو به دنیا آمد. آن زمان هم پرواز رویایی تازه محسوب می‌شد و هم کابین هواپیما مردانه بود. او اما مثل بسیاری از دختران هم‌نسلش، شیفته آسمان بود و پیش از آن‌که آمریکا وارد جنگ جهانی دوم شود، آموزش خلبانی دید و گواهینامه پروازش را هم گرفت.

وقتی ارتش به زنان نیاز پیدا کرد

در هفتم دسامبر ۱۹۴۱ (۱۶ آذر ۱۳۲۰) با حمله ژاپن به پرل هاربر، آمریکا وارد جنگ شد. هزاران خلبان نظامی راهی اروپا و اقیانوس آرام شدند و ناگهان ارتش با کمبود شدید نیرو در داخل کشور روبه‌رو شد. هواپیماهای تازه‌ساخت باید از کارخانه به پایگاه‌ها منتقل می‌شدند، هواپیماهای تعمیرشده نیاز به پرواز آزمایشی داشتند و آموزش خلبانان جدید نیز نباید متوقف می‌شد.

اما یک راه‌حل غیرممکن وجود داشت که کم‌کم رنگ و بوی واقعیت گرفت: استفاده از زنان خلبان.

در سال ۱۹۴۳ (۱۳۲۲)، برنامه‌ای با نام Women Airforce Service Pilots یا به اختصار WASP شکل گرفت. این برنامه با ادغام دو طرح آزمایشی قبلی، برای نخستین بار گروهی از زنان را به خدمت هوانوردی ارتش آمریکا درآورد.

البته ورود به WASP آسان نبود و برخلاف تصور رایج، این زنان از صفر آموزش نمی‌دیدند؛ بلکه پیش از ورود باید گواهینامه خلبانی و ده‌ها یا حتی صدها ساعت سابقه پرواز می‌داشتند. بیش از ۲۵ هزار زن برای پیوستن به این برنامه داوطلب شدند، اما حدود ۱۸۰۰ نفر اجازه ورود به دوره آموزشی را پیدا کردند. در نهایت هم فقط ۱۰۷۴ نفر موفق شدند دوره را به پایان برسانند که شرلی اسلید یکی از همین افراد بود.

آموزش این افراد در پایگاهی به نام Avenger Field در ایالت تگزاس انجام می‌شد. دوره‌ای فشرده که از نظر سختی، تفاوت چندانی با آموزش خلبانان مرد نداشت. ناوبری، هواشناسی، پرواز با ابزار دقیق، پرواز شبانه، شناخت موتور هواپیما، ارتباطات رادیویی و مدیریت شرایط اضطراری بخشی از آموزش روزانه آن‌ها بود. در واقع، هدف این نبود که زنان در جنگ شرکت کنند یا فقط هواپیما را برانند؛ آن‌ها باید برای هر ماموریتی از سوی ارتش آماده می‌بودند.

با این حال، یک تفاوت مهم وجود داشت: آن‌ها لباس نظامی می‌پوشیدند، روی هواپیماهای ارتش پرواز می‌کردند و ماموریت‌های نظامی انجام می‌دادند، ولی قانون آن‌ها را نظامی محسوب نمی‌کرد؛ بلکه کارمند غیرنظامی دولت بودند؛ بدون حقوق و مزایای سربازی و بدون تضمینی برای آینده.

وظایف WASP بسیار فراتر از چیزی بود که تصور می‌شود. زنان خلبان هواپیماهای تازه‌تولیدشده را از کارخانه به پایگاه‌های نظامی منتقل می‌کردند، هواپیماهای تعمیرشده را آزمایش می‌کردند، خلبانان تازه‌کار را آموزش می‌دادند، اهداف پارچه‌ای را برای تمرین تیراندازی ضدهوایی یدک می‌کشیدند و حتی با پیشرفته‌ترین بمب‌افکن‌های ارتش آمریکا پرواز می‌کردند.

