پرچمی که سانچز به دست گرفت
پدرو سانچز، نخستوزیر سوسیالیست اسپانیا، به طور علنی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را محکوم کرد و آن را غیرقانونی و خطرناک خواند. سانچز در یک سخنرانی تلویزیونی در تاریخ چهارم مارس اعلام کرد موضع اسپانیا یک «نه به جنگ» صریح است و هشدار داد این درگیری خطر پیامدهای گسترده منطقهای و جهانی را به همراه دارد و خواستار بازگشت به مسیر دیپلماسی شد.
در میان رهبران اروپایی، پدرو سانچز، نخستوزیر ۵۴ساله اسپانیا، پرچم مخالفت با حمله اسرائیل و آمریکا به ایران را در دست گرفته است. او تنها مقام رسمی اروپایی است که بیلکنت از هر تریبونی برای فریاد نه به جنگ استفاده کرده و روابط کشورش را با اسرائیل بهشدت کاهش داده است. برخی معتقدند پدرو سانچزِ چپگرا تلاش دارد بر وسواس اسپانیاییها درمورد پیشینه خانوادگی او و شایعاتی درمورد حضور پدربزرگش در ارتش بدنام ژنرال فرانکو غلبه کرده و داستان خود را از نو بنویسد.
صراحت اسپانیا در محکومیت جنگ
اسپانیا نگران چیست؟
برای اسپانیاییها مخالفت با جنگ از دو وجه جنبه اساسی دارد. سوسیالیستهای اسپانیایی، تاریخ پروپیمانی از مخالفت با جنگ دارند و به این سنت دیرینه خود افتخار میکنند. پس از آنکه ایتالیا هم بعد از مادرید، اعلام کرد شریک جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران نخواهد بود، مشخص شد مخالفت پدرو سانچز شعارگونه و بیاثر نبوده است. در حقیقت اسپانیا با اتخاذ یکی از تندترین مواضع عمومی در اتحادیه اروپا از زمان آغاز درگیریها در ۲۸ فوریه، رهبری پاسخ این قاره به جنگ آمریکا و اسرائیل در ایران را برعهده گرفته و در حال شکلدادن به سیاستهای کلان اتحادیه اروپاست.
اما مسئله فقط بشردوستانه و درمورد اخلاق نیست. اسپانیا درباره خطرات بیثباتی منطقهای، بهویژه پتانسیل ایجاد موجهای جدید مهاجرت، هشدار داده است. کشورهای حوزه مدیترانه، ازجمله اسپانیا، تاریخی طولانی در تحمل بار اصلی جابهجاییهای انسانی ناشی از درگیریها در خاورمیانه و شمال آفریقا دارند. در سال ۲۰۲۴، نزدیک به ۲۰۸ هزار مهاجر به دلیل درگیری در کشورهایی مانند سوریه و یمن از دریای مدیترانه عبور کرده و وارد اروپا شدند. نگرانیهای مادرید از اینکه جنگ ایران باعث بحران جدید پناهندگان شود، با تصمیمات قاطع سیاسی همراه شده است.
ممنوعیتهای مادرید برای ایالات متحده
طبق گزارش نشریه بلژیکی Army Recognition، محدودیتهایی که اسپانیا پیش پای آمریکاییها گذاشته، شامل عملیاتهای تهاجمی، سوختگیری و برنامهریزی پرواز میشود و لجستیک نظامی آمریکا بین اروپا و خاورمیانه را پیچیده کرده است.
در نتیجه، هواپیماهای آمریکایی مجبور شدهاند بهجای کوتاهترین مسیر، دور اسپانیا دور بزنند که منجر به طولانیترشدن مأموریتها، مصرف سوخت بیشتر و کاهش پایگاههای واسطه شده است. موضع اسپانیا صریحتر از دیگر قدرتهای اروپایی بوده است؛ کشورهایی که بسیاری از آنها میخواهند خود را از درگیری دور نگه دارند، درعینحال مراقب هستند دولت ترامپ را به دشمنی برنینگیزند.
ایتالیا هم استفاده از پایگاههای هوایی خود را برای عملیات علیه ایران مسدود کرده، درحالیکه فرانسه اعلام کرده است هواپیماهای آمریکایی فقط در صورت داشتن مجوز دیپلماتیک قبلی میتوانند از حریم هوایی این کشور استفاده کنند. میتوان تا اینجا با اطمینان گفت پدرو سانچز تبدیل به جدیترین چهره غربی ضدجنگ شده است؛ موضوعی که باعث شده برخی نارضایتیهای اقتصادی و شایعات فساد مالی، از ذهن اسپانیاییها موقتا محو شود.
خاطرات تلخی که فراموش نشدهاند
اسپانیا بهخوبی به یاد دارد که پس از جنگ عراق و در سال ۲۰۰۴، حمله به پنج ایستگاه قطار در حومه مادرید جان ۱۹۱ نفر را گرفت. مسئولیت آن حمله را القاعده برعهده گرفت و تروریستها بعد از آن دست به انتحار با انفجار خانهای که در آن پنهان شده بودند، زدند. آنها در اعلامیهای حمله را به مشارکت اسپانیا در جنگ عراق نسبت دادند. این خاطره در اذهان عمومی اسپانیا تمام و کمال باقی مانده است.
علاوه بر این خاطرات، تحلیلگران میگویند سانچز اکنون یک دولت اقلیت را رهبری میکند و مخالفت با جنگ به عنوان ابزاری برای بسیج جناح چپ علیه اکثریت راستگرای پارلمان عمل میکند. سانچز تلاش کرده خود را به عنوان صدایی پیشرو در سیاستهای مترقی جهانی معرفی کند و قصد دارد در ۱۷ آوریل، میزبان رهبران چپگرای جهان در بارسلونا باشد. در این نشست، او در کنار سران کشورهایی مانند لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا (رئیسجمهور برزیل) و گوستاوو پترو (رئیسجمهور کلمبیا) حضور خواهد داشت.
ترامپ خشمگین خواهد شد؛ اما...
یکی از دلایلی که به پدرو سانچز اجازه داده است تا تمامقد علیه جنگطلبی آمریکا و اسرائیل بایستد، وابستگی تجاری و مالی کمتر اسپانیا به ایالات متحده در مقایسه با دیگر متحدان واشنگتن است. تجارت دوجانبه اسپانیا و آمریکا در سال ۲۰۲۵ به ۴۷ میلیارد دلار رسید، درحالیکه این رقم برای آلمان ۲۷۶ میلیارد دلار و برای بریتانیا ۴۳۴.۶ میلیارد دلار بود. فرانسه هم فقط در هشت ماه اول سال گذشته، ۷۷.۸ میلیارد دلار تجارت با آمریکا را ثبت کرده است.
اگرچه ترامپ تهدید به تلافی اقتصادی و قطع تجارت با اسپانیا کرده، اما تحلیلگران میگویند این کشور از طریق بازار واحد اتحادیه اروپا محافظت میشود؛ چراکه هدف قراردادن یک عضو بدون آسیبزدن به کل یک بلوک دشوار است. مسئله دیگری که باید به آن توجه کرد، این است که پدرو سانچز سوسیالیست، موضوع را بههیچوجه مقابله با ایالات متحده جلوه نداده است. سانچز میگوید دولت و کشورش اصولی دارند که براساسآن قادر نیست تا از جنگی مانند آنچه با ایران رخ داده، حمایت کند.
نخستوزیر اسپانیا قصد ندارد در مقابل دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، کرنش کند؛ با این حال تلاشی هم برای رویارویی مستقیم و پرتنش با او ندارد. سانچز البته چنین ملاحظهای را در قبال بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ندارد و او را به دلیل نسلکشی در غزه سرزنش میکند. نظرسنجیها نشان میدهد این شجاعت و درعینحال احتیاط، از نظر سیاسی به درد پدرو سانچز خورده است.
براساس جدیدترین گزارش رویترز، مواضع ضدجنگ نخستوزیر اسپانیا باعث افزایش محبوبیت او شده است. نظرسنجی منتشرشده در روز دوشنبه نشان میدهد حزب سوسیالیست حاکم اسپانیا به رهبری پدرو سانچز، نخستوزیر این کشور، به دلیل مخالفت شدید او با جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، در میان رأیدهندگان محبوبیت بیشتری پیدا کرده است.
در مقابل، حزب راستگرای بُکس (Vox) که از این جنگ حمایت میکند، با کاهش آرای عمومی مواجه شده است.
تحلیلگران انتظار ندارند تنش دیپلماتیک میان مادرید و واشنگتن به شکلی جدی تشدید شود. انتظار میرود اسپانیا ضمن ادامه مخالفت با عملیات در ایران، به تعهدات خود در ناتو پایبند بماند. طبق ماده ۵ پیمان ناتو (دفاع دستهجمعی)، اگر به قلمرو حاکمیتی یکی از اعضا حمله شود، دیگران باید به دفاع برخیزند و مادرید از این اصل کنارهگیری نخواهد کرد.
