محسن میردامادی: تفاهم با امریکا، گام نخست برای «تفاهم ملی» است
بسیاری از چهرههای سیاسی و حزبی ضمن واکاوی ابعاد و زوایای گوناگون این تفاهم، آن را در راستای منافع ملی کشورمان ارزیابی کردند.
سرانجام خبری که اکثریت ایرانیان، نخبگان و بسیاری از دلسوزان کشور منتظر شنیدن آن بودند از راه رسید و تفاهم میان ایران و امریکا با اعلام طرفین منعقد شد.
به گزارش اعتماد، بسیاری از چهرههای سیاسی و حزبی ضمن واکاوی ابعاد و زوایای گوناگون این تفاهم، آن را در راستای منافع ملی کشورمان ارزیابی کردند.
هرچند جزییات تفاهمنامه ایران و امریکا هنوز رسما منتشر نشده است اما فارس به نقل از «یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده» میگوید که ایران در لحظات آخر امتیازات بیشتر گرفته است. به گفته این منبع، «پس از آنکه روز شنبه کلیات یادداشت تفاهم در شورای عالی امنیت ملی تصویب شد، از صبح یکشنبه با ورود تیم قطری، برخی مسائل باقیمانده مورد بحث قرار گرفت. به نظر میرسید که این مسائل لاینحل بمانند.»
این منبع همچنین گفت که بعد از حمله به ضاحیه، ایران «آماده میشد که از چند جبهه حملات گستردهای» به اسراییل کند «اما با ورود مجدد ترامپ و امتیازهایی که در ازای عدم حمله ایران به اسراییل ارایه شد، تیم مذاکرهکننده قانع شد که این توافق در راستای منافع کشور و منافع مردم لبنان است.» بنابر این گزارش، به این ترتیب در «لحظه آخر» تغییراتی در متن تفاهمنامه اعمال شد که «مهمترین» تغییرات عبارت بودند از: «برداشته شدن فوری محاصره دریایی (به جای بازه ۳۰ روزه که قبلا توافق شده بود) و پایان جنگ و عملیات نظامی در همه جبههها و همه مناطق لبنان و ضرورت احترام به تمامیت ارضی این کشور.»
فارس همچنین به نقل از این منبع نوشت که یکی از تغییراتی که «در لحظات آخر مذاکرات» در متن تفاهمنامه اعمال شد مساله «اعمال حاکمیت ایران و عمان» بر تنگه هرمز بهصورت «قطعی و مصرح» بود. در متن فعلی، حالا نوشته شده است که «آینده اداره خدمات دریانوردی در تنگه هرمز توسط ایران و عمان تعیین میشود؛ تصریح استفاده از اصطلاح «خدمات دریایی» یعنی تثبیت دریافت هزینه برای ایران توسط امریکا.»
این منبع گفت که در «جای دیگری از متن هم تکرار شده است؛ به این شکل که ایران فقط برای ۶۰ روز عبور بدون هزینه کشتیها را خواهد پذیرفت. یعنی امریکا اصل دریافت هزینه را پذیرفته و صرفا ۶۰ روز تخفیف را از ایران گرفته است.»
محسن میردامادی: تفاهم با امریکا، گام نخست برای «تفاهم ملی» است
محسن میردامادی، فعال سیاسی اصلاحطلب، در تحلیلی پیرامون توافق اخیر میان ایران و امریکا، این اقدام را حرکتی عاقلانه و برخاسته از موضع قدرت توصیف میکند. با این حال، او هشدار میدهد که این توافق تنها گام اول در مسیری دشوار است.
از دیدگاه این تحلیلگر، اگرچه مهار فشارهای خارجی دستاوردی مهم است، اما تضمین موفقیت نهایی و امنیت پایدار کشور، نیازمند تغییر سیاستهای داخلی و ایجاد یک «تفاهم ملی» فراگیر با تمام آحاد مردم است؛ چرا که تفاهم در داخل کشور، بهمراتب سختتر و ضروریتر از تفاهم با رقبای خارجی است.
