فرارو- دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه از احتمال کاهش تنش‌های دیرینه با ترکیه بر سر اشتراک فناوری‌های دفاعی خبر داد؛ اظهاراتی که می‌تواند چشم‌انداز فروش تسلیحات بیشتر به آنکارا را پیش از اجلاس ناتو در ۷ ژوئیه تقویت کند. 

به گزارش فرارو به نقل از المانیتور، ترامپ که در کنار مارک روته، دبیرکل ناتو، در دفتر بیضی‌شکل کاخ سفید سخن می‌گفت، به احتمال دستیابی به پیشرفتی در اختلاف طولانی‌مدت بر سر سامانه دفاع هوایی اس-۴۰۰ روسیه اشاره کرد؛ سامانه‌ای که همچنان مهم‌ترین مانع در روابط راهبردی واشنگتن و آنکارا به شمار می‌رود. 

«او را بسیار خوشحال خواهم کرد» 

رئیس‌جمهور آمریکا در پاسخ به سوالی درباره احتمال دستیابی به توافقی که به ترکیه اجازه دهد سرانجام جنگنده‌های اف-۳۵ را دریافت کند، ابراز خوش‌بینی کرد. واشنگتن در سال ۲۰۱۹، پس از خرید سامانه اس-۴۰۰ از روسیه توسط دولت رجب طیب اردوغان، مانع تحویل جنگنده‌های اف-۳۵ به ترکیه شد. 

ترامپ در پاسخ گفت: «او عضو قدرتمند ناتو است. احتمالاً کاری خواهم کرد که او را بسیار خوشحال کند.»

او همچنین اردوغان را «مردی محترم، رهبری محترم و دوست من» توصیف کرد. 

در همان نشست، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد که مقام‌های پنتاگون تحت نظر پیت هگست، وزیر دفاع، در حال بررسی این موضوع هستند که آیا ترکیه معیارهای قانونی آمریکا برای دستیابی به جنگنده‌های اف-۳۵ را رعایت کرده است یا خیر. ترامپ نیز در تأیید این موضوع گفت: «ما این مسئله را بررسی خواهیم کرد.» 

فروش موتورهای جنگنده؛ یک بالن آزمایشی؟ 

اما جنگنده‌های اف-۳۵ تنها تجهیزات نظامی آمریکایی نیستند که در سال‌های اخیر از دسترس آنکارا خارج شده‌اند. در اواخر سال ۲۰۲۰، کنگره آمریکا قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها» (CAATSA) را تصویب و در واکنش به خرید سامانه اس-۴۰۰ روسیه، تحریم‌هایی را علیه آژانس تدارکات دفاعی ترکیه اعمال کرد. 

این تحریم‌ها همچنان معاملات مهم صنایع دفاعی میان دو عضو ناتو را محدود می‌کند؛ از جمله صدور مجوز صادرات موتورهای جت ساخت آمریکا که ترکیه برای توسعه جنگنده نسل پنجم بومی خود موسوم به «KAAN» به آن نیاز دارد. 

جنگنده KAAN که توسط صنایع هوافضای ترکیه توسعه یافته، با هدف کاهش وابستگی این کشور به پلتفرم‌های خارجی، از جمله ناوگان قدیمی اف-۱۶ آمریکایی، طراحی شده است. 

پیشنهاد وزارت خارجه آمریکا برای فروش موتورهای F-110 به ارزش تقریبی ۷۰۰ میلیون دلار برای این پروژه از زمان اعمال تحریم‌های CAATSA در سال ۲۰۲۰ متوقف شده بود. با این حال، دولت ترامپ اوایل این هفته به قانونگذاران کلیدی کنگره اطلاع داد که قصد دارد این فروش را پیش ببرد. 

اتهام دموکرات‌ها به دولت ترامپ

اندکی پس از اظهارات ترامپ، گرگوری میکس، عضو ارشد دموکرات کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، دولت آمریکا را به دور زدن کنگره برای تصویب فروش ۷۰۰ میلیون دلاری متهم کرد. 

