عجیبترین سلاحهای باستانی؛ از «بمب عقرب» تا «موشک مدفوع»
انسانها مدتها پیش از بمب اتم، راههای خلاقانه و بدنامی برای ناقصسازی و کشتن یکدیگر ابداع کرده بودند، از جمله بمب عقرب، فیلهای جنگی، جیغ خوکها و پرتابههای جسد و مدفوع.
مدتها پیش از آنکه بمب اتم، مرگبارترین سلاح بشر یا دیگر بمبهای شیمیایی و میکروبی ساخته شوند؛ انسانها راههای خلاقانه و بدنامی برای ناقصسازی و کشتن یکدیگر ابداع کرده بودند. بسیاری از بمبهایی که در گذر قرنها به ذهن سازندگان تسلیحات جنگی خطور کرده بودند چندان پیچیده به حساب نمیآمدند، با این حال در زمان خود تاثیر فاجعهباری بر سپاه دشمن میگذاشتند.
به گزارش فرادید، ارتشهای دنیای باستان برای درهم شکستن سپاه دشمن و همینطور مقاومت شهرهای محاصرهشده نهتنها از جاندارانی، چون خوکها و فیلها استفاده میکردند بلکه بیماریهای مهلک را هم به خدمت میگرفتند. در ادامه ۵ مورد از مرگبارترین سلاحهای باستانی را مرور میکنیم:
بمب عقرب
نزدیک به ۲ هزار سال پیش انسانها با ساخت بمبهای سفالی مملو از عقربهای سمی راهی برای ضربه زدن به دشمن پیدا کردند. ساکنان شهر بیابانی و باستانی «هترا» که در استان نینوای عراق امروزی است، بمبهای عقرب را به سوی سربازان رومی پرتاب میکردند که به فرمان امپراتور «سپتیمیوس سوروس» در سال ۱۹۹ میلادی قصد داشتند این شهر را محاصره کنند. سربازان ۲۰ روز طاقتفرسا را زیر نیش عقربها تحمل کردند تا این که در نهایت مدافعین شهر پیروز شدند و ارتش سوروس عقبنشینی کرد.
قوچ و الاغهای آلوده به عفونت
یکی از نخستین نمونههای جنگ بیولوژیکی به امپراتوری هیتی نسبت داده میشود که در قرن چهاردهم قبل از میلاد در شرق مدیترانه (ترکیه امروزی) قدرت را در دست داشت. آنان تصمیم گرفتند از بیماری برای تضعیف دشمنان خود استفاده کنند؛ به همین جهت قوچها و خرهایی را که مبتلا به بیماری باکتریایی «تولارمی» بودند به روستاهایی فرستادند که محل زندگی قوم رقیب «آرزاوا» بود. شیوع این بیماری مشترک بین انسان و دام در قلمروی دشمن، سبب ابتلای گسترده ارزاوانها شد و آنها چنان ضعیف شدند که در غلبه بر هیتیها شکست خوردند.
فیلهای جنگی
فیلهای جنگی یا همان «تانکهای زنده» در برابر سوارهنظام مؤثر بودند و میتوانستند سربازان پیاده دشمن را هم له کنند. در برخی لشکرها عاج فیلها به میخ مجهز میشدند تا قدرت ویرانگری این موجودات افزایش پیدا کند.
با این حال وجود آنها همیشه به معنای پیروزی نبود. «پیروس» از پادشاهان منطقه اپیروس در یونان و آلبانی امروزی، در تلاش برای حل نزاعی در آرگوس با ناوگانی از فیلهای جنگی شکست تحقیرآمیزی را متحمل شد. داستان از این قرار بود که جسد یکی از فیلهای جنگیاش تنگه برگشت را مسدود کرد و سبب شد قشون سوارهنظام که در حال عقبنشینی بودند دچار آشفتگی شوند.
استفاده از فیل ابتدا در جنوب شرقی آسیا رایج شد و بعدتر در جاهای دیگر از جمله ناحیه مدیترانه نیز کشیده شد. با ابداع توپ، استفاده از فیلها در جنگ رو به کاهش گذاشت و در قرن نوزدهم میلادی تقریباً به صفر رسید.
جیغ خوکها
صدای جنگهای باستانی در ذهن انسانهای امروزی غالبا به شکل صدای چکاچک شمشیرها و فریاد انسانهای دردکشیده و شاید شیهه فیلها تداعی شود، اما یک صدای دیگر نیز میتوان به آنها افزود: جیغ خوکهای وحشتزده.
برای نخستین بار در سال ۲۸۰ پیش از میلاد، سپاهیان پیرسوس متوجه بینایی ضعیف فیلها به همراه حساسیت بالای آنها به صدا شدند و دریافتند که هیچچیز مانند جیغ خوک آنها را آزار نمیدهد. رها کردن چند خوک به سمت لشکر فیلها سبب میشد شیرازه سپاه دشمن از هم بپاشد.
از خوکها همینطور در محاصره شهر باستانی مگارا در سال ۲۶۶ پیش از میلاد استفاده شد. ساکنان این شهر باستانی برای مقابله با سپاه آنتیگونوس دوم، خوکهای زنده را به نفت خام آغشته کرده و پس از آتش زدنشان آنها را به سمت فیلهای جنگی دشمن راندند.
فیلها با وحشت از خوکهای شعلهور گریخته و اغلب تعداد زیادی از سربازان خود را زیر پا گذاشته و کشتند. بر اساس یک روایت، این امر سبب شد گوناتاس تعدادی خوک را میان سپاه فیلهای خود نگهداری کند تا این حیوانات به خوک عادت کنند.
آتش یونانی
آیا تا به حال به فکرتان رسیده که میتوان آب را آتش زد؟ به گفته تئوفانس مورخ، معماری به نام «کالینیکوس هلیوپولیس» در زمان امپراتوری بیزانس اسلحه مرگباری به نام «آتش یونانی» ساخت که در جنگهای دریایی استفاده میشد.
از این سلاح نخستین بار زمان سلطنت امپراتور کنستانس چهارم در سال ۶۷۲ میلادی استفاده شد و به محاصره بزرگ قسطنطنیه کمک کرد. از «فرمول مخفی» ساخت آن به طور ویژه محافظت میشد.
این ماده از یک ترکیب شیمیایی حاصل از نفتا (سوخت مایع هیدروکربنی) مشتعل تولید شده بود و حتی روی آب هم آتش میگرفت. مواد تشکیلدهنده دقیق و سازوکار احتراق آن به طور قطعی مشخص نیست، اما به گفته موزه سلطنتی گرینویچ آهک زنده ممکن است برای شروع واکنش شیمیایی استفاده شده باشد.
هنگامی که ماده اشتعالزا به سمت کشتیها پرتاب میشد، آب نمیتوانست آن را خاموش کند و کسانی که مورد حمله قرار میگرفتند به ماسه یا سرکه نیاز داشتند تا آتش یونانی را خاموش کنند.
پرتابههای جسد و مدفوع
استفاده از اجساد آلوده و همینطور مدفوع عفونی به عنوان بمب یکی دیگر از تاکتیکهای ارتشها برای درهمشکستن نیروی رقیب به حساب میآمد. ارتش مغول در طول محاصره «کافا» در شمال غربی ایتالیا در حدود سال ۱۳۴۶ میلادی از روی دیوارها اجساد آلوده به طاعون خیارکی را به داخل شهر پرتاب میکرد.
برای اینکه پیامدهای این جنگافزار بیولوژیکی باستانی مشخص شود باید یادآوری کرد که بازرگانان جنوایی این طاعون را از کافا به دیگر مناطق اروپا منتقل کردند و شیوع این همهگیری در قاره اروپا «طاعون سیاه» را در پی داشت که یکسوم جمعیت ساکن این قاره را کشت.
از پرتابههای مدفوع نیز به طور مشابه برای اشاعه بیماریهای مسری در جنگها استفاده میشد. کمانداران سکایی و سربازان رومی تیرهای خود را با مواد آلودهای مثل مدفوع و خون آغشته میکردند و این کار را باعث افزایش قدرت سلاحهای خود میدانستند. در واقع میتوان گفت آنها از تیرهای خود نوعی «موشک مدفوع» میساختند که افراد زخمی شده با تیر را به بیماری مبتلا میکرد.
