سرطان گران شد / درمان سرطان طبقاتی شده است
تراژدی در کلینیکهای درمان سرطان
افزایش قیمت داروها و جلسات شیمی درمانی برای بیماران سرطانی یک خبر اقتصادی نیست؛ مسئله مرگ و زندگی برای قشر آسیبپذیر جامعه است. داروهایی که تا چند ماه پیش ماهانه گران میشدند، حالا هفتگی و حتی روزانه تغییر قیمت دارند.
فرارو- اگر تا چند ماه پیش افزایش قیمت داروهای ضدسرطان به شکل ماهانه بود، اکنون به شکل هفتگی و حتی روزانه رخ میدهد. داروخانهداران میگویند در صورتی که موجودی داروی ضدسرطان در یک هفته تمام شود، هفته بعد با چند درصد افزایش قیمت تهیه خواهد شد؛ روندی که برای بیماران سرطانی به کابوسی تبدیل شده که استرس ناشی از آن، خود سم مهلکی بر روند درمان آنهاست.
به گزارش فرارو، «بیماران سرطانی در بسیاری از موارد قادر به تأمین داروهای خود نیستند و متاسفانه درمان را ترک میکنند.» گزارهای است که علی ولی پور، سرطانشناس به آن اشاره داشته. این گفته در کنار اظهارات برخی کارشناسان انجمن سرطانشناسی قرار دارد که تأکید میکنند، طبق دستورالعملها نباید در مورد وضعیت بیماران سرطانی در رسانهها صحبت کرد. با این حال، بررسی میدانی در کلینیکهای خصوصی، بخش پذیرش بیمارستانها و گفتوگو با خود بیماران و خانوادههایشان، تصویری دقیق از روند درمان پس از افزایش قیمتهای ۲۰۰ درصدی داروها و کمبود داروی سرطان ارائه میدهد؛ تصاویری که صحت گفتههای پزشکان سرطانشناس را تایید میکند.
پرسش اساسی اما همچنان پابرجاست: چرا داروهای بیماران سرطانی اینگونه گران شدهاند و چه راهی برای برونرفت از این بحران وجود دارد؟
تراژدی در کلینیکهای درمان سرطان
ساعت ۱۲ ظهر در یکی از کلینیکهای شیمیدرمانی یوسفآباد تهران، همیشه پررفتوآمدترین زمان بود. دکتر به مطب میرسد، ابتدا روند شیمیدرمانی بیماران را در اتاق ویژه دنبال میکند و سپس به ویزیت باقی بیماران میپردازد. پیشتر، منشی مطب هنگام پاسخ به سوال بیماران درباره پذیرش بیماران جدید میگفت: «دکتر بیمار جدید نمیپذیرد؛ تراکم بیماران به قدری بالاست که فرصتی برای پذیرش بیمار جدید نداریم.» اما این روزها شرایط تغییر کرده است؛ بیماران جدید پذیرفته میشوند و منشی مدام پای تلفن است.
در تماس با خانم مرادی صدایش شنیده میشود: «دو مرحله از جلسات شیمیدرمانی را نیامدهاید.» وقتی دلیل عدم حضور پرسیده میشود، منشی توضیح میدهد: «میگوید به دنبال ادامه درمان در بیمارستانی دولتی است. البته به او گفتم از نظر هزینه تفاوت چندانی ندارد، اما او میگوید در این شرایط، حتی هزار تومان هم برایش اهمیت دارد. تعداد قابل توجهی از بیماران روند درمان خود را متوقف کردهاند.» این گفته او در کنار اظهارات سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس قرار میگیرد که آبان ماه با اعتراض به افزایش نجومی قیمت داروهای شیمیدرمانی گفت: «داروهای شیمیدرمانی در ماههای اخیر به سمتی رفتهاند که قیمت یک نوبت تزریق برخی داروها به یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان رسیده است.» طبق این گفته اگر حقوق پایه یک کارگر ۱۵ میلیون تومان باشد اگر تمام حقوق پایهاش را صرف پرداخت هزینه یک جلسه شیمیدرمانی کند، حدود ۱۰ سال طول میکشد تا هزینه یک جلسه پرداخت شود.
پشت صحنه، بیماران منتظرند و هرکدام داستانی تلخ برای گفتن دارند. غمانگیزترین روایتها متعلق به کودکان و نوجوانان است. آنان درباره محدودیتهای غذایی و هزینههای درمان صحبت میکنند. پروانه، زنی ۴۶ ساله، به بیمار کناریاش میگوید: «هربار با شراره میآمدیم. شوهرش فروشنده لوازم تولید محتوا بود و حالا بیکار شده.» بیمار دیگر اضافه میکند: «اگر تعرفههای ۲۵ درصدی ترامپ عملی شود، حتی اگر شاغل باشیم، توان پرداخت هزینه جلسات شیمیدرمانی را نخواهیم داشت.»
سینا، پدر ارمیای ۹ ساله، در واکنش به این نگرانی توضیح میدهد: «تعرفههای ترامپ اگر اعمال شود، بهطور مستقیم شامل دارو نمیشود، بلکه بیشتر روی کالاهای صنعتی، قطعات خودرو و صادرات اعمال شده و هدف فشار اقتصادی بر حاکمیت است.» اما این تحلیل کمی خوشباورانه به نظر میرسد. همانطور که هادی احمدی، سخنگو و عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان ایران، به فرارو میگوید: «مشکل اصلی، محدودیت در سیستمهای انتقال بانکی و نقلوانتقالات مالی ناشی از تحریمهاست؛ این موضوع بهصورت مستقیم تامین دارو را تحت تأثیر قرار داده است.»
با این حال، برای بیماران سرطانی، استرس ناشی از این وضعیت خود سم مهلکی است. سکوت در این لحظه، شاید بهترین راه برای حفظ آرامش آنان باشد، اما تصویر واقعیت تلخ درمان سرطان در شرایط اقتصادی کنونی، چیزی جز تراژدی نیست.
جدای از جلسات شیمی درمانی؛ با گرانی دارو چه کنیم؟
تراژدی جلسات شیمی درمانی در کلینیکهای خصوصی ادامهدار است؛ بخش دوم درمان با تهیه دارو ادامه خواهد یافت. مسالهای که گرانتر از این جلسات برای بیماران سرطانی تمام میشود.
اگرچه محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، میگوید که در حال حاضر بیش از ۷۰ درصد از اقلام دارویی حوزه شیمیدرمانی از نظر تعداد قلم در داخل کشور تولید میشود اما بیماران سرطانی اشاره دارند که نمونه ایرانی داروهایشان بیش از ۵۰ میلیون تومان میشود؛ هزینهای که قشر اندکی از جامعه توان تامین آن را بدون خدشه وارد شدن به تامین مخارج زندگی روزمره دارند. به جز این بسیاری از بیماران هنوز برای ادامه درمان مجبور به خرید داروهای خارجی یا تکنسخهای هستند؛ داروهایی که قیمتشان از چند ده میلیون تا بیش از ۲۰۰ میلیون تومان در هر نوبت میرسد و تأمین آن برای اکثر بیماران و خانوادههایشان دشوار است.
معنای داروهای تکنسخهای برای این بیماران ترسناک به نظر میرسد. اینها داروهایی هستند که در فهرست دارویی کشور ثبت نشده و در نتیجه هیچ شرکتی اجازه تولید یا واردات گسترده آنها را ندارد. از سویی دیگر به گفته حامد صوفی ، مدیرعامل مؤسسه حامییار اراک و فعال حوزه سرطان کودکان: «داروهای ارزان قیمت نیز در بازار وجود دارد، اما چون کیفیت لازم را ندارند، نه تنها بهبودی برای بیماران حاصل نمیشود بلکه ممکن است عوارضی نیز داشته باشند.» جدای از این سخنگوی سازمان غذا و دارو نیز به این مساله اذعان داشته از نظر ارزش ریالی، همچنان بخش قابل توجهی از داروها مربوط به داروهای وارداتی و نوآورانه است که قیمت بالاتری دارند.
