دلالی پلتفرمها در بازار دارو؛ محدودیتها در توزیع منشأ رانت شده است
رئیسِ شورایِ عالیِ داروخانهها میگوید: پلتفرمها به شیوه دلالی عمل میکنند و داروی کمیابی را که بیماران به سختی میتوانند پیدا کنند، به راحتی از یک داروخانه پیدا میکنند و با قیمت بالاتر میخرند.
چند روز پیش بود که معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی شیراز اعلام کرد تا زمان ابلاغ ضوابط فنی، همکاری داروخانهها با سکوهای اینترنتی حمل دارو مجاز نیست.
به گزارش ایلنا، موضوعی که البته تازگی ندارد، اردیبهشت ماه سال گذشته هم «مهدی پیرصالحی» رئیس سازمان غذا و دارو، در نامهای به معاونین غذا و داروی دانشگاههای علوم پزشکی کشور، در ابلاغیهای بر ممنوعیت همکاری تمام داروخانهها با سکوها و پلتفرمها در زمینه فروش اینترنتی دارو تا زمان ابلاغ ضابطه مربوطه از سوی سازمان غذا و دارو تاکید کرد. رویکردی که موافقان و مخالفانی دارد.
سلامت مردم دستمایه منفعتطلبی نیست
«هادی اخوتپور»، رئیسِ شورایِ عالیِ داروخانهها و نماینده داروسازان در سازمان نظام پزشکی لاهیجان، این تصمیم را مورد آسیبشناسی قرار داد.
اخوتپور میگوید: یکی از مهمترین دغدغههای ما در این زمینه مربوط به چالش هزینهها است یعنی پلتفرمهایی که دست به فروش دارو میزنند به صورت درصدی و پورسانتی فعالیت میکنند. این موضوع یک چالش هزینهای ایجاد میکند به این معنا که هزینهای اضافی را بر بیمار وارد میکند. به عنوان مثال درباره داروهای تخصصی که قیمت کمی هم ندارند، این موضوع باعث افزایش قیمت میشود و در نهایت شرایط به سمت بروز تخلف پیش میرود.
او در ادامه توضیح میدهد: تصور عمده مردم این است که هر آنچه کمیاب شود، گران هم میشود، اما در حوزه دارو و سلامت مردم نباید عرضه و تقاضا منجر به افزایش قیمت شود. علت اینکه دارو در اختیار داروخانهها قرار میگیرد هم همین موضوع است، یعنی داروخانه نمیتواند برای کسب درآمد بیشتر از کمیاب شدن دارو سوءاستفاده کند. در نتیجه بیمار اطمینان خاطر دارد که کمیاب شدن دارو و نیاز شدید او باعث افزایش قیمت نمیشود.
رئیسِ شورایِ عالیِ داروخانهها به وضعیت بهم ریخته بازار دارو و کمیاب شدن برخی اقلام دارویی هم اشاره میکند: علت جذاب شدن پلتفرمها برای خرید و فروش دارو هم دقیقا همین مساله است. به این معنا که پلتفرمها به شیوه دلالی عمل میکنند و داروی کمیابی را که بیماران به سختی میتوانند پیدا کنند، به راحتی از یک داروخانه پیدا میکنند و با قیمت بالاتر میخرند. در این بین همه هم راضی هستند، فروشنده یا داروخانهدار، با سوءاستفاده از نیاز مردم دارو را گرانتر از قیمت واقعی آن میفروشد و سود میبرد، بیمار مستاصل هم با پرداخت پول بیشتر به داروی مورد نیاز خود میرسد. این در حالی است که قانون جلوی اینگونه کسب منافع را گرفته است.
خطر گسترش اقدامات پلتفرمها بدون رعایت ضوابط
اخوتپور تاکید میکند که قانون دارو را در سیستمی با عنوان «چرخه توزیعِ سالم دارو» تعریف کرده است، سیستمی که به گفته او اگر بهم بخورد، چالشهای بسیار بدی را متوجه بیمار و چرحه توزیع دارو میکند: وقتی سود کار خود را در درصدی از کالایی تعریف کنید که آن را حمل و نقل میکنید، باعث طمع میشود؛ موضوعی که در حوزه دارو، درمان و سلامت بسیار خطرناک است. با ادامه این روند ممکن است روزی شاهد ورود پلتفرمها به سیستم نسخهنویسی هم باشیم. پلتفرم ممکن است از پزشک بخواهد با گرفتن پورسانت اقدام به نوشتن داروی گرانتر کند، هم خودش سود ببرد و هم مسئولان پلتفرم.
او به سایر آسیبهای ناشی از خرید و فروش دارو با استفاده از پلتفرمها هم اشاره میکند: ممکن است پلتفرم مورد نظر با برند خاصی از دارو قرارداد منعقد و به همکاران خود تاکید کند که اگر در داروی سفارشی، نام برند نوشته نشده بود، دارو از برندی که من اعلام میکنم برای بیمار ارسال کن. از سوی دیگر مسئولان پلتفرم با اطلاعات بیمار، نوع بیمار و نیاز دارویی اشنایی دارد، مثلا ممکن است فردی داروی باروری یا تقویت جنسی استفاده میکند. پلتفرم این امکان را دارد که اطلاعات بیمار را به شرکتها بفروشد تا آنها با استفاده از اطلاعات برای بیمار تبلیغات اصطلاحا زیرپوستی بفرستد و او را ترغیب به فروش محصولات خود کند.
ضرورت عدم دسترسی پلتفرمها به اطلاعات بیمار
رئیسِ شورایِ عالیِ داروخانهها این را هم میگوید که برخی مخالفت با فرایند خرید و فروش آنلاین اقلام دارویی را به منزله مخالفت با تکنولوژی قلمداد میکند. درحالی که چنین نیست. ما موارد تخلف را دیدهایم و درباره این موارد آگاهی داریم. موازین قانونی و اخلاقی تاکید دارند که نباید با سلامت مردم معامله کرد و به دنبال چنین کسب و کارهایی بود. این شیوه از توزیع دارو قطعا به اتفاقات بدی منجر میشود.
او راهحل این مساله را فقدان دسترسی پلتفرمها به قیمت و محتوای داروی ارسالی میداند: در چنین وضعیتی پلتفرم تنها یک حملکننده است که دارو را محل مورد تایید مانند مطب یا داروخانه به دست بیمار میرساند، آنهم بیماری که ناتوان است. زیرا حضور بیمار در داروخانه و پرسش و پاسخی که در صورت لزوم میان او و مسئولان داروخانه شکل میگیرد، در بسیاری موارد جلوی اشتباهاتی را گرفته است. مثلا گاهی پزشک، اسم دارو را اشتباه در سیستم میزند اما وقتی در داروخانه با بیمار صحبت میشود، اشتباه مشخص و رفع میشود. این درحالی است که فروش غیرمستقیم دارو مانع از ارتباط مستقیم میان داروخانه و بیمار میشود، در نتیجه اگر اشتباهی هم بروز کند، متوجه آن نخواهیم شد.
به باور نماینده داروسازان در سازمان نظام پزشکی لاهیجان بهتر است که همه افراد به سمت خرید آنلاین یا غیرحضوری دارو نروند: پیشنهاد ما این است که این شیوه خرید دارو مختص افرادی باشد که به هر دلیل ناتوان از حضور در داروخانه و خرید مستقیم دارو هستند. یعنی باید این موضوع گام به گام پیشرود تا در مسیر چالشها و راهحلها مشخص شود. اولویت در حوزه دارو، ارائه داروی درست و امنیتِ تحویلِ دارو است.
او عنوان میکند: تعداد داروخانهها در سطح کشور به میزانی هست که بیمار از نظر دسترسی به داروخانه مشکلی نداشته باشد. مشکل مردم هم تحویل دارو دم در منزل نیست، بلکه چالش اصلی این است که دارو را پیدا نمیکنند. به نظر من سیستم توزیع باید به این سمت برود که اگر بیمار نتوانست دارو را در داروخانهای که به آن مراجعه کرده پیدا کند، سیستم توزیع دارو را به همان داروخانه برساند. به بیان دیگر اگر شرکتها میخواهند به مردم کمک کنند، باید دارو را با سرعت بیشتر به داروخانهای که بیمار انتخاب کرده برسانند. این اقدام هم مستلزم یک پلتفرم است. شرکتهای پخش دارو باید به روزرسانی شوند تا در عرض نیمساعت دارو را به داروخانهای که بیمار به آن مراجعه کرده، برسانند.
مشکلات سیستم توزیع دارو در کشور
اخوتپور تاکید میکند که سیستم توزیع دارو در کشور ما با محدودیت و مشکل مواجه است: متاسفانه در حال حاضر محدودیتهایی در توزیع دارو وجود دارد که ایجاد رانت هم کرده است. به این معنا که بیمهها میگویند برخی از داروهای خاص را تنها در صورتی تحت پوشش قرار میدهند که برخی داروخانههای خاص آن را ارائه دهند. این محدودیت باید برداشته شود. از سوی دیگر وقتی بیماری به داروخانه مراجعه میکند و داروی خاص یا کمیاب مورد نیازش را نمییابد، داروخانهدار باید به سیستمی دسترسی داشته باشد که با ثبت نسخه در آن، نسبت به آن داروی خاص اعلام نیاز کند. سیستم هم به سرعت دارو را جستجو کرده و بیابد تا داروخانه بتواند با اطمینان خاطر از بیمار بخواهد که مثلا ۲ ساعت دیگر برای دریافت دارو مراجعه کند.
رئیسِ شورایِ عالیِ داروخانهها تاکید میکند: تا زمانی که مشکل سیستم توزیع دارو حل نشود، بیمار بعد از بارها مراجعه به داروخانههای مختلف و نیافتن داروی مورد نیازش حاضر میشود از اپلیکیشنی خرید کند که دارو را به او چند برابر قیمت اصلی میفروشد. این موضوع نهایتا باعث ضرر به بیمار میشود.
