سه سناریو برای بحران کوبا پس از اعلام جرم آمریکا علیه رائول کاسترو

آمریکا، رائول کاسترو، رئیس‌جمهور سابق ۹۴ ساله کوبا را به قتل متهم کرده است؛ اقدامی که گمانه‌زنی‌ها را درباره این ‌که آیا هاوانا مقصد بعدی فهرست تغییر رژیم واشنگتن خواهد بود یا نه، افزایش داده است.

به گزارش بی بی سی، در بحبوحه کارزار «فشار حداکثری» که شدیدترین کمبودهای سوخت و انرژی کوبا در چند دهه اخیر را رقم زده است، شماری از مقام‌های آمریکایی به شکل مداوم خواستار پایان دادن به حکومت کمونیستی ۶۶ ساله این جزیره شده‌اند.

در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفته است معتقد است نیازی به «تشدید تنش» نخواهد بود، کاخ سفید نیز تاکید کرده که وجود یک «دولت سرکش» در نزدیکی سواحل آمریکا را تحمل نخواهد کرد.

این ‌که در ادامه چه رخ خواهد داد، برای هیچ ‌کس روشن نیست؛ فروپاشی اقتصادی، آشوب داخلی یا مداخله نظامی آمریکا. در ادامه سه سناریوی احتمالی بررسی می‌شود.

آمریکا ممکن است رائول کاسترو را بازداشت کند

اعلام جرم علیه آقای کاسترو به اتهاماتی که به سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی توسط جنگنده‌های کوبایی در سال ۱۹۹۶ مربوط می‌شود، بلافاصله این گمانه را مطرح کرد که نیروهای آمریکایی ممکن است عملیاتی را برای دستگیری او و انتقالش به یک دادگاه آمریکایی آغاز کنند.

چنین عملیاتی بی‌سابقه نیست.

در ژانویه، نیروهای ویژه آمریکا عملیاتی برق‌آسا را در ونزوئلا اجرا کردند تا نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور و متحد دیرینه کوبا را دستگیر و برای رسیدگی به اتهام‌های مربوط به مواد مخدر و تسلیحات به نیویورک منتقل کنند.

در سال ۱۹۸۹ نیز عملیاتی بسیار گسترده‌تر با نام «عملیات هدف عادلانه» انجام شد که در آن هزاران نیروی آمریکایی به پاناما حمله کردند تا مانوئل نوریگا، رهبر وقت این کشور را سرنگون و بازداشت کنند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تاکنون پرسش‌ها درباره این‌که آیا به اقدام مشابهی در کوبا فکر می‌کند را نادیده گرفته است.

با این حال چندین قانون‌گذار آمریکایی آشکارا خواستار اجرای ماموریتی مشابه شده‌اند.

ریک اسکات، سناتور ایالت فلوریدا، به خبرنگاران گفت: «نباید هیچ گزینه‌ای را کنار بگذاریم. همان اتفاقی که برای مادورو افتاد باید برای رائول کاسترو هم رخ بدهد.»

کارشناسان می‌گویند از منظر نظامی، دستگیری آقای کاسترو عملی است، اما با خطرها و پیچیدگی‌های فراوانی همراه خواهد بود؛ از جمله سن بسیار بالای او و احتمال مقاومت.

آدام ایساکسون، کارشناس منطقه‌ای در سازمان غیردولتی «دفتر واشنگتن برای آمریکای لاتین» می‌گوید: «از بعضی جهات شاید خارج کردن او آسان‌تر باشد. ارزش نمادین او باعث شده به ‌شدت محافظت شود، اما قطعا چنین کاری ممکن است.»

اما حذف کاسترو که در سال ۲۰۱۸ از ریاست‌جمهوری کناره‌گیری کرد، شاید تاثیر چندانی بر دولت کوبا نداشته باشد؛ جایی که او سال‌هاست بیشتر به‌عنوان چهره‌ای نمادین و با نفوذ شناخته می‌شود.

آقای ایساکسون گفت: «فکر نمی‌کنم دیگر تاثیر زیادی بر ساختار قدرت در کوبا داشته باشد. او ۹۴ ساله است. خاندان کاسترو همچنان نفوذ دارد، اما دیگر در مرکز ساختاری که ایجاد کرده بودند قرار ندارد.»

او افزود: «اما از نظر سیاسی در داخل آمریکا، احتمالا موفقیتی بزرگ محسوب می‌شود. آن‌ها دوست دارند کاستروها را تحقیر کنند و یکی از انقلابیون اصلی سال ۱۹۵۹ را پشت میله‌های زندان ببینند. اما ارزش راهبردی این کار محل تردید است.»

منبع تصویر،Getty Images

آمریکا ممکن است به ‌دنبال تغییر رهبری در هاوانا باشد

یکی از گزینه‌هایی که مقام‌های آمریکایی، از جمله دونالد ترامپ مطرح کرده‌اند این است که رهبری جدیدی در هاوانا روی کار بیاید.

کارشناسان می‌گویند این سناریو می‌تواند مشابه جایگزینی آقای مادورو با دلسی رودریگز در ونزوئلا باشد؛ تغییری که ساختار دولت را تا حد زیادی حفظ کرد، هرچند این دولت مستقیما با دولت ترامپ وارد تعامل شد.

