پایگاه الحریر زیر ذره‌بین

مرحله نخست مأموریت ائتلاف بین‌المللی در عراق براساس توافق ازپیش‌تعیین‌شده میان بغداد و واشنگتن با خروج مستشاران از پایگاه‌های نظامی و مراکز فرماندهی واقع در مناطق رسمی فدرال عراق از جمله پایگاه عین‌الاسد پایان یافت.

به گزارش شرق، کمیته عالی نظامی پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی در عراق اعلام کرد مستشاران باقی‌مانده در پایگاه هوایی عین‌الاسد و مقر فرماندهی ستاد عملیات مشترک از این اماکن خارج شده‌اند و این مراکز هم‌اکنون به‌طور کامل تحت مدیریت نیروهای امنیتی عراق قرار دارند.

کمیته عالی نظامی با اشاره به تلاش‌های دولت عراق و برنامه‌ریزی دقیق برای پایان مرحله نخست مأموریت ائتلاف بین‌المللی در این کشور، بر آمادگی کامل نیروهای عراقی برای تأمین و گسترش امنیت در سراسر عراق تأکید کرد.

این کمیته همچنین اعلام کرد داعش دیگر یک تهدید راهبردی به شمار نمی‌رود و نیروهای امنیتی عراق به طور کامل توانایی جلوگیری از ظهور مجدد این گروه در داخل کشور یا عبور عناصر آن از مرزها را دارند.

در این بیانیه به پایان مرحله نخست مأموریت ائتلاف بین‌المللی در عراق و انتقال به چارچوب روابط امنیتی دوجانبه با ایالات متحده نیز اشاره شده و آمده است این روابط بر پایه فعال‌سازی یادداشت‌های تفاهم در زمینه همکاری نظامی و توسعه توانمندی‌های نیروهای مسلح عراق در حوزه تسلیحات، آموزش، رزمایش‌ها و عملیات مشترک استوار خواهد بود تا آمادگی مستمر و مقابله با داعش تضمین شود. 

با وجود ادعای کمیته عالی نظامی درباره اینکه «داعش دیگر تهدیدی راهبردی به شمار نمی‌آید» اما این کمیته اعلام کرد مرحله دوم مأموریت ائتلاف بین‌المللی برای مبارزه با داعش در سوریه آغاز شده و هماهنگی با این ائتلاف ادامه خواهد یافت تا داعش به‌طور کامل در سوریه نیز نابود شده و تهدیدی برای امنیت ملی عراق ایجاد نکند.

این کمیته با تأکید بر نقش ائتلاف بین‌المللی در عراق در زمینه پشتیبانی لجستیکی از عملیات سوریه از طریق حضور در پایگاه هوایی اربیل، اعلام کرد ارتش عراق نیز در صورت لزوم، عملیات مبارزه با داعش را با همکاری آمریکا از پایگاه هوایی عین‌الاسد انجام خواهد داد. 

توافق‌نامه‌ای که در سال ۲۰۲۴ بین بغداد و واشنگتن در مورد خروج تدریجی نیروهای آمریکایی از عراق امضا شد، شامل خروج دومرحله‌ای است. قرار بود مرحله اول در سپتامبر ۲۰۲۵ به پایان برسد اما به‌تازگی به پایان رسید.

مرحله دوم تا سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد که در پایان آن خروج کامل، حتی خروج مشاوران و نیروهای باقی‌مانده پیش‌بینