وقتی سرما تا مغز استخوان نقوذ میکند!
زمستان زودهنگام و تکرار داستان دخترک کبریتفروش
فرارو- گاهی زمستان بی موقع از راه میرسد و دمای هوا درست در میانه پاییز منفی 4درجه میشود. به ناگاه باران پاییزی جای خود را به برف میدهد و صبحهنگام مردم از تماشای زمین سفیدپوش شده، غافلگیر میشوند. بیخبر از اینکه افرادی از دل همین اجتماع، تا صبح زیر برف از شدت سرما لرزیدهاند و معلوم نیست که از پس یک شب طولانی و سخت، جان سالم به در برده باشند. این چنین در زمستانهای سرد هرساله، داستان دخترک کبریکفروش تکرار میشود.
به گزارش سرویس اجتماعی فرارو؛ سال 1378، شورای عالی اداری کشور، مصوبهای تصویب کرد که بر اساس آن برخی از دستگاههای اجرایی از جمله شهرداری، نیروی انتظامی، وزارت بهداشت و بهزیستی، موظف شدند برای ساماندهی افراد بیخانمان فعالیتهایی انجام دهند. اما این ارگانها چنان که شاید و باید مصوبه را جدی نگرفتند و اقدامی ویژه انجام ندادند.
افراد بیخانمان به زندگی در خیابانها و کارتنخوابی ادامه دادند تا اینکه سرمای زمستان سال83، قاتل جان تعدادی از این افراد شد. بعد از این اتفاق بود که حداقل شهرداری به فکر تأسیس «گرمخانه»هایی افتاد تا در برودت هوا، پناه جمعی از مردم بیسرپناه شود.
اما روند افزایشی کارتنخوابهای شهر، بسیار سریعتر از احداث گرماخانهها پیش رفت به حدی که امروزه سه مرکز فعال گرماخانه، برای تمام کارتنخوابهای شهر کفایت نمیکند. دو مرکز دیگر هم در حال احداث است و قرار بود امسال به بهرهبرداری برسد، ولی سرمای زودهنگام چنان غافلگیرانه اتفاق افتاد که تا مغز استخوان مردم بیخانمان نفوذ کرد.
چنین وقتهایی مسؤولان یادشان میافتد که ارگانهای مختلف وظیفهای دارند و مسؤولیتی بر عهدهشان واگذار شده است و برخی هم سعی میکنند تا از مسؤولیتهای مختلف شانه خالی کنند. برای مثال مرتضی طلایی، یکی از اعضای شورای شهر تهران، به وظایف نهادهایی همچون وزارت كار، تعاون و رفاه اجتماعی اشاره کرده و گفته است: «شاید فلسفه تأسیس وزارت رفاه فراموش شده است؛ اما اینكه چرا نهادهای دیگر برای ساماندهی بیخانمانها در وضعیتهای اضطراری وارد عمل نمیشوند، برای ما هم پوشیده است.»
از سوی دیگر، یک كارشناس مسؤول طرح كودكان خیابانی سازمان بهزیستی كشور، میگوید: «سازمان بهزیستی هیچ اعتباری در خصوص ساماندهی كارتنخوابها دریافت نمیكند، بنابراین هیچ وظیفهای برای جمعآوری و ساماندهی افراد كارتنخواب ندارد.»
چه شد که کارتنخواب شدم؟
آمار مشخصی از افرادی که شبها زیر پلها و در کوچه پس کوچهها روی کارتن میخوابند، در دست نیست ولی چند سال پیش مشخص شد که تعدادی از مراجعان به گرماخانهها دارای مدرک فوق دیپلم و لیسانس بودهاند. همچنین معلوم شد که این مددجویان علاوه بر مشکلات مالی دارای مشکلات روحی و روانی فراوان نیز بودهاند.
حسین باهر، میگوید: بسیاری از کارتنخوابها جزء دهکهای پایین جامعه هستند که حقشان به وسیله دهکهای بالا پایمال شده و مجبور به کارتنخوابی شدهاند؛ آنهم در شرایطی که فقر در بخشی از جامعه بیداد میكند.
این روانشناس علاوه بر اعتیاد که باعث دور افتادن از خانه و خانواده میشود، نداشتن کار و امکان اشتغال را دلیلی میداند که عدهای را از ردههای درآمدی خارج میکند و به سمت فقر و سرانجام بیخانمانی میکشد.
یک جامعه شناس نیز وجود فاصله طبقاتی در جامعه، عدم حمایت خانوادهها و عدم حمایت جامعه از افراد نیازمند را دلیل روی آوردن مردم به سمت كارتن خوابی میداند.
معمولاً در کارنامه کارتنخوابها، جرائم ریز و درشتی وجود دارد. برخی از آنها متکدی هستند و یا با کارهایی مثل اسفنددود کردن، پاک کردن شیشه اتومبیلها، دستفروشی و ... درآمدی بخور و نمیر به دست میآورند. گاهی نیز به کارهای خلاف هم چنگ میزنند. البته این قشر در بسیاری مواقع بیش از آنکه بزهکار باشند، بزه دیده هستند.
پناه دادن این افراد به طور موقت و چند ساعته البته فعالیت قابل تقدیری است و جان بسیاری از کارتنخوابها را نجات میدهد، ولی بیتردید کافی نیست و چند ساعت حضور در گرماخانه، سرانجامی برای هیچ یک از آنان نیست.
بسیاری از بیسرپناهان کارتنخواب، در درد و دلهایشان مرگ را آرزوی خود میدانند و چنان از خاطرات و رویاهایشان سخن میگویند که گویی داستان دخترک کبریک فروش تکرار میشود؛ دخترکی که در نور کمفروغ کبریتهایش، آرزوها و عزیزان خود را جستوجو میکرد و روز بعد عابران جسد بیجانش را گوشه دیوار کنار کبریتهای سوخته یافتند.