معامله اقتصادی یا ماجراجویی نظامی؛ کدام به نفع آمریکا تمام می‌شود؟

فرارو– راسموس سیندینگ سوندِرگارد پژوهشگر ارشد «مؤسسه مطالعات بین‌المللی دانمارک»

به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن افرز، هفته گذشته، دونالد ترامپ، در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که او و مارک روته، دبیرکل ناتو بر سر «چارچوب یک توافق جدید درباره گرینلند» به تفاهم رسیده‌اند. با توجه به ادعاهای اخیر ترامپ مبنی بر قصد او برای «به‌دست گرفتن کنترل» این جزیره بدون مشورت نزدیک با اروپا، این خبر غافلگیر کننده بود.

حتی در اوایل ژانویه، دونالد ترامپ تهدید کرده بود که ممکن است گرینلند را «به روش سخت» تصرف کند؛ تهدیدی که به‌طور ضمنی آمادگی برای استفاده از نیروی نظامی را تداعی می‌کرد، آن هم پس از آن‌که نیروهای آمریکایی نیکلاس مادورو را بازداشت کردند. سپس در میانه ژانویه، او از اعمال تعرفه‌های سنگین علیه کشورهای اروپایی که مانع تصرف گرینلند شوند سخن گفت و با انتشار عمومی پیامک‌های چاپلوسانه رهبران اروپایی و تصویری تولیدشده با هوش مصنوعی از برافراشتن پرچم آمریکا در گرینلند، آنان را تحقیر کرد.

اما در داووس، ترامپ به نظر رسید که گزینه تصرف نظامی را کنار گذاشته و پس از آنچه «گفت‌وگوهای رضایت‌بخش» با مارک روته خواند، تهدید تعرفه‌ها را نیز موقتاً متوقف کرده است.

بازی بزرگ در سرزمین یخ و منافع

هنوز اطلاعات اندکی درباره این توافق احتمالی در دست است. با این حال، رقابت قدرت‌های بزرگ در این منطقه به‌سرعت در حال تشدید است. ترامپ احساس خواهد کرد که باید تلاش خود درباره گرینلند را «پیروزی‌آمیز» جلوه دهد. مته فِردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، به‌صراحت اعلام کرده است که اگرچه دانمارک آماده مذاکره درباره تقریباً همه جزئیات است، اما ایالات متحده نمی‌تواند ادعای حاکمیت بر گرینلند داشته باشد.

اگرچه اکثریت گرینلندی‌ها خواهان استقلال نهایی از دانمارک هستند، اما یک نظرسنجی در ژانویه ۲۰۲۵ نشان داد که تنها حدود شش درصد مایل‌اند «بخشی از ایالات متحده» شوند. نظرسنجی‌های اخیر یوگاو و ایپسوس نیز نشان می‌دهد که شمار بسیار اندکی از آمریکایی‌ها از تصرف نظامی گرینلند حمایت می‌کنند.

ترامپ با دقت نظرسنجی‌ها را دنبال می‌کند و ناگزیر است توافقی بدون توسل به زور را دنبال کند. 

جزیره‌ای سرشار از گنج

گرینلند در قلب امنیت ملی ایالات متحده در قطب شمال قرار دارد و آمریکا به منابع و تجارت این جزیره نیازمند است. بنابراین تلاش برای تعمیق روابط با گرینلند با رویکرد واشنگتن در بیش از یک قرن گذشته همخوانی دارد. این جزیره مرز شمالی شکاف راهبردی گرینلند–ایسلند–بریتانیا (GIUK) را تشکیل می‌دهد؛ گلوگاهی دریایی حیاتی میان اقیانوس‌های منجمد شمالی و اطلس. در هر دو جنگ جهانی، کنترل این شکاف به نیروهای متفقین امکان داد نیروی دریایی آلمان را مهار کنند؛ و در جنگ جهانی دوم، پس از اشغال دانمارک به‌دست آلمان، ارتش آمریکا وارد گرینلند شد.

گرینلند همچنین به‌تازگی به یکی از ارکان اصلی تلاش قدرت‌های بزرگ برای ایجاد زنجیره‌های تأمین صنعتی تبدیل شده است. این جزیره دارای ذخایر قابل‌توجهی از ۴۳ ماده از۵۰ ماده معدنی است که وزارت انرژی آمریکا در «ارزیابی مواد حیاتی ۲۰۲۳» حیاتی اعلام کرده بود؛ از جمله لیتیوم و عناصر نادر خاکی که برای تولید نیمه‌رساناها، فناوری‌های انرژی تجدیدپذیر و پهپادها ضروری‌اند.

ایالات متحده عملاً از حاکمیت نظامی در گرینلند برخوردار است؛ امری که در توافق دفاعی ۱۹۵۱ با دانمارک تصریح شده است. این توافق به آمریکا اجازه می‌دهد هر تعداد پایگاه که بخواهد در جزیره ایجاد و اداره کند، مشروط بر آنکه گرینلند و دانمارک از تغییرات در آرایش دفاعی مطلع شوند. 

گرینلند در مدار منافع مشترک

دانمارک و ایالات متحده اخیراً برای جلوگیری از نفوذ بیش از حد چین و روسیه در گرینلند همکاری کرده‌اند. تلاش‌های شرکت‌ها و مؤسسات پژوهشی چینی در سال ۲۰۲۲ برای ایجاد حضور در این جزیره ناکام ماند؛ زیرا دانمارک و آمریکا آنان را دلسرد کردند. حتی در مه ۲۰۲۵، وزیر منابع معدنی گرینلند تأکید کرد که این کشور علاقه‌ای به توافق همکاری با چین ندارد.

دانمارک در سال ۲۰۲۱ قانونی تصویب کرد که سرمایه‌گذاری خارجی در زیرساخت‌های حیاتیِ تهدیدکننده امنیت ملی را محدود می‌کند؛ و گرینلند نیز در آستانه تصویب قانون مشابهی است. علاوه بر این، کپنهاگ در پاسخ به انتقادهای واشنگتن درباره کم‌کاری در حفاظت از گرینلند، در سال ۲۰۲۵ متعهد شد در مجموع ۱۳.۷ میلیارد دلار برای تقویت توانمندی‌ها و عملیات امنیتی در قطب شمال هزینه کند.

نهایی‌کردن معامله

پس از دیدار با ترامپ در داووس، مارک روته خاطرنشان کرد که متحدان ناتو باید در حوزه امنیت قطب شمال نقش فعال‌تری ایفا کنند. افزایش حضور ناتو در قطب شمال می‌تواند شامل ایجاد یک فرماندهی مستقل قطب شمال برای هماهنگی فعالیت‌ها در منطقه باشد. هر شکلی که به خود بگیرد، حضور پررنگ‌تر ناتو هزینه‌های حفاظت از منافع آمریکا را کاهش می‌دهد و با خواست ترامپ برای تقسیم بار مسئولیت‌ها در ائتلاف هم‌راستا است.

دانمارک و گرینلندی باثبات و شکوفا می‌توانند دارایی بزرگی برای ایالات متحده باشند و ماجراجویی‌های نظامی روسیه و چین را بازدارند. یک معامله بزرگ همچنین می‌تواند تا حدی عطش ترامپ برای اعلام یک پیروزی علنی را فروبنشاند. 

ایالات متحده باید از لفاظی‌های التهاب‌آفرین و نامنسجم درباره گرینلند فاصله بگیرد. حاکمیت آمریکا بر این جزیره برای اروپایی‌ها و حتی شهروندان آمریکا خط قرمز است. اصرار بر آن، تنها جوامعی را که برای توسعه و تأمین امنیت یکی از مهم‌ترین مناطق جهان در قرن پیش رو باید با هم همکاری کنند، از هم خواهد گسست.

چین در حال حاضر بزرگ‌ترین بازار صادراتی گرینلند است و نزدیک به یک‌چهارم صادرات این جزیره عمدتاً محصولات دریایی را جذب می‌کند؛ امری که وابستگی اقتصادی به چین ایجاد کرده است.