دونالد ترامپ بارها گفته است که هم‌اکنون با افرادی در داخل کوبا در ارتباط است که در بحبوحه وخامت اوضاع اقتصادی، امیدوارند آمریکا به آن‌ها کمک کند.

او در ۱۲ مه در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «کوبا درخواست کمک کرده است و ما گفت‌وگو خواهیم کرد.»

چند روز بعد، جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، با مقام‌های کوبایی از جمله رائول گی‌یرمو رودریگز کاسترو، نوه رائول کاسترو، و لازارو آلوارس کاساس، وزیر کشور کوبا دیدار کرد.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در فلوریدا به خبرنگاران گفت: «ما با کوبایی‌ها تعامل خواهیم کرد ... در نهایت آن‌ها باید تصمیم بگیرند. نظام آن‌ها کارآمد نیست.» او افزود که ترجیح دولت آمریکا دستیابی به «یک توافق مذاکره‌شده» است.

تغییراتی که آمریکا خواهان آن‌هاست می‌تواند شامل تعهد به بازتر کردن اقتصاد، جذب سرمایه‌گذاری خارجی بیشتر و مشارکت گروه‌های تبعیدی کوبایی، و همچنین پایان دادن به حضور نهادهای اطلاعاتی روسیه یا چین در این جزیره باشد.

نکته مهم این است که چنین تغییراتی می‌تواند دولت کوبا را تا حد زیادی دست‌نخورده باقی بگذارد.

مایکل شیفتر، استاد مطالعات آمریکای لاتین در دانشگاه جورج‌تاون و رئیس پیشین اندیشکده «گفت‌وگوی بین‌ آمریکایی» می‌گوید: «همان‌طور که آن‌ها می‌خواستند از بی‌ثباتی در ونزوئلا جلوگیری کنند، می‌خواهند از بی‌ثباتی در کوبا نیز جلوگیری کنند.»

او افزود: «تحمیل تغییر رژیم برای رسیدن به این هدف بیش از حد پرخطر است.»

چندین کارشناس که با بی‌بی‌سی گفت‌وگو کرده‌اند می‌گویند چالش اصلی دولت آقای ترامپ این است که در حال حاضر هیچ چهره آشکاری در داخل کوبا وجود ندارد که آماده به دست گرفتن قدرت باشد.

آقای شیفتر می‌گوید: «فکر نمی‌کنم در کوبا فردی معادل دلسی رودریگز وجود داشته باشد و ساختار قدرت در کوبا با ونزوئلا متفاوت است. پیدا کردن آن چیزی که به‌ دنبال آن هستند دشوار است، اما فکر می‌کنم آن‌ها در جست‌وجوی نوعی ساختار حکمرانی جایگزین هستند.»

کوبا ممکن است فروبپاشد

سناریوی سوم این است که کوبا زیر فشار عظیم اقتصادی کنونی از پا درآید؛ فشاری که تاکنون به خاموشی‌های چند ساعته روزانه و کمبود گسترده مواد غذایی در سراسر جزیره منجر شده است.

آقای ترامپ این هفته گفت: «هیچ تشدید تنشی در کار نخواهد بود. فکر نمی‌کنم لازم باشد. آنجا در حال فروپاشی است. یک فاجعه است و آن‌ها تا حدی کنترل اوضاع را از دست داده‌اند.»

اما کارشناسان، تصویری بسیار پیچیده‌تر ارائه می‌کنند و می‌گویند سازوکارهای کنترل دولت کوبا بر جامعه همچنان تا حد زیادی پابرجاست، حتی در این دوره دشوار اقتصادی.

آقای شیفتر می‌گوید: «باید میان اقتصاد کوبا و دولت و حکومت کوبا تفاوت قائل شد. اقتصاد کوبا می‌تواند فروبپاشد و در حال فروپاشی است ... اما دولت همچنان کار می‌کند، به‌ ویژه در حوزه امنیتی.»

هرگونه فروپاشی دولتی می‌تواند برای دولت آقای ترامپ نیز چالش‌برانگیز باشد؛ به‌ ویژه اگر شمار زیادی از کوبایی‌ها از کشور بگریزند و راهی آمریکا شوند.

مهاجران کوبایی که در سال‌های اخیر وارد آمریکا شده‌اند نیز از محدودیت‌های مربوط به پناهندگی سیاسی و سایر محدودیت‌های مهاجرتی دولت آقای ترامپ مصون نبوده‌اند.

آقای ایساکسون می‌گوید: «اگر فروپاشی رخ دهد، بخش بزرگی از مردم کوبا هر کاری بتوانند انجام خواهند داد تا از آنجا فرار کنند. درست همان‌ طور که طی سال‌های گذشته مردم هائیتی چنین کرده‌اند.»

او افزود: «فلوریدا نزدیک‌ترین مقصد است، اما انتظار دارم برخی نیز راه خود را به مکزیک باز کنند.»

آقای ایساکسون همچنین گفت از این‌ که چنین موج گسترده‌ای از مهاجرت تاکنون آغاز نشده، «متعجب» است.

او گفت: «احتمالا مردم روزانه فقط حدود هزار تا هزار و ۵۰۰ کالری دریافت می‌کنند و به خدمات پایه درمانی دسترسی ندارند. انتظار می‌رود مردم تا الان مشغول ساختن قایق‌های خود شده باشند.»