ردپای مرموز اردوغان در آتشبس/ یک میانجی پنهان
یک منبع ترکیهای گفت: آنکارا یکی از چندین کانال پشتپردهای بوده که پیشنهاد آمریکا برای گفتوگو میان ونس و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، را منتقل کرده است؛ بخشی از نقش گستردهتر این کشور در فراهمسازی زمینه برای آتشبس.
ترکیه درحالیکه همزمان اولویتهای امنیتی منطقهای خود را پیش میبرد، با استفاده از شبکههای اطلاعاتی خود و دسترسی کمنظیر به هر دو پایتخت واشینگتن و تهران، بهطور بیسروصدا به تسهیل آتشبس میان آمریکا و ایران کمک کرد.
نقش آنکارا، نه چندان کمتر از اسلامآباد
به گزارش اکوایران به نقل از المانیتور، سازمان اطلاعاتی ترکیه بهطور پنهانی به یکی از میانجیهای کلیدی در آتشبس آمریکا و ایران تبدیل شد و با استفاده از روابط خود با ایالات متحد، ایران و پاکستان به کاهش تنشها کمک کرد و همزمان تمرکز خود را بر حفاظت از منافع امنیتی خود نگاه داشته بود.
یک آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و ایران از روز چهارشنبه اجرایی شد که عمدتاً با میانجیگری پاکستان حاصل شد و حدود ۴۰ روز درگیری را متوقف کرد، اما اختلافات اساسی همچنان حلنشده باقی ماندهاند. درحالیکه پاکستان بهعنوان میانجی اصلی معرفی شده است، ترکیه نیز در گفتوگوهای غیرمستقیم میان واشینگتن و تهران، هم پیش از جنگ و هم در طول آن، نقش واسطهای ایفا کرده است.
یک منبع ترکیهای در اواخر مارس گفت که آنکارا یکی از چندین کانال پشتپردهای بوده که پیشنهاد آمریکا برای گفتوگو میان ونس و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، را منتقل کرده است؛ بخشی از نقش گستردهتر این کشور در فراهمسازی زمینه برای آتشبس.
بر اساس برآورد این رسانه بر پایه گزارشهای رسمی ترکیه، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در عرض یک ماه بیش از ۱۵۰ تماس با مقامات آمریکایی و همتایان منطقهای برقرار کرد، از جمله بیش از دوازده تماس با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران.
پس از آتشبس، نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، از ترکیه، چین، مصر، قطر و عربستان سعودی بهخاطر نقششان قدردانی کرد. او سپس با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، گفتوگو کرد و هر دو طرف از تلاشهای یکدیگر پیش از برقراری آتشبس تمجید کردند.
یک میانجی پنهان
در حالی که فیدان و اردوغان بیشتر در معرض دید بودند، گزارش شده که دستگاه اطلاعاتی ترکیه نیز نقش مهمی را در پشت صحنه برای تسهیل آتشبس ایفا کرده است.
به گزارش شبکه دولتی تی. آر. تی. جهانی، سازمان اطلاعات ملی ترکیه در جریان مذاکرات آتشبس، تماسهای مستقیم نادری را با مقامات غربی و ایران، از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نگاه داشت تا پیامهای کاهش تنش میان دو طرف را منتقل کرده و از سوءتفاهمها جلوگیری کند.
یک منبع پاکستانی نزدیک به نهادهای دفاعی و امنیتی این کشور گفت که نقش گزارششدهی اطلاعات ترکیه در روند کاهش تنش، با همکاری دیرینه میان آنکارا و اسلامآباد همخوانی دارد. او گفت: «سازمان میت سابقهای تثبیتشده در همکاری با سرویسهای اطلاعاتی پاکستان دارد، بهویژه در زمینه مقابله با تروریسم و هماهنگی امنیتی منطقهای.» ترکیه و پاکستان سالها روابط نزدیک اطلاعاتی داشتهاند و همکاری آنها شامل عملیات ضدتروریسم، هماهنگی امنیتی مرتبط با افغانستان و ارزیابی تهدیدات منطقهای بوده است.
این منبع میافزاید: «وقتی این موضوع را در چارچوب رابطه راهبردی عمیق میان ترکیه و پاکستان — شامل امنیت، دیپلماسی و تبادل اطلاعات — قرار دهید، تعجبآور نیست که گزارشها درباره نقش میانجیگری میت کاملاً با الگوهای گذشته همکاری همخوان باشد.» او همچنین افزود: «پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و در زمانی که افغانستان و پاکستان درگیر بودند، آنکارا بهطور پنهانی کانالهای کاهش تنش میان کابل و اسلامآباد را تسهیل میکرد.»
دیپلماسی بدون مرز
سرویس اطلاعاتی ترکیه یکی از انگشتشمار بازیگرانی است که میتواند مستقیماً با سیا، سپاه پاسداران و سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل تعامل داشته باشد.
روابط با اسرائیل از زمان جنگ غزه بهشدت تیره شده است. آنکارا میزبان حماس است و روابط نزدیکی با آن دارد. دو طرف در سال ۲۰۲۳ سفیران خود را فراخواندند و ترکیه سال بعد تمام روابط تجاری با اسرائیل را قطع کرد. همچنین در سال ۲۰۲۴، ترکیه حریم هوایی خود را به روی پروازهای خصوصی مقامات اسرائیلی بست و این کشور را از رزمایشهای ناتو کنار گذاشت که نشاندهنده شکافی عمیق است.
با وجود این شکاف دیپلماتیک عمیق، کانالهای اطلاعاتی همچنان باز ماندهاند: ابراهیم کالین، رئیس میت، در نوامبر ۲۰۲۴ در آنکارا با رونن بار، رئیس وقت شینبت، دیدار کرد تا درباره آتشبس غزه گفتوگو کنند. چنین تماسهایی حتی در زمانهای بحرانی نیز ادامه داشتهاند، از جمله پس از آنکه نیروهای ویژه اسرائیل در سال ۲۰۱۰ نه فعال ترک را در ناوگان کمکرسانی به غزه کشتند.
علی بوراک داریجیلی، استاد دانشگاه فنی بورسا و افسر پیشین میت، گفت که سرویس اطلاعاتی ترکیه بهخوبی برای حفظ این نوع «دیپلماسی اطلاعاتی» موقعیت دارد، زیرا میتواند کانالهای مستقیم با واشینگتن و سپاه پاسداران را حفظ کند. او گفت که نقش میت بهعنوان واسطه «زمانی که هاکان فیدان ریاست آن را بر عهده داشت، برجستهتر شد و اکنون نیز تحت مدیریت ابراهیم کالین ادامه دارد.»
بر اساس گزارش رسانههای ترکیه، میت همچنین در منصرف کردن ایالات متحد از مسلح کردن نیروهای کرد برای رویارویی با دولت ایران نقش داشته است. آنکارا این موضوع را بهطور مستقیم با منافع امنیت ملی خود مرتبط میداند.
دولت ترامپ به ترکیه بهعنوان یکی از متحدان ناتو و یک قدرت کلیدی منطقهای تکیه دارد؛ کشوری که کانالهایی با ایران و گروههای مورد حمایت ایران در عراق دارد و در سوریه نیز نفوذ قابل توجهی دارد، درحالیکه واشینگتن تلاش میکند مسیرهای دیپلماتیک را در منطقهای بهشدت بیثبات نگاه دارد.