گره گرانی داروهای سرطانی چطور باز میشود؟
گرانی داروهای بیماران سرطانی نتیجه همزمانی چند عامل پیچیده و ساختاری است. به گفته هادی احمدی، سخنگو و عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان ایران، به فرارو تحریمها، ناکارآمدی سیستم بانکی در انتقال ارز و تاخیر در تخصیص ارز به واردات مواد اولیه، زنجیره تأمین دارو را دچار اختلال کرده است. از سوی دیگر، حذف ارز ترجیحی باعث شده حتی داروهایی که تولید داخلی دارند، تحت تاثیر نوسانات ارز آزاد قرار بگیرند، چراکه تنها حدود ۳۰ درصد هزینه تولید مربوط به ماده اولیه است و ۷۰ درصد دیگر شامل بستهبندی، حملونقل و سایر هزینههای جانبی میشود که بر اساس ارز آزاد محاسبه میشوند.
این عوامل در کنار ضعف بیمهها که توان پوشش هزینههای سنگین دارو را ندارند، موجب شده پرداختی از جیب بیماران در برخی موارد تا ۶۰ تا ۷۰ درصد افزایش یابد و بیماران مجبور شوند داروها را ناقص مصرف کنند یا روند درمان خود را متوقف نمایند. همچنین کمبود ۱۵۰ تا ۲۰۰ قلم دارو در بازار، حتی برای بیماران غیرسرطانی، نشاندهنده بحران گسترده دارو در کشور است.
راه برونرفت از این بحران نیز، به گفته کارشناسان، نیازمند اقدامات هماهنگ و چندوجهی است. اول، تخصیص به موقع و کافی ارز برای واردات مواد اولیه و داروهای وارداتی و تامین منابع مالی داروخانهها ضروری است تا تولیدکنندگان بتوانند دارو را به موقع و با قیمت معقول عرضه کنند.
دوم، بهبود پوشش بیمهای و پرداخت هزینهها از سوی سازمانهای بیمهگر میتواند فشار مالی بر بیماران را کاهش دهد و مانع مصرف ناقص دارو شود.
سوم، مدیریت واردات و تولید داروهای داخلی و وارداتی به گونهای که کمبودهای بازار به حداقل برسد، و جایگزینی مطمئن داروها با مشورت پزشک و داروساز، میتواند از توقف درمان بیماران جلوگیری کند.
بنابراین، بدون اصلاح ساختاری در ارز، بیمه و مدیریت تامین دارو، گرانی و کمبود آن به ویژه برای بیماران سرطانی ادامه خواهد یافت و پیامدهای انسانی و اجتماعی آن روزبهروز شدیدتر میشود.
نقش بیمارستان دولتی در این بل بشو
منوچهر احمدی، متخصص رادیوانکولوژی در بیمارستان توحید سنندج، در گفتوگو با فرارو ضمن مقایسه روند درمان در کلینیک خصوصی و مراکز دولتی برای بیماران سرطانی به طبقاتی شدن درمان در ایران اشاره دارد.
او میگوید: «در مراکز دولتی نمیتوان گفت بیماران به دلیل نبود دارو دیگر در جلسات درمان حاضر نمیشوند؛ دارو کم هست، اما نه به آن معنا. مدتی هست و مدتی نیست. بینظمی و آشفتگی وجود دارد و دلیل آن کمبود اعتبار است. اگر بیمار به مراکز دولتی مراجعه کند، در حدی دارو وجود دارد که کارش راه بیفتد.»
درمان سرطان طبقاتی شده/ ۵ درصد بیماران میتوانند هزینه کمرشکن درمانهای جدید را بپذیرند
منوچهر احمدی به فرارو میگوید: «اما اکنون درمان سرطان، مانند بسیاری از امور دیگر، کاملا طبقاتی شده است. عدهای ابرتیلیاردر هستند که وضعیتشان مشخص است و ترجیح میدهند به جای ایران به کشورهای خارجی مراجعه کنند. برخی افراد در داخل کشور هم داروهای نایاب و گرانقیمت را تهیه میکنند و درمانشان انجام میشود. اما سایر مردم، اگر پیگیر درمان باشند و توقع بالایی نداشته باشند، در حد استاندارد درمان میشوند. با این حال، کسانی که بخواهند با درمانهای جدید و داروهای نوین معالجه شوند، با هزینههای کمرشکن روبهرو خواهند بود و شاید تنها حدود ۵ درصد بیماران بتوانند از این درمانها استفاده کنند.»