میردامادی یادآور میشود: «تفاهم حاصلشده میان ایران و امریکا، اقدامی مهم و مبتنی بر تدبیر است. این گام از آن جهت اهمیت دارد که ایران توانست با ایستادگی در برابر تمام فشارهای سیاسی و نظامی، از موضعی برتر وارد این مذاکرات شود. واقعیت این است که در دوران اخیر، ایالات متحده تمامی گزینههای روی میز، از جمله گزینه نظامی را آزمود و در نهایت، اجماع بینالمللی بر این است که ایران در این مواجهه دست بالاتر را داشته است. این موقعیت، فرصتی طلایی است که نباید مانند برخی مقاطع تاریخی گذشته (نظیر پایان جنگ ایران و عراق)، به دلیل رویاپردازیهای غیرواقعبینانه، از دست برود. طبیعتا این مسیر بدون چالش نخواهد بود. در سطح بینالمللی، لابیهای اسراییل و حامیان آنها در امریکا با تمام توان برای شکست این تفاهم تلاش خواهند کرد. در داخل کشور نیز، نیروهای رادیکال با اتخاذ رویکردهای غیر واقعبینانه، سعی در تخریب این روند دارند. این دستاندازها، بخشی از هزینههای هر تصمیم بزرگ است که باید توسط مسوولان مدیریت شود.
او یادآور میشود: «اما نکتهای که نباید از آن غفلت کرد، تفاوتِ وضعیت کنونی با دوران گذشته است. مردم ایران، با وجود تمامی نارضایتیهای انباشته، در مواقع بحرانی با عرق ملی پشت سر حاکمیت ایستادند و از تمامیت کشور و از نیروهای مسلح و نظامی دفاع کردند. اما برای تداوم این تفاهم و تضمین امنیت ملی در آینده، دیگر نمیتوان تنها به آن «پشتوانه مقطعی» تکیه کرد. حقیقت این است که ۹۰ میلیون جمعیت ایران، پشتوانه اصلی هر سیاست خارجی موفقی هستند. برای اینکه دشمنان ایران دیگر توهمِ برخورد نظامی یا فشار حداکثری را در سر نداشته باشند، حاکمیت باید «تغییر سیاست جدی» در داخل کشور را کلید بزند. این تغییر مستلزم کنار گذاشتن نگاه از بالا به پایین و احترام به تکثر سلایق و اقشار مختلف مردم است. اگر حکومت بتواند رضایت عمومی و همراهی همه مردم را جلب کند، آنگاه هیچ نیروی خارجی قادر به نفوذ یا ضربه زدن به کشور نخواهد بود.»
میردامادی در پایان خاطرنشان میکند: «در نهایت، شاید دشوارترین بخش این معادله، نه مذاکره با دشمن بیرونی، بلکه بازسازی اعتماد در داخل مرزها باشد؛ ضرورتی که لازمه اصلی موفقیتهای آتی ایران در تمامی عرصههاست.»
اسماعیل گرامیمقدم: اصلاح سیاستهای داخلی برای جلب رضایت مردم ضروری است
اسماعیل گرامیمقدم، فعال سیاسی اصلاحطلب، تفاهم اخیر میان ایران و امریکا با میانجیگری پاکستان، قطر و امارات را حاصل مقاومت میدانی مردم و تدابیر مذاکرهکنندگان دانست.
وی ضمن تأکید بر ضرورت قدردانی از هماهنگی نهادهای عالی کشور برای تحقق این دستاورد، تصریح کرد که اکنون زمان آن رسیده است تا با پایان وضعیت جنگی، نظام با اصلاح سیاستهای داخلی در حوزههای انتخاباتی، رسانهای و گزینشی، مسیر را برای توسعه همهجانبه و جلب رضایت عمومی هموار کند.
گرامیمقدم تفاهم شکلگرفته میان ایران و امریکا را دستاورد مقاومت چشمگیر مردم و نیروهای نظامی در میدان و تدابیر ارزشمند در مذاکرات خواند.
او با تأکید بر لزوم قدردانی از هماهنگی دولت، شورای عالی امنیت ملی، ریاست مجلس و سایر ارکان تأثیرگذار کشور برای تحقق این مهم، گفت: «دستیابی به تفاهم برای پایان دادن به وضعیت جنگی در همه جبههها، پیششرط اصلی برای بهبود شاخصهای اقتصادی و معیشتی کشور است. خروجی این تفاهم در کنار سایر اقدامات، باید منجر به رفع تحریمها، تسهیل فروش نفت و جذب سرمایهگذاری خارجی شود تا تورم افسارگسیختهای که سالهاست معیشت مردم را تحتالشعاع قرار داده، مهار گردد.»
این فعال سیاسی اصلاحطلب با اشاره به مواضع جریان اصلاحطلب در قبال امنیت ملی بیان کرد: «اصلاحطلبان و دلسوزان کشور در دوران جنگ ۱۲ روزه، با وجود نقدهای جدی به سیاستگذاریهای حاکم، همواره اولویت را بر دفاع از نظام گذاشتند؛ اما متأسفانه پس از پایان جنگ، حاکمیت پاسخ مناسبی به مطالبات مردمی که با وجود فشارهای اقتصادی پشت نظام ایستاده بودند، نداد و تغییرات اساسی در حکمرانی مشاهده نشد.»
او در ادامه با انتقاد از عملکرد صداوسیما اظهار کرد: «صداوسیما اگرچه در انعکاس مقاومت مردم عملکرد خوبی داشت، اما در ایجاد تریبون برای تمامی جریانات سیاسی و پرهیز از تبلیغ یک نگاه خاص نمره قبولی نگرفت؛ این رویه باعث شد تا بخشی از جامعه مجددا به سمت رسانههای معاند متمایل شوند و این مساله نیازمند اصلاح اساسی است.»
این فعال سیاسی با اشاره به ناکارآمدی ساختار گزینشها، تصریح کرد: «تأکید بیش از حد بر شاخصهای ایدئولوژیک به جای شایستهسالاری در دستگاههای گزینش، نهتنها توجیه عقلانی ندارد، بلکه منجر به اتلاف منابع مالی و غفلت دستگاههای امنیتی از وظایف اصلی خود شده است. حوادث تلخ اخیر نشان داد که تمرکز بر این رویهها میتواند هزینههای سنگین جانی و معنوی برای کشور به همراه داشته باشد.»
گرامیمقدم در پایان خاطرنشان کرد: «اگرچه مخالفان این تفاهم در داخل و خارج از کشور دست از مخالفت برنخواهند داشت، اما نظام باید با حفظ عقلانیت و تکیه بر قدرت نظامی خود، در مسیر تأمین منافع ملی حرکت کند. با وجود بیاعتمادی تاریخی به امریکاییها، اولویت اکنون باید حرکت به سمت توسعه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و تحقق رفاه عمومی باشد؛ چرا که رضایت مردم بالاترین نیاز فعلی جامعه ماست.»
مینو خالقی: ایران با سربلندی از جنگ خارج شد
مینو خالقی، حقوقدان و تحلیلگر مسائل سیاسی و اجتماعی، با اشاره به پیامدهای تورم افسارگسیخته در ماههای اخیر که بخشی از آن به دلیل تنازعات اخیر ایجاد شده اشاره کرده و یکی از خروجیهای مهم توافق را بهبود نسبی در اقتصاد و معیشت مردم ارزیابی میکند. او در عین حال تأکید کرد که پس از عبور از شرایط جنگی، مذاکرات و آزادسازی منابع بلوکه شده میتواند به کاهش فشار اقتصادی و بهبود وضعیت کشور کمک کند.
خالقی میگوید: « انعقاد تفاهم اخیر میان ایران و امریکا بدون تردید تبعات و خروجیهای مختلفی دارد که ابعاد و زوایای گوناگون زیست و حیات شهروندان را تحتالشعاع قرار میدهد. یکی از این خروجیها در حوزههای اقتصادی و معیشتی و زیست انسانی شهروندان است. یکی از بدترین خروجیهای تورم افسارگسیختهای که طی ماههای اخیر و پس از تنازعات اخیر میان ایران و امریکا و اسراییل شاهد آن بودهایم و تقریبا بر همه جنبههای زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم تأثیر گذاشته، افزایش قیمت مسکن است. با وجود اینکه مسوولان اعلام کردهاند نظارتهایی در این حوزه انجام میدهند، اما آنچه در عمل دیده میشود افزایش سرسامآور قیمتهاست؛ بهگونهای که امروز درصد بسیار بالایی از درآمد مردم و در مواردی حتی تمام درآمد آنها، صرف اجاره مسکن میشود. این در حالی است که مردم علاوه بر اجارهبها، با هزینههای روزانه و مصارف عمومی زندگی نیز مواجه هستند.»
