آیا القاعده و داعش در حال بازیابی توان خود هستند؟/ تندروها در کمیناند
در همان روزهایی که به نظر میرسید از القاعده فقط سایهای از گذشته خود باقی مانده، رهبرانش کشته شدهاند، این گروه در شبهجزیره عربستان و در یمن بازسازی خود را کلید زده بود و داعش هم از ابزارهای جدید تکنولوژی برای بازگشت استفاده میکرد.
گروههای تروریستی و تندرو و در رأس آنها القاعده، با قدرت هرچه تمامتر به بازیابی خود دست زدهاند و برای آینده آماده میشوند.
به گزارش شرق، باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، سال ۲۰۱۶ و در آخرین روزهای حضور در کاخ سفید، در یک سخنرانی و در حالی که بادی بر غبغب انداخته و به پشتوانه کشتن اسامه بنلادن و برخی دیگر از رهبران بلندپایه القاعده خود را سردمدار مقابله با تروریسم میدانست، گفت امروز القاعده فقط سایهای از گذشته خود است.
آنچه اوباما در آن زمان در پایگاه نیروی هوایی مکدیل گفت، همه واقعیت نبود. او و بعدها دونالد ترامپ که ابوبکر البغدادی، رهبر داعش را به قتل رساند، بهسادگی فراموش کردند تروریسم آتشی خاموشنشدنی است که بارها و بارها میتواند دامنشان را بگیرد.
ترور ریشهکن نمیشود
در همان روزهایی که به نظر میرسید از القاعده فقط سایهای از گذشته خود باقی مانده، رهبرانش کشته شدهاند و بازماندهها گوشهنشیناند، این گروه در شبهجزیره عربستان و در یمن بازسازی خود را کلید زده بود و داعش هم که سالها به زنان و کودکان فریبخورده زندانی در سوریه تقلیل داده میشد، از ابزارهای جدید تکنولوژی برای بازگشت استفاده میکرد.
هرچند متخصصان حوزه تروریسم بارها و بارها در مورد پاگیری مجدد داعش و القاعده و حتی بروز شکل تازهای از گروههای تروریستی هشدار میدادند، اما ظاهرا در سالهای بعد از ۲۰۱۶ مقابله با خطر گروههای تندرو موسوم به جهادی فقط به هدف قراردادن رهبران اصلی آنها محدود میشد.
۲۰۲۰؛ سال شکوفایی القاعده
برای القاعده شاخه شبهجزیره عربستان، سال ۲۰۲۲ زمانی برای شکوفایی بود. هرچند هفت سال قبل از آن ناصر الوحیشی، از رهبران ارشد این گروه در یک حمله پهپادی در یمن کشته شد، اما زمین یمن برای قدرتگیری دوباره القاعده آماده بود. وقتی در فوریه آن سال القاعده پنج کارمند اداره امنیت و ایمنی سازمان ملل را ربود و دو ماه بعد یک عملیات فرار از زندان را در حضرموت رقم زد، دیگر مشخص شده بود که القاعده در حال ظهور دوباره است.
از سال ۲۰۲۴، این گروه تحت رهبری سعد بنعاطف العولقی و از طریق بنیاد رسانهای الملحم، بهطور چشمگیری تعامل خود با رویدادهای جهانی را گسترش داده است. تیم نظارت سازمان ملل در ماههای ابتدایی سال ۲۰۲۵ تعداد جنگجویانی را که برای ستیز آمادهاند، سه هزار نفر دانسته بود که در امر ساخت مواد منفجره و استفاده از پهپاد سرآمد دیگر گروههای تندرو محسوب میشوند.
این گروه بر اساس آنچه سازمان ملل اعلام کرده، تمرکزش را در سالهای پسا ۲۰۲۲ بر روی جنوب یمن و سومالی گذاشته است که از نبود دولت مرکزی مقتدر رنج میبرد. خبرهای بدتری هم وجود دارد؛ مثلا اینکه القاعده شعبه شبهجزیره عربستان بهتازگی یک سند راهبردی هفتصفحهای و قابل توجه منتشر کرده که در آن توضیح میدهد چرا از نگاه این گروه، ریاستجمهوری دوم دونالد ترامپ یک فرصت تاریخی برای جهاد جهانی به شمار میآید.
این سند مدعی شده است کشورهایی همچون چین، روسیه و ترکیه، مشتاقاند به صورت غیرمستقیم از اقدامات القاعده برای مقابله با غرب بهرهمند شوند. در حقیقت القاعده شاخه شبهجزیره عربستان خود را بازتعریف کرده و آماده است تا جای دیگر شاخههای سنتی را بگیرد. بنا بر ارزیابی ناظران، انعطاف این شاخه در سالهای اخیر باعث شده آنها تبدیل به یکی از خطرناکترین گروههای تروریستی حال حاضر شوند.
اتفاقاتی که در یمن و شبهجزیره عربستان در جریان است، حکایت از آن دارد که رهبر احتمالی این گروه با نام سیف العدل کسی خواهد بود که تصمیم میگیرد القاعده در موج جدید خود به سوی چه کسانی دست دوستی دراز کرده و چه کشورها و افرادی را هدف اقدامات تروریستی قرار داده و چه رؤیایی را دنبال کند.
داعش در حال استفاده از فرصتهای جدید است؟
داعش شاخه خراسان درحالحاضر با انجام عملیاتهای در افغانستان، در حال خودنمایی است. پس از آنکه طالبان در کابل ارگ ریاستجمهوری را به دست گرفت، انتظار میرفت در مقابله با داعش شاخه خراسان که به موی دماغ دولت جمهوری بدل شده بود، کوتاهی نکند.
با اینهمه پنج سال زمان برد تا طالبان در کابل بهخوبی متوجه این مسئله شود که جغرافیای افغانستان همانطور که محلی امن برای طالبها بوده، میتواند به مخفیگاه نیروهای داعش خراسان تبدیل شود که از هرگونه حملهای به مردم عادی افغانستان ابایی نداشته و بهطور ویژه شیعیان و خارجیها را هدف قرار میدهند. داعش خراسان نشان داده میتواند از همان جغرافیا حملات مرگباری را علیه دیگر کشورها هم رقم بزند.
هرچند تعداد قربانیان داعش در سال ۲۰۲۵ آنقدر زیاد نبوده که توجه خارقالعادهای را به خود جلب کند، ولی ناظران و متخصصان در حوزه تروریسم در مورد اینکه گروههای کوچک داعش و داعش خراسان بار دیگر میتوانند تبدیل به خطری جهانی شوند، هشدار میدهند. داعش خراسان در سه سال اخیر بر روی حملاتی در کشورهایی همچون ایران، روسیه، پاکستان و حتی ایالات متحده و اروپا و استرالیا متمرکز شده است. برخی از این حملات در ایران و روسیه خونبار و خشن بودهاند و برخی دیگر از تلاشهای ناموفق فراتر نرفتهاند.
آنچه در زمینه داعش، غرب را بهشدت هراسان کرده، استفاده داعش از فناوریهای تازه است. تصاویر بسیار باکیفیت و صحنهسازیشده داعش از اقدامات خشن آنها در سالهای گذشته را به یاد بیاورید و آنها را در کنار تلاش موفقیتآمیز برای جذب اروپاییها و آسیاییها از طریق اینترنت بگذارید.
داعش همین حالا هم گروهی بهروز است که از هر فناوری جدیدی برای تبلیغ و بازیابی احتمالی توانش استفاده خواهد کرد. تروریستها در حال سازگارشدن با نظارت آنلاین و کنترلهای سختگیرانه پلیسیاند و مقابله با هوش مصنوعی بههیچوجه کار سادهای نیست.
واشنگتنپست در ماههای گذشته مسئله دسترسی داعش خراسان به هوش مصنوعی را گزارش داده و نوشته بود از نگاه داعش، هوش مصنوعی به معنای تغییر اصول بازی و شیوهای سریع در راستای انتشار حملات مرگبار برای رسیدن به تقریبا تمامی نقاط جهان خواهد بود. کسانی که عملیاتهای تروریستی را رصد میکنند، احتمالا ویدئوی منتشرشده از سوی داعش در زمان حمله آنها در ماه مارس ۲۰۲۴ را به یاد دارند.
در آن زمان آنها با انتشار ویدئویی از یک مرد با لباس نظامی، مسئولیت حمله به حومه مسکو را بر عهده گرفتند. بعدها مشخص شد این مرد نه یک فرد واقعی، بلکه ساخته هوش مصنوعی بوده است. این یعنی درست همپا با شرکتهای بزرگ تکنولوژی که دست به ساخت رباتهایی مشابه با انسان توسط هوش مصنوعی میزدند، داعش خراسان هم بیکار ننشسته و از فناوریهای بهروز استفاده میکند. مسئله فقط به همینجا ختم نمیشود. در روزهای اخیر و در پی درگیری میان نیروهای کرد قسد با دولت احمد الشرع، رئیسجمهور موقت سوریه، با وجود همه هشدارها و نگرانیها، درهای زندانی که برخی از چهرههای خطرناک داعش در آن زندانی بودند باز و طبق برآورد اولیه ۱۲۰ داعشی از بند رها شدند.
این رقم را وزارت کشور سوریه اعلام کرده اما کردهای سوریه معتقدند بیش از هزارو ۵۰۰ داعشی از زندان شهر الشدادی فرار کرده و مستقیما برای سرکوب قسد و نیروهای کرد مورد استفاده دولت الشرع قرار گرفتهاند.