فاصله هزینه در مراکز دولتی و کلینیک خصوصی زمین تا آسمان است
هزینه درمان بیماران سرطانی در کلینیک خصوصی و مراکز دولتی از دید این متخصص رادیوانکلوژی نیز تفاوت چشمگیری دارد. او در اینباره میگوید: «من تمام وقت در بیمارستان فعالیت میکنم و مطب بیرون ندارم اما مطلع هستم هزینه درمان در کلینیکهای خصوصی با توجه به ابرتورم موجود بسیار بالاست، اما در مراکز دولتی، هزینه درمان و ارائه خدمات در حد قابلقبولی است. بهویژه از نظر دارو؛ اگر دارو از داروخانه تهیه شود، ۳۰ درصد فرانشیز دریافت میشود، در حالی که در بیمارستان دولتی میزان فرانشیز حدود ۱۰ درصد است.»
برای رادیوتراپی ممکن است یک ماه در نوبت باشید
وضعیت بیمه در مراکز دولتی هم برای برخی از مردم مورد پرسش است اما به گفته احمدی: «بیمه خدمات درمانی قابل دریافت است؛ هزینه آن سالانه حدود ۲۴ تا ۲۵ میلیون تومان است و به همه افراد تعلق میگیرد. با هر نوع بیمهای، درمان در مراکز دولتی انجام میشود. برخی تصور میکنند دارندگان بیمه روستایی نسبت به بیمههای شهری یا کارمندی خدمات کمتری دریافت میکنند، اما در مراکز دولتی همه بیمهها به یک شکل محاسبه میشوند. با این حال، دلایل مختلفی باعث میشود مردم تمایل بیشتری به مراجعه به کلینیکهای خصوصی داشته باشند.»
او میافزاید: «من بهعنوان رادیوانکولوژیست که هم رادیوتراپی و هم شیمیدرمانی انجام میدهم، میگویم در شرایط فعلی بیماران برای شیمیدرمانی معمولا در صف انتظار طولانی نمیمانند. بخش ما ۲۰ تخت دارد، اما در رادیوتراپی بهدلیل فعال بودن تنها یک دستگاه، زمان انتظار نوبتها حدود یک ماه است. البته این وضعیت مربوط به بیمارستان ماست و در بیمارستانهای دیگر میتواند متفاوت باشد.»
در بخش رادیوتراپی خبری از زیرمیزی نیست/ تعرفهها جلوی این مسائل را گرفته
در مقابل، از دید او کلینیکهای خصوصی شرایط دیگری دارند: «معمولا صف انتظار ندارند، چون با توجه به هزینههای بالا، تعداد بیماران مراجعهکننده کمتر است. رادیوتراپی تنها بخشی است که هنوز پدیده «زیرمیزی» وارد آن نشده و بیمار دقیقاً بر اساس تعرفههای دولتیِ بخش خصوصی درمان میشود، هرچند معطلی همچنان وجود دارد.»
قیمت داروهای سرطانی بیداد میکند
این متخصص رادیوانکولوژی در نهایت با اشاره به مصرف داروهای سرطانی بین جلسات شیمی درمانی و رادیو تراپی میگوید: «وضعیت دارو واقعا بغرنج است. متاسفانه دارو اگر کمتر از سایر کالاها افزایش قیمت نداشته باشد، قطعاً بیشتر هم داشته است. بهویژه برخی داروهای خوراکی که بیماران باید برای دورههای دو هفتهای تا یکماهه مصرف کنند، بسیار گران شدهاند و قیمت آنها واقعاً بیداد میکند».
