وقتی هرمز بسته میشود؛ جنگی در خاورمیانه که بر نبرد روسیه و اوکراین هم اثر میگذارد
روسیه یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت و گاز در جهان است. بنابراین وقتی بحرانهایی مانند بسته شدن تنگه هرمز باعث افزایش قیمت جهانی نفت میشود، این موضوع میتواند به نفع مسکو تمام شود.
جنگی که با عنوان «جنگ رمضان» شناخته شد و با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، اگرچه اکنون وارد مرحله آتشبس شده است، اما پیامدهای آن هنوز ادامه دارد. یکی از مهمترین نتایج این درگیری، بسته ماندن تنگه هرمز است؛ گذرگاه باریکی در خلیج فارس که بخش بزرگی از نفت جهان از آن عبور میکند. همین مسئله باعث شده بسیاری از تحلیلگران بگویند اثرات این جنگ فقط به خاورمیانه محدود نمیشود و حتی میتواند بر جنگ روسیه و اوکراین هم تأثیر بگذارد.
تنگه هرمز از نظر جغرافیایی بسیار مهم است. روزانه میلیونها بشکه نفت از این مسیر به سمت بازارهای جهانی حرکت میکند. به همین دلیل هرگونه تنش یا محدودیت در این آبراه میتواند بازار انرژی جهان را دچار شوک کند. وقتی عبور نفتکشها با مشکل روبهرو شود یا امنیت این مسیر کاهش یابد، قیمت نفت در جهان بالا میرود و اقتصاد بسیاری از کشورها تحت فشار قرار میگیرد.
در هفتههای اخیر نیز نشانههایی از افزایش تنش در این منطقه دیده شده است. گزارشهایی از توقف یا محدود شدن حرکت برخی کشتیها منتشر شده و حضور نظامی در خلیج فارس افزایش یافته است. چنین وضعیتی نشان میدهد که هرچند درگیریهای مستقیم کاهش یافته، اما رقابت و فشارهای راهبردی همچنان ادامه دارد.اما ارتباط این مسئله با جنگ روسیه و اوکراین چیست؟
برای فهم این موضوع باید به نقش انرژی در جنگها توجه کرد. جنگ روسیه و اوکراین از مدتها پیش وارد مرحلهای طولانی و فرسایشی شده است؛ جنگی که در آن اقتصاد و منابع مالی نقش مهمی در ادامه نبرد دارند. هزینههای نظامی بسیار بالاست و کشورها برای ادامه جنگ به درآمدهای پایدار نیاز دارند. روسیه یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت و گاز در جهان است. بنابراین وقتی بحرانهایی مانند بسته شدن تنگه هرمز باعث افزایش قیمت جهانی نفت میشود، این موضوع میتواند به نفع مسکو تمام شود.
بالا رفتن قیمت انرژی به معنای درآمد بیشتر برای کشوری است که بخش بزرگی از اقتصادش به صادرات انرژی وابسته است. در مقابل، بسیاری از کشورهای اروپایی که از اوکراین حمایت میکنند، در سالهای اخیر تلاش کردهاند وابستگی خود به انرژی روسیه را کاهش دهند. بخشی از این تلاشها شامل افزایش واردات انرژی از خاورمیانه بوده است.
اگر تنگه هرمز ناامن یا بسته بماند، این مسیرهای جایگزین نیز با مشکل روبهرو میشوند. در چنین شرایطی قیمت انرژی در اروپا ممکن است افزایش یابد و فشار اقتصادی بیشتری بر دولتها وارد شود.این فشار اقتصادی میتواند به طور غیرمستقیم بر فضای سیاسی و تصمیمگیریها درباره ادامه حمایت از اوکراین نیز اثر بگذارد. به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند بحران در خلیج فارس میتواند بر روند جنگ در شرق اروپا هم تأثیر بگذارد، حتی اگر این دو جنگ در ظاهر کاملاً جدا از هم به نظر برسند.
از زاویهای گستردهتر، این وضعیت نشان میدهد که در دنیای امروز جنگها دیگر کاملاً جدا از یکدیگر نیستند. مسیرهای انرژی، اقتصاد جهانی و گلوگاههای مهم دریایی مانند تنگه هرمز میتوانند سرنوشت درگیریها را در مناطق مختلف جهان به هم پیوند بزنند. به بیان سادهتر، اتفاقی که در یک گذرگاه دریایی در خلیج فارس رخ میدهد، ممکن است هزاران کیلومتر دورتر و در میدان نبردی مانند اوکراین نیز اثر خود را نشان دهد.به همین دلیل تنگه هرمز فقط یک مسیر عبور نفت نیست. این آبراه به یکی از نقاط حساس در معادلات امنیتی جهان تبدیل شده است؛ جایی که تحولات آن میتواند هم بر اقتصاد جهانی اثر بگذارد و هم بر توازن قدرت در برخی از مهمترین جنگهای امروز جهان.