زنان WASP با بیش از 70 نوع هواپیمای مختلف پرواز کردند. از جنگنده‌های سبک گرفته تا بمب‌افکن‌های سنگین.

شرلی اسلید نیز به‌تدریج به یکی از خلبانانی تبدیل شد که ماموریت‌های دشوارتر را بر عهده می‌گرفت، اما ماموریتی که نامش را در تاریخ ثبت کرد، هنوز از راه نرسیده بود. شرلی قرار بود پشت فرمان هواپیمایی بنشیند که بیشتر خلبانان حاضر نبودند حتی به آن نزدیک شوند: بدنام‌ترین هواپیمایی که زنان WASP با آن‌ پرواز می‌کردند، Martin B-26 Marauder.

این بمب‌افکن دوموتوره، از پیشرفته‌ترین هواپیماهای ارتش آمریکا به شمار می‌رفت، ولی از آن‌جا که در سال‌های نخست خدمت، تعداد زیادی از آن‌ها هنگام آموزش سقوط کردند، دیگر مورد اعتماد خلبانان مرد نبود. بال‌های کوچک و سرعت بالای برخاستن و فرود باعث می‌شد کوچک‌ترین اشتباه خلبان، بهای سنگینی داشته باشد. به همین دلیل هم لقب تلخی به آن داده بودند: Widowmaker یا «بیوه‌ساز»؛ لقبی که از مرگ خلبانان جوان و بیوه شدن همسرانشان می‌آمد.

بعدها مشخص شد مشکل اصلی خود هواپیما نبوده است. مسئله این بود که هواپیمای B-26 هیچ اشتباهی را نمی‌بخشید و اگر طبق دستورالعمل پرواز می‌کردید، اتفاقاً یکی از مطمئن‌ترین بمب‌افکن‌های جنگ بود؛ اما اگر با همان عادت پرواز با دیگر هواپیماها پشت فرمانش می‌نشستید، احتمال سقوط بسیار بالا می‌رفت.

ترس از این هواپیما آن‌قدر زیاد شده بود که بعضی خلبانان از پرواز با آن خودداری می‌کردند. ارتش باید راهی پیدا می‌کرد تا اعتماد ازدست‌رفته را بازگرداند.

ماموریتی برای شکستن ترس مردان

در اوج همین بی‌اعتمادی، فرماندهان نیروی هوایی تصمیمی غیرمنتظره گرفتند. تعدادی از زنان WASP، از جمله شرلی اسلید مامور شدند با همین هواپیما پرواز کنند؛ این بار ولی هدف فقط جابه‌جا کردن B-26 از یک پایگاه به پایگاه دیگر نبود. خلبانان زن باید نشان می‌دادند اگر این بمب‌افکن درست هدایت شود، دیگر آن هیولایی نیست که همه درباره‌اش حرف می‌زنند.

زنان WASP هر روز با هواپیماهایی پرواز می‌کردند که غالب مردان حاضر نبودند سوارشان شوند. شرلی نیز بارها B-26 را به پرواز درآورد، هواپیماهای تازه‌تولیدشده را تحویل گرفت، به پایگاه‌های مختلف منتقل کرد و در پروازهای آزمایشی و آموزشی شرکت داشت.

در نهایت نیز زمان ثابت کرد که مشکل از هواپیما نیست. اصلاح آموزش‌ها و افزایش تجربه خلبانان، B-26 را به یکی از موفق‌ترین بمب‌افکن‌های متفقین بدل کرد و توانست کمترین نرخ تلفات عملیاتی را در بین بمب‌افکن‌های آمریکایی در جبهه اروپا به نام خود ثبت کند. شرلی و دیگر زنان حاضر در WASP در خط مقدم نجنگیدند، اما در بازگرداندن اعتماد به این هواپیما سهمی انکارناپذیر داشتند.

