قیام سیاهکل؛ اولین قیام چریکی علیه حکومت پهلوی
قیام سیاهکل پیامدهای بسیار زیادی را بههمراه داشت. این واقعه ضربه بسیار شدیدی را به حکومت پهلوی وارد آورد و بهنوعی دروازههای اقدامات چریکی را در ایران باز کرد.
فرارو- نوزدهمین روز از بهمنماه در تاریخ معاصر ایران با قیام سیاهکل پیوند خورده است. این قیام که در تاریخ معاصر ایران تاثیر سرنوشتسازی داشت، همچنان نیز برای بسیاری از تحلیلگران و مورخان ایرانی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
به گزارش فرارو، قیام سیاهکل، یکی از جنجالبرانگیزترین اقدامات در تاریخ معاصر ایران است. دامنه تاثیر این قیام تا آنجا بود که بسیاری از صاحبنظران، از این واقعه بهعنوان یکی از اولین اقدامات مسلحانه سازمانیافته در تاریخ معاصر ایران یاد میشود.
اولین قیام چریکی علیه حکومت پهلوی
درحالیکه احزاب مختلف در دوره حکومت پهلوی به طرق مختلف دست به مخالفت با این حکومت زده بودند، عدهای از جوانان کمونیستِ تحصیلکرده در دانشگاه تهران، تصمیم گرفتند تا از راه مقابله مسلحانه به خواستههایشان برسند.
با در کنار هم قرار گرفتن بیژن جزنی، مسعود احمدزاده، امیرپرویز پویان، حسین ضیاظریفی و حمید اشرف، گروهی موسوم به سازمان چریکهای فدایی خلق ایران تاسیس شد. این گروه برعکس دیگر احزاب سیاسی در ایران، راهکار مقابله با حکومت پهلوی را در اقدام مسلحانه سازمانیافته میدید. البته سازمان فداییان خلق تنها و نخستین گروه مسلح چریکی در ایران نبود. پیشاز این گروه نیز گروهکهای دیگری با هدف حملههای چریکی در ایران تاسیس شده بودند که ساواک همه آنها را پیشاز اقدام منهدم نموده بود.
در ادامه سازمان فداییان خلق گسترش پیدا کرده و افراد زیادی را در چهارچوب گروهکهای کوچکتر به خود جذب نمود. در مجموع سازمان فداییان خلق متشکل از دو بخشِ شهری و روستایی بود. بخش روستایی این گروه برای اولین بار در 15 شهریور سال 1349 در حوالی چالوس شروع به عملیات کرد. این گروه که در جنگلهای گیلان مستقر شده بود، قصد داشت تا با ارتباط گرفتن با روستاییان از بین آنها افرادی را بهعنوان چریک به استخدام خود دربیاورد.
دیری نپایید که بهشکل اتفاقی یکی از اعضای گروه، به نام هادی بندهخدا لنگرودی دستگیر شد. این دستگیری بهدست فردی به نام نصرالله تالشپور، که از کشتیگیران گیلان بود اتفاق افتاد. تالشپور پساز دستگیری لنگرودی، وی را به پاسگاه ژاندارمری سیاهکل برده و به مامورین تسلیم کرد.
دیگر اعضای گروه از ترس اینکه لنگرودی اطلاعات گروه را فاش کند، تصمیم گرفتند تا با حمله به ژاندارمری سیاهکل وی را آزاد کنند. درنتیجه 13 تن از اعضای سازمان فداییان خلق در 19 بهمن سال 1349، درحالیکه مسلح به سلاحهای جنگی و نارنجک بودند به ژاندارمری سیاهکل حمله کردند.
علارغم حمله موفق به ژاندارمری، بهسبب اینکه لنگرودی پیشاز این حمله به رشت منتقل شده بود، اعضای گروه به مصادره سلاحهای پاسگاه بسنده کرده و آنجا را ترک کردند. زمانیکه خبر به محمدرضا پهلوی رسید، او تعدادی از افسران مورد اعتمادش را برای مبارزه با اعضاتی گروه فداییان خلق بهسمت گیلان روانه کرد.
در نبردی خونبار، تعداد زیادی از افسران ارتش کشته شدند. همچنین در این درگیریها دو تن از اعضای فداییان خلق نیز کشته شده و یازده تن دیگر نیز دستگیر شدند. از بین این یازده نفر، یک تن براثر شکنجه و ده نفر دیگر نیز با تیرباران کشته شدند.
اقدامات سازمان فداییان خلق تاثیر بسیاری زیادی بر آفاق سیاسی معاصر ایران به جا گذاشت. این اقدامات درواقع نخستین و گستردهترین حملات چریکی در دوره حکومت محمدرضا پهلوی به شمار میروند. بسیاری معتقدند که قیام سیاهکل، جسارت انجام عملیاتهای چریکی را به دیگر گروههای چریکی موجود در ایران نیز داد.
