پایتخت در شدیدترین فاز خشکسالی/ چرا بارندگیها دیگر بحران آب را درمان نمیکنند؟
بحران آب در تهران دیگر فقط به کاهش بارندگی یا خالی شدن سدها محدود نیست؛ کارشناسان حالا از ورود پایتخت به مرحلهای عمیقتر با عنوان «خشکسالی هیدرولوژیک» سخن میگویند؛ وضعیتی که در آن حتی بارشهای مقطعی هم دیگر توان احیای منابع زیرزمینی را ندارند.
مهدی زارع، پژوهشگر و استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی، هشدار میدهد که سامانه آبی تهران وارد «شدیدترین فاز خشکسالی هیدرولوژیک» شده است؛ مرحلهای که در آن حتی بارندگیهای نسبتاً مناسب سال آبی ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نیز نتوانسته وضعیت آبخوانها را ترمیم کند.
به گفته او، در شرق تهران بهویژه در دشت هومند-آبسرد و مناطق دماوند، افت سطح آبهای زیرزمینی در برخی نقاط به ۴۰ تا بیش از ۶۰ متر رسیده است و این منطقه اکنون به یک «دشت بحرانی و ممنوعه» تبدیل شده و توازن هیدرولوژیکی آن بر اثر حفر هزاران چاه غیرمجاز و توسعه بیرویه ویلاها از بین رفته است.
زارع درباره لواسانات و حوضه سد لتیان نیز میگوید ساختوساز گسترده در شیبها، حفر چاههای عمیق برای باغویلاها و نبود شبکه فاضلاب یکپارچه، هم باعث افت شدید سطح آب و هم آلودگی نیتراتی منابع زیرزمینی شده است.
این استاد دانشگاه تأکید میکند که توسعه شتابزده پروژههای مسکن و بارگذاری جمعیتی چندصد هزار نفری روی سازندهای سخت و کمظرفیت پردیس و رودهن، وابستگی منطقه به آب سد لار و چاههای محلی را به شدت افزایش داده است.
زارع یکی از مهمترین دلایل تشدید بحران را تداوم شش سال خشکسالی میداند و از مفهومی به نام «حافظه تشنگی خاک» یاد میکند؛ وضعیتی که در آن لایههای خاک پس از سالها خشکی، پیش از آنکه اجازه نفوذ آب به سفرهها را بدهند، بارندگی را جذب یا تبخیر میکنند.
او میگوید: «شش سال گرما و خشکی، ذخیره برف راهبردی ارتفاعات تهران را که بانک آب تابستانی سدها بود، تقریباً از بین برده است.»
نتیجه این روند در وضعیت بحرانی سدهای تهران کاملاً مشهود است؛ سد لار به زیر حجم مرده نزدیک شده، ماملو در آستانه خط قرمز قرار دارد و سدهای لتیان، امیرکبیر و طالقان نیز کمترین ورودیهای چند دهه اخیر را تجربه میکنند.
زارع تأکید میکند که تهران هنوز نهتنها از بحران عبور نکرده، بلکه اکنون در عمیقترین مرحله خشکسالی هیدرولوژیک قرار گرفته است؛ مرحلهای که ادامه آن میتواند وابستگی پایتخت به منابع آب زیرزمینی استراتژیک را به نقطهای غیرقابل بازگشت برساند.
