قطر، برنده صادرات گاز از مسیر ایران
صادرات گاز قطر به پاکستان از مسیر ایران در شرایط بسته بودن تنگه هرمز و نبود چشم اندازی برای پایان ناامنی آن، سبب کاهش خسارت های ناشی از عدم النفع صادرات گاز قطر میشود، همچنین به توسعه بازارهای صادراتی قطر کمک میکند.
قطر با ۲۴.۷ تریلیون متر مکعب گاز، سومین دارنده ذخایر گاز و همزمان با بیش از ۱۲۰ میلیارد متر مکعب صادرات، سومین صادر کننده گاز جهان است. میزان صادرات گاز این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۴ میلیارد دلار بوده که بیشتر در قالب گاز طبیعی مایع (LNG) انجام شده است. صادرات گاز مایع با کشتی به دست کشورهای متقاضی میرسد و باید از تنگه هرمز عبور کند.
شکل ۱ - واردکنندگان عمده گاز مایع از قطر ۲۰۲۴- میلیارد دلار
مطابق نمودار، پاکستان یکی از مهم ترین مصرف کنندگان گاز طبیعی مایع قطر است. این کشور در سال ۲۰۲۴ با ۳.۵ میلیارد دلار واردات گاز در میان ۵ وارد کننده اول گاز طبیعی مایع از قطر قرار گرفته است که تمامی آن را از مسیر تنگه هرمز وارد کرده است. با بسته شدن تنگه هرمز، تامین انرژی پاکستان به شدت دچار اخلال شد. به همین دلیل میزان صادرات گاز مایع قطر به پاکستان در مارس ۲۰۲۶ نسبت به ماه مشابه سال گذشته میلادی با کاهش ۹۰ درصدی، از میانگین ۶.۷ میلیون تن به ۰.۴۷میلیون تن رسید که کاهش شدید صادرات گاز به پاکستان و سایر کشورها را نشان میدهد.
بسته بودن تنگه هرمز در حالی موجب کاهش شدید تجارت گاز مایع بین قطر و پاکستان شده است که هر دو این کشورها همسایه ایران هستند و میتوانند از مسیر آن، تجارت گاز خود را بدون نیاز به کشتی و مبتنی بر خط لوله انجام دهند. این موضوع در سال ۱۴۰۰ در نشست اوپک گازی مطرح شد اما تاکنون اقدامی برای عملیاتی کردن آن صورت نگرفته است.
شبکه گاز ایران به دلیل گستردگی، تا دوردست ترین نقاط کشور ادامه دارد. این خطوط یا همین الان به کشورهای همسایه ایران وصل است مثل عراق و ترکیه یا تا نزدیکی های مرز دو کشور امتداد یافته است مثل پاکستان. بر این اساس ترانزیت گاز قطر از مسیر ایران نیاز به صرف زمان و هزینه بالایی ندارد.
برای اتصال گاز قطر به شبکه گاز ایران دو مسیر وجود دارد. یک مسیر اتصال سکوی قطری به سکوی ایرانی با ۵ تا ۱۰ کیلومتر خط لوله و از آن جا اتصال به شبکه گاز ایران است. این مسیر کوتاه ترین مسیر ممکن بوده و تنها نیازمند ۴۵ میلیون دلار هزینه است.
مسیر دوم اتصال مستقیم سکوی گازی قطری به ساحل ایران با خط لوله حدود ۱۲۰ کیلومتری و همزمان اتصال به شبکه گاز ایران است. برآوردها نشان میدهد مسیر دوم ۷۲۰ میلیون دلار هزینه در بر دارد. محاسبات حاکی از آن است که در صورت انتخاب هر کدام یک از این مسیرها، هزینه تمام شده صادرات گاز قطر به پاکستان از ۱۷.۶ سنت بر مترمکعب در روش LNG، به ۱۴.۴سنت بر متر مکعب به روش خط لوله میرسد که کاهش ۱۸ درصدی هزینه تمام شده را نشان میدهد.
شکل۲ – نقشه میدان گازی پارس جنوبی
از یک سو صادرات گاز با خط لوله به پاکستان گام مهمی برای متنوع سازی صادرات گاز قطر است و از سوی دیگر بررسی روندهای میدانی ودیپلماتیک نشان دهنده تداوم احتمالی جنگ امریکا علیه ایران است که در این صورت تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته خواهد ماند یا دچار اختلال خواهد شد که این موضوع به اقتصاد قطر آسیب زیادی وارد میکند. بر این اساس قطر میتواند با صادرات گاز خود ار طریق خط لوله، ایران را شریک تجارت گاز خود کند و از آن طرف، مجوز عبور کشتیهای حامل گاز مایع خود از ایران را بگیرد.
