هشدار نسبت به موج مهاجرت متخصصان در پی قطع اینترنت بین‌الملل

استاد اقتصاد دانشگاه فردوسی گفت: حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) حوزه‌ای است که به‌طور کلی سرشت و ماهیت آن بین‌المللی بودن است. اگر دسترسی‌ها همچنان محدود بماند، متأسفانه جامعه با مهاجرت این گروه از نیروی انسانی متخصص مواجه خواهد شد. 

به گزارش اقتصادنیوز، در حالی‌که اختلالات گسترده و قطع دسترسی به اینترنت بین‌الملل در پی حمله آمریکا و اسرائیل علیه ایران طی هفته‌های اخیر به یکی از چالش‌های جدی فضای کسب‌وکار در ایران تبدیل شده، فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال نسبت به پیامدهای تداوم این وضعیت هشدار می‌دهند. محدودیت‌هایی که نه‌تنها روند توسعه فنی پلتفرم‌ها را با اختلال مواجه کرده، بلکه چشم‌انداز فروش، جریان درآمدی و حتی بقای بسیاری از استارتاپ‌ها را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است. 

در چنین شرایطی، نگرانی‌ها درباره تشدید بحران نقدینگی، افزایش تعدیل نیرو و شکل‌گیری موج تازه‌ای از مهاجرت نیروی انسانی متخصص بیش از گذشته پررنگ شده؛ مسائلی که به اعتقاد کارشناسان، نیازمند بازنگری فوری در سیاست‌های تنظیم‌گری و اتخاذ تصمیمات سریع برای حفظ پایداری اقتصاد دیجیتال کشور است.

در همین زمینه، سعید ملک‌الساداتی، استاد اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد و فعال حوزه استارتاپ و اقتصاد دیجیتال، به تشریح وضعیت بحرانی کسب‌وکارهای آنلاین در پی اختلالات اینترنتی پرداخت. 

ابهام در چشم‌انداز توسعه کسب‌وکارهای آنلاین 

ملک‌الساداتی در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی وضعیت کلی و چشم‌انداز کسب‌وکارهای آنلاین در شرایط تداوم قطع اینترنت بین‌الملل اظهار داشت: در وضعیت فعلی، چشم‌انداز توسعه کسب‌وکارهای آنلاین و به‌ویژه آن‌هایی که در زمینه توسعه نیاز به اینترنت دارند، به‌شدت مبهم است. جدا از پاسخ به این سؤال، از آنجایی که خود نیز مجموعه‌ای در این حوزه دارم، این ابهام را کاملاً لمس می‌کنم. 

او گفت: تقریباً از دی ماه، دسترسی به اینترنت آزاد و فعالیت این کسب‌وکارها با مشکل مواجه شده است. برخی از این کسب‌وکارها در مرحله تکمیل زیرساخت‌های خود هستند؛ برای مثال پلتفرمی را لانچ کرده و می‌خواهند آن را به بازار برسانند، اما اساساً فرایند توسعه نرم‌افزار آن‌ها به مشکل خورده است. 

این فعال اقتصاد دیجیتال چالش دوم را دسترسی به برخی زیرساخت‌های بین‌المللی دانست و گفت: برخی از این کسب‌وکارها نیاز به سرورهای خارج از ایران داشتند که با وجود سرورهای موجود در ایران، سرورهای خارجی سرعت و پاسخگویی بسیار بهتری دارند و این محدودیت‌ها باعث شده است که این زیرساخت‌ها از دسترس خارج شوند.

او در ادامه افزود: از همه مهم‌تر، موضوع چشم‌انداز فروش این شرکت‌ها است؛ چرا که بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین پس از عبور از مرحله توسعه و تأمین زیرساخت باید درآمدزایی کنند و این درآمدزایی نیازمند آن است که مشتریان آن‌ها نیز به اینترنت دسترسی داشته باشند تا بتوانند محصول را خریداری کنند. در شرایط موجود، چشم‌انداز فروش آن‌ها نیز به‌شدت مبهم است و این ابهام از این جهت وضعیت بدی را رقم زده که انتهای آن نیز نامشخص است. 

جریان درآمدی و فروش اگر قطع نشده باشد، بسیار پایین است 

ملک‌الساداتی در ادامه اظهار داشت: به بیان بهتر، یک کسب‌وکار اینترنتی دقیقاً نمی‌داند که باید تا چند ماه دیگر این وضعیت را تحمل کند و از چه زمانی می‌تواند چشم‌اندازی برای بازگشت به وضعیت قبلی داشته باشد تا بتواند مدیریت مالی انجام دهد. هزینه نیروی انسانی باید به‌طور پیوسته پرداخت شود، مستقل از اینکه اینترنت وصل باشد یا نباشد. جریان درآمدی و فروش اگر قطع نشده باشد، بسیار پایین است و این موضوع باعث می‌شود که این کسب‌وکارها به‌تدریج با کسری مواجه شوند. 

او گفت: از آنجایی که عموم این کسب‌وکارها کاربرمحور هستند، این کسری برای آن‌ها قابل تحمل نیست؛ زیرا نمی‌توان نیروی انسانی را در بلندمدت و بدون چشم‌انداز فروش نگه داشت. 

ناکارآمدی جایگزین‌های داخلی در برخی حوزه‌ها

این استاد دانشگاه در پاسخ به سؤالی درباره میزان آسیب‌پذیری کسب‌وکارها به دلیل وابستگی به پلتفرم‌های خارجی و کارایی جایگزین‌های داخلی گفت: پلتفرم‌هایی که به زیرساخت‌های بین‌المللی وابسته‌اند، مرتباً آسیب می‌بینند. آن دسته از خدماتی که قابلیت جایگزینی دارند، مانند حوزه تأمین سرور، با کیفیت پایین‌تر در دسترس هستند، اما گاهی این پلتفرم‌ها نیازمند ارتباط مستمر با اینترنت جهانی یا پلتفرم‌های خارجی هستند تا بتوانند فعالیت خود را پیش ببرند و سرویس‌دهی کنند که در شرایط فعلی، سرویس‌دهی آن‌ها کلاً متوقف شده است و این یک چالش بزرگ محسوب می‌شود.

او افزود: نکته بسیار مهم این است که این وضعیت شاید در کوتاه‌مدت به دلیل گرفتاری‌های موجود در حوزه تولید فیزیکی به چشم نیاید، اما بیکاری گسترده‌ای را برای فریلنسرها و شرکت‌های حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) به وجود خواهد آورد. 

حتی با وصل شدن اینترنت نیز در کوتاه‌مدت مشتریان برنمی‌گردند

ملک‌الساداتی در خصوص عملکرد سیاست‌گذار در مدیریت اینترنت و مهم‌ترین مطالبه فعالان این حوزه گفت: نکته بسیار مهم اتفاقاتی است که در حال رخ دادن است؛ برای مثال مطلع شده‌ام که دولت سعی کرده از طریق مدیریت و گفت‌وگو با شرکت‌ها در قالب پارک‌های علم و فناوری، اینترنت را برای برخی شرکت‌ها باز کند، اما این اقدام خیلی دیر شروع شده و هنوز هم گسترده نیست.

او گفت: ملاحظات سیاست‌گذار در حوزه حکمرانی فضای مجازی قابل قبول است، اما سیاست‌گذار باید با توجه به شرایط موجود، سیاست‌های خود را خیلی سریع تعدیل کند.

او ادامه داد: دولت باید اینترنت شرکت‌هایی را که دارای هویت مشخص هستند برقرار کند و حتی دسترسی عمومی مردم به این پلتفرم‌ها یا محصولات را فراهم سازد. دولت می‌تواند دسترسی‌ها را طبقه‌بندی کند، اما نه به معنای طبقه‌بندی افراد، بلکه طبقه‌بندی سرویس‌ها مدنظر است تا جریان درآمدی، مشتریان و فروش این پلتفرم‌ها آسیب نبیند.

او افزود: گاهی وقتی فروش قطع می‌شود، حتی با وصل شدن اینترنت در کوتاه‌مدت نیز آن مشتریان بازگشت نخواهند داشت؛ چرا که به‌تدریج از سبد مشتریان این پلتفرم‌ها کاسته می‌شود و بازگشت به نقطه قبلی بسیار زمان‌بر خواهد شد. 

هشدار نسبت به موج مهاجرت متخصصان

او در خصوص سناریوهای محتمل برای آینده اشتغال و کسب‌وکارها در این حوزه طی دو یا سه سال آینده اظهار داشت: حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) حوزه‌ای است که به‌طور کلی سرشت و ماهیت آن بین‌المللی بودن است. اگر دسترسی‌ها همچنان محدود بماند، متأسفانه جامعه با مهاجرت این گروه از نیروی انسانی متخصص مواجه خواهد شد؛ زیرا این شرایط در کوتاه‌مدت برای آن‌ها قابل تحمل است، اما در بلندمدت نمی‌توانند این وضعیت را تحمل کنند.

او افزود: اگر کسب‌وکارهایی از این دست با رکود مواجه شوند، این نیروی انسانی به‌تدریج مهاجرت خواهد کرد. 

سیاست‌گذار باید در بحران بلافاصله خود را با شرایط تطبیق دهد

ملک‌الساداتی در پایان خاطرنشان کرد: هنر سیاست‌گذار باید این باشد که با توجه به بحران‌های پیش‌آمده، بلافاصله خود را با شرایط تطبیق دهد. نقش سیاست‌گذار -در جایگاه دولت یا به‌طور کلی حکومت- این است که بستر مناسب را برای فعالیت‌های اقتصادی فراهم کند که بخشی از آن امنیت و بخش دیگر سایر زیرساخت‌ها است.

او گفت: سیاست‌گذار باید بتواند خود را با شرایط انطباق دهد و خط قرمز او باید این باشد که حتی یک شغل از بین نرود. تک‌تک این مشاغل با معیشت خانوارها و به تبع آن با رفاه جامعه در ارتباط است و دولت باید تلاش کند سیاست‌هایش را بلافاصله تطبیق دهد تا بتواند جریان فعالیت‌های اقتصادی را پایدار نگه دارد.