او ادامه میدهد: «از سوی دیگر، آنچه مسلم است این است که ما جنگی را پشت سر گذاشتیم که به صورت کامل و سربلند از آن خارج شدیم. هیچیک از اهدافی که امریکا در ذهن داشت محقق نشد؛ نه بحث براندازی به نتیجه رسید و نه توانستند زیرساختهای کشور را به شکل گسترده مورد هدف قرار دهند، جز چند مورد محدود که متأسفانه آسیب دید. حتی در موارد دیگر نیز تهدیدهایی مطرح شد، اما آنها جرأت اقدام نداشتند؛ زیرا میدانستند سیاستی که در پیش گرفته شده، همانگونه که پیشتر نیز گفته شده بود، میتواند این جنگ را به سطح منطقهای بکشاند. در نتیجه، امریکا عملا به اهداف خود دست پیدا نکرد.»
خالقی با تاکید بر اینکه با این حال، پس از هر جنگی معمولا باید شاهد نوعی مذاکره باشیم تا مصالح کشور در آن در نظر گرفته شود و مسیر به سمت ثبات حرکت کند، میگوید: «وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بیشترین آسیب را به کشور وارد میکند. در این مدت نیز مذاکرات متعددی انجام شد و آنچه امروز مشاهده میکنیم روندی است که در آن ایران با ارایه بندها و دیدگاههای خود و با میانجیگری کشورهایی مانند پاکستان و قطر توانست این روند را به شکلی عزتمندانه پیش ببرد.»
این حقوقدان یادآور میشود: «در شرایط کنونی، موضوع مهم دیگر منابع مالی بلوکه شده ایران در کشورهای مختلف است. کشور ما منابع قابل توجهی در خارج از کشور دارد و تیم سیاست خارجی باید بتواند زمینه آزادسازی این منابع را فراهم کند. همچنین لازم است انحصارهای اقتصادی شکسته شود تا امکان ارزآوری برای کشور فراهم شود. بخش قابل توجهی از تورمی که در این مدت شاهد آن بودهایم به دلیل نبود پشتوانه پولی کافی در بانک مرکزی و محدودیت در فروش نفت بوده است.»
خالقی در پایان یادآور میشود: «در چنین فضایی، صرفا متهم کردن یا ایجاد فضای تنش علیه تیمهای مذاکرهکننده نهتنها دستاوردی برای کشور ندارد، بلکه میتواند به تشدید التهاب در فضای داخلی منجر شود. آنچه امروز اهمیت دارد، حرکت در مسیری است که منافع ملی را تأمین کند و شرایط اقتصادی کشور را به سمت ثبات و بهبود هدایت کند.»
مازیار بالایی: توافق اخیر؛ پیروزی راهبردی با تثبیت جایگاه منطقهای ایران است
مازیار بالایی، تحلیلگر مسائل سیاسی، در بررسی ابعاد توافق اخیر، آن را دستاوردی بزرگ برای دستگاه دیپلماسی و نیروهای مسلح ایران دانست و تاکید کرد که این توافق بیانگر نقش چشمگیر و تعیینکننده ایران در معادلات منطقه است.
بالایی گفت: «گنجاندن موضوع حزبالله و توقف حملات به جنوب لبنان در متن توافق، یک پیروزی بزرگ و نشاندهنده دست برتر ما در میدان نبرد است؛ این برای نخستینبار است که یک کشور توافق منطقهای خود را مشروط به توقف جنگ در یک جغرافیای دیگر میکند که نشان میدهد هیات مذاکرهکننده توانسته است دستاوردهای نیروهای مسلح را به شکلی موثر نقد کند و به نتیجه برساند.»
بالایی ضمن تاکید بر هماهنگی میان ارکان نظام افزود: «برخلاف دوگانه کاذبی که طی یکسال گذشته برای تقابل میدان و دیپلماسی ایجاد شده بود، اتفاقات اخیر نشان داد که این دو حوزه در هماهنگی کامل هستند. همچنین سازوکار اداره تنگه هرمز که در لحظات پایانی مذاکرات گنجانده شد، محصول رایزنیهای پیچیده و مشورتهای حقوقی است که از زمان آتشبس جنگ ۴۰ روزه با عمان آغاز شده بود.»
این تحلیلگر سیاسی اصلاحطلب در پایان با بیان اینکه طرف مقابل در این توافق به اهداف خود برای تغییرات سیاسی و جغرافیایی دست نیافته است، خاطرنشان کرد: «این دستاورد در حوزه دریا، پس از حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ سال (از زمان دوران صفویه) بیسابقه است و میتوان گفت توافق فعلی نه تنها برای ایرانِ پساجنگ، بلکه برای نظم آینده منطقه رویدادی بسیار تعیینکننده محسوب میشود.»
