ابزار کوتاه‌مدت یا کارت نارکارآمد ترامپ/ قفل مذاکرات از تنگه هرمز باز می‌شود؟

نحوه واکنش به محدودیت‌های متقابل برای تردد در تنگه هرمز ممکن است دلالت بر آن داشته باشد که تهران باور دارد که یک توافق آتش‌بس بزرگ‌تر در دسترس قرار دارد. 

به گزارش اکوایران به نقل از میدل ایست آی، به باور برخی تحلیل‌گران، اقدام جدید ایالات متحد علیه ایران در تنگه هرمز احتمالا یک «ابزار کوتاه‌مدت» است که ممکن است چین آن را مورد آزمون قرار دهد و در نهایت در صورتی که بازارهای انرژی اعتماد محتاطانه خود را به تمایل دولت ترامپ برای دستیابی به توافق صلح با ایران از دست بدهند، به زیان ایالات متحد تمام شود. 

از لحاظ نظری، قطع صادرات نفت ایران باید به افزایش قیمت انرژی منجر شود، زیرا ایران واپسین کشوری بود که نفت خود را از راه تنگه هرمز ارسال می‌کرد و صادرات آن به ۱.۵ میلیون بشکه در روز می‌رسید؛ بااین‌حال، نفت برنت، شاخص بین‌المللی، از زمان اجرای محاصره ایالات متحد در روز دوشنبه روند نزولی داشته است. این شاخص با کاهش ۴.۳ درصدی به ۹۵.۰۸ دلار در هر بشکه معامله می‌شد. 

دیپلمات‌ها و تحلیلگران گفتند که محاصره ایالات متحد فعلاً تحت‌الشعاع خوش‌بینی نسبت به تعهد ایران و ایالات متحد به یک آتش‌بس دو هفته‌ای و مذاکرات قرار گرفته است.

دونالد ترامپ روز سه‌شنبه گفت که مذاکرات میان دو کشور ممکن است ظرف دو روز در اسلام‌آباد پاکستان از سر گرفته شود. 

به گفته آرون دیوید میلر، مذاکره‌کننده پیشین خاورمیانه: «آزمون در حال حاضر این است که آیا در روزهای آینده شاهد بازگشت فعالیت‌های نظامی از سوی ایرانی‌ها برای به چالش کشیدن محاصره آمریکا خواهیم بود یا اقدام نظامی آمریکا علیه ایران». 

در حال حاضر، ایالات متحد ادعا می‌کند که محاصره‌اش مؤثر بوده است. تحلیل‌گران دریایی که داده‌های ردیابی کشتی‌ها را بررسی می‌کنند، گفتند که این ادعا به نظر درست می‌رسد. دو کشتی مرتبط با ایران به نام‌های ریچ استاری و الپیس روز سه‌شنبه، پس از آنکه از تنگه هرمز گذر کردند، اما به جای خروج از خلیج عمان ظاهراً متوقف شدند، توجه‌ها را به خود جلب نمودند. الپیس کشتی ثبت‌شده در پاناما است، اما ریچ استاری متعلق به چین بوده و به حمل متانول ایران معروف است. 

به گفته متیو رایت، تحلیلگر ارشد حمل‌ونقل در شرکت تحلیل انرژی کلپر، از آنجا که نیروی دریایی آمریکا خارج از تنگه هرمز مستقر است، بخش دوم مسیر معیار اصلی برای سنجش موفقیت محاصره است.

او گفت: «ما هیچ کشتی مرتبط با ایران را ندیده‌ایم که از تنگه هرمز گذر کرده و از خلیج عمان خارج شود. این چیزی است که منتظرش هستیم». 

همه نگاه‌ها به چین

کارشناسان می‌گویند ناوهای جنگی آمریکا فاصله خود را از سرزمین اصلی ایران حفظ کرده و خارج از تنگه باریک هرمز باقی مانده‌اند، زیرا در برابر پهپادها و موشک‌های ضدکشتی کوتاه‌برد ایران آسیب‌پذیرند.

به گفته کارشناسان، چین حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران را به خود اختصاص می‌دهد و تنها کشوری است که می‌تواند محاصره آمریکا را به چالش بکشد. 

این رسانه پیش‌تر گزارش داده بود که چین پس از جنگ ژوئن ۲۰۲۵ سامانه‌های دفاع هوایی و بعداً پهپادها را به ایران فروخته است. نیویورک تایمز نیز روز شنبه گزارش داد که چین ممکن است موشک‌های دوش‌پرتاب به ایران تحویل داده باشد. 

یون سون، مدیر برنامه چین در مرکز استیمسون، گفت که پکن حتی اگر به‌صورت پنهانی در حال تقویت جمهوری اسلامی ایران باشد، به‌طور مستقیم آمریکا را به چالش نخواهد کشید.

او گفت: «چینی‌ها بر سر ایران وارد درگیری با آمریکا نخواهند شد. ممکن است پشت صحنه برای بازسازی و تسلیح ایران اقداماتی انجام دهند، اما به‌طور مستقیم با آمریکا درگیر نظامی نمی‌شوند. تنگه هرمز بسیار دور از چین است و این فاصله جغرافیایی مانع اصلی هرگونه برنامه چین برای مداخله نظامی مؤثر است.» 

وزارت امور خارجه چین روز سه‌شنبه خواستار آتش‌بس و بازگشت «رفت‌وآمد عادی» در تنگه هرمز شد و در عین حال محاصره آمریکا را «خطرناک و غیرمسئولانه» خواند. پکن گزارش‌ها درباره تسلیح ایران را رد کرد. 

حاشیه امن تهران 

بااین‌حال، به گفته یک دیپلمات عرب، محاصره آمریکا به رضایت ضمنی چین وابسته است. برای نمونه، اوایل این ماه آمریکا اجازه داد یک نفتکش روسی با وجود محاصره علیه کوبا به این کشور برسد. این دیپلمات افزود که ایران می‌تواند منتظر بماند تا محاصره آمریکا اثر خود را از دست بدهد.

این دیپلمات می‌گوید: «ایران چندین هفته فرصت دارد تا قبل از پر شدن ظرفیت ذخیره‌سازی خود، تولید را کاهش دهد؛ و فراموش نکنید که ایرانی‌ها ده‌ها میلیون بشکه نفت در دریا در آسیا برای فروش دارند». 

ایران پیش از حمله آمریکا-اسرائیل در ۲۸ فوریه، بارگیری نفت در جزیره خارک را افزایش داده بود. در نتیجه، مطابق داده‌های کلپر، حدود ۳۸ میلیون بشکه نفت در دریا، عمدتاً نزدیک سواحل چین، ذخیره دارد. 

جنگ ایران آمریکا انرژی تنگه هرمز

به گفته آلن آیر، کارشناس ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا در امور ایران، محاصره آمریکا بر اساس زمان‌بندی‌ها و محاسبات نادرست است.

او گفت: «برای هر بازه زمانی که آمریکا برای وارد کردن فشار به اقتصاد ایران در نظر دارد، این محاصره بیش از حد کند عمل می‌کند. این یک ابزار کوتاه‌مدت است که در میز مذاکره ایرانی‌ها را وادار به عقب‌نشینی نخواهد کرد». 

برخلاف کوبا، که ترامپ در تلاش است محاصره انرژی علیه آن اعمال کند، ایران برای واردات به دریا وابسته نیست. آیر در این رابطه افزود: «ایران از فروش نفت در ۴۰ روز گذشته پول زیادی به دست آورده و از نظر واردات کالا نیز به دریای خزر و مرزهای زمینی دسترسی دارد». کارشناسان می‌گویند اگر ایران محاصره آمریکا را به چالش نکشد، ممکن است به این دلیل باشد که تهران ارزیابی می‌کند دستیابی به توافق با آمریکا شدنی است. 

نیاز به یک پیروزی بزرگ 

مذاکرات در اسلام‌آباد پاکستان بدون توافق پایان یافت، اما چندین گزارش رسانه‌ای منطقه‌ای و آمریکایی حاکی از آن است که دو طرف به سوی یک چارچوب توافق نزدیک شده بودند. ترامپ روز سه‌شنبه گفت که مذاکرات ممکن است «در دو روز آینده» در اسلام‌آباد از سر گرفته شود. 

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، مذاکرات اسلام‌آباد را ترک کرد و گفت دو طرف بر سر سرنوشت برنامه هسته‌ای ایران به توافق نرسیدند، اما آیر گفت «امکان دستیابی به توافق وجود دارد.» او گفت: «اینکه ونس مذاکرات را ترک کرد، مانند چانه‌زدن برای خرید فرش در بازار خاورمیانه است. قیمت را می‌پرسید، می‌گویید خیلی گران است و می‌روید، اما روز بعد برمی‌گردید.» 

یک مقام غربی که با سازمان ملل و دولت‌های خلیج فارس در تماس است، گفت یکی از امتیازات کلیدی آمریکا در مذاکرات، پیشنهاد «تعلیق» ۲۰ساله غنی‌سازی اورانیوم بود که ایران در پاسخ، بازه زمانی بسیار کوتاه‌تری پیشنهاد داد. 

میلر که اکنون در مؤسسه کارنگی برای صلح بین‌المللی فعالیت می‌کند، گفت: «اگر دولت آمریکا پذیرفته باشد که از واژه «تعلیق» استفاده کند — که به معنای توقف موقت و نه پایان همیشگی است — این یک امتیاز مهم است و ممکن است واقعاً شاهد یک مذاکره باشیم». ایران همواره بر حق خود برای غنی‌سازی اورانیوم برای برنامه هسته‌ای که می‌گوید اهداف صلح‌آمیز دارد، تأکید کرده است. 

بااین‌حال، چندین موضوع اختلافی دیگر نیز وجود دارند که دو طرف باید حل‌وفصل کنند؛ از جمله پافشاری ایران بر دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز، وضعیت اورانیوم غنی‌شده در داخل کشور و سطح غنی‌سازی که آمریکا ممکن است بپذیرد. میلر گفت: «ترامپ به یک پیروزی بزرگ نیاز دارد و این پیروزی بازگشایی تنگه‌ها نیست.» او افزود: «فکر نمی‌کنم ایرانی‌ها با تعلیق ۲۰ساله موافقت کنند، اما اگر با توقفی کوتاه‌مدت موافقت کنند، چه‌بسا مسیر را باز کند.»