میکس در بیانیه‌ای اعلام کرد: «اواخر دیروز، دولت به من اطلاع داد که بار دیگر بررسی کنگره را در مورد بیش از ۷۰۰ میلیون دلار تجهیزات دفاعی برای ارتش ترکیه دور خواهد زد.» 

او افزود که دولت بدون درخواست مجوز اضطراری، بدون ارائه دلایل مکتوب و بدون هرگونه تلاش جدی برای توجیه کنگره، روند قانونی تصویب این فروش را نادیده گرفته است. 

مانع بزرگ همچنان پابرجاست

با وجود این تحولات، محدودیت‌های ناشی از قانون CAATSA همچنان برقرار است. آژانس تدارکات دفاعی ترکیه، موسوم به SSB، به دلیل خرید سامانه اس-۴۰۰ در سال ۲۰۱۷ در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار گرفته و همین موضوع می‌تواند فروش موتورهای F-110 را نیز با موانع حقوقی روبه‌رو کند. 

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در جریان سفر اردوغان به واشنگتن در سپتامبر ۲۰۲۵ گفته بود: «مسئله هواپیماهای اف-۳۵ و موتورهای جنگنده KAAN وجود دارد که مجوزهای آن‌ها در کنگره معلق مانده است. این مجوزها باید فعال شوند و موتورها تحویل داده شوند تا تولید KAAN پیش برود.» 

توپ در زمین آنکارا

به نوشته تحلیلگران، فروش موتورهای جت می‌تواند نوعی آزمون از سوی دولت ترامپ برای سنجش میزان مخالفت کنگره با عادی‌سازی روابط دفاعی با ترکیه باشد. 

گونول تول، مدیر برنامه ترکیه در مؤسسه خاورمیانه، در گفت‌وگو با المانیتور، فروش موتور را «ساده‌ترین میوه ممکن» توصیف کرد و گفت انتظار مخالفت جدی کنگره با این معامله را ندارد. 

با این حال، آزمون اصلی در سال‌های آینده، سرنوشت تحریم‌های CAATSA و بازگشت احتمالی ترکیه به برنامه اف-۳۵ خواهد بود. این قانون به‌صراحت آمریکا را از تحویل جنگنده‌های اف-۳۵ به ترکیه تا زمانی که سامانه اس-۴۰۰ را در اختیار دارد، منع می‌کند. 

تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، سال گذشته از پیشرفت قابل توجه در مذاکرات درباره حل این اختلاف خبر داده بود، اما هنوز مشخص نیست دولت ترکیه در قبال سامانه‌های اس-۴۰۰ حاضر به چه امتیازاتی شده است. 

به گفته گونول تول، اظهارات جی‌دی ونس نشان می‌دهد که اکنون «توپ در زمین ترکیه است» و آنکارا برای بازگشت به برنامه اف-۳۵ باید از سامانه‌های اس-۴۰۰ خود دست بکشد. 

سناریوی انتقال اس-۴۰۰

اگرچه مقام‌های دو کشور درباره راه‌حل نهایی سکوت کرده‌اند، اما یکی از گزینه‌های مطرح، انتقال سامانه‌های اس-۴۰۰ به بخش تحت کنترل آمریکا در پایگاه هوایی اینجرلیک در سواحل مدیترانه‌ای ترکیه یا انتقال آن‌ها به یکی از پایگاه‌های نظامی ترکیه در خارج از کشور است. 

ترکیه در حال حاضر در کشورهایی همچون قطر، سومالی و قبرس شمالی تأسیسات نظامی دارد و انتقال اس-۴۰۰ به یکی از این مراکز می‌تواند راهی برای رفع موانع قانونی آمریکا و باز کردن مسیر بازگشت آنکارا به برنامه اف-۳۵ باشد. 

با این حال، تا زمانی که تکلیف سامانه‌های روسی روشن نشود، بزرگ‌ترین گره در روابط دفاعی واشنگتن و آنکارا همچنان پابرجا خواهد ماند.