دختری که روی جلد LIFE نشست

در آن روزها که شرلی در تگزاس بود و آموزش می‌دید، پیتر استک‌پل، عکاس مجله LIFE  برای تهیه گزارشی به پایگاه آمد. او از میان ده‌ها کارآموز، دوربینش را به سمت دختری با موهای بافته‌شده گرفت که آرام روی بال هواپیما نشسته بود و به افق نگاه می‌کرد. چند روز بعد، عکس شرلی روی جلد مجله LIFE  رفت.

LIFE در سال‌های جنگ، میلیون‌ها خواننده در آمریکا و کشورهای دیگر داشت. برای جهان، این نخستین مواجهه با زنی بود که به جای ایفای نقش پرستار یا خبرنگار، در قامت خلبان نظامی روی جلد ظاهر می‌شد. 

هرچند زندگی شرلی هرگز بعد رسانه‌ای پیدا نکرد. خاطراتی منتشر نکرد، کتابی ننوشت و کمتر مصاحبه‌ای از او باقی مانده.

پایان جنگ = پایان رویا

جنگ به انتها می‌رسید و همه‌چیز داشت تغییر می‌کرد. خلبانان مرد یکی‌یکی از جبهه‌ بازمی‌گشتند و ارتش دیگر کمبود نیرو نداشت؛ برنامه WASP در دسامبر ۱۹۴۴ بدون هیچ مراسم رسمی منحل شد. به زنان فقط گفتند وسایلشان را جمع کرده و به خانه برگردند.

تلخ‌تر از پایان ناگهانی برنامه، نحوه برخورد با زنان خلبان بود. با وجود آن‌که لباس نظامی می‌پوشیدند، هواپیماهای ارتش را هدایت کرده و جانشان را کف دست می‌گذاشتند، دولت آمریکا آن‌ها را سرباز در نظر نمی‌گرفت. اگر یکی از اعضای WASP در ماموریت کشته می‌شد، ارتش حتی هزینه انتقال پیکرش را هم پرداخت نمی‌کرد. دوستان و هم‌دوره‌ای‌هایش پول جمع می‌کردند تا او را به خانه بازگردانند.

در طول فعالیت WASP تعداد ۳۸ زن در جریان آموزش یا ماموریت جان خود را از دست دادند. با این حال، چون اعضای این برنامه از نظر قانونی غیرنظامی محسوب می‌شدند، به‌عنوان کهنه‌سرباز نیز شناخته نشده و از بسیاری حقوق و مزایای نظامیان محروم ماندند.

شرلی اسلید نیز مانند بسیاری از هم‌رزمانش، پس از پایان جنگ زندگی آرامی را در پیش گرفت. ازدواج کرد، نام خانوادگی‌اش به تیر (Teer) تغییر یافت و از هیاهوی رسانه‌ها فاصله گرفت.

مدال افتخار رسید اما خیلی دیر

سه دهه طول کشید تا آمریکا به اشتباه خود اعتراف کند. در سال ۱۹۷۷، پس از تلاش مستمر اعضای بازمانده WASP، کنگره آمریکا سرانجام خدمت آن‌ها را خدمت نظامی در نظر گرفت و عنوان کهنه‌سرباز را به خلبانان زن اعطا کرد.

کنگره در سال ۲۰۰۹ تصویب کرد که مدال طلای کنگره آمریکا، یکی از بالاترین افتخارات غیرنظامی این کشور، به اعضای WASP اهدا شود. این مدال برای قدردانی از نقش تاریخی آن‌ها در جنگ جهانی دوم در نظر گرفته شده بود.

مراسم رسمی سال بعد برگزار شد. از بیش از هزار زن این برنامه، فقط حدود 200 نفر زنده بودند تا مدالشان را شخصا دریافت کنند. نام شرلی اسلید اما میان آن‌ها نبود. او در ۲۶ آوریل سال ۲۰۰۰، نه سال پیش از تصویب این تقدیر و در 79 ‌سالگی از دنیا رفت. نامش در فهرست دریافت‌کنندگان مدال ثبت شد ولی خودش هرگز آن لحظه را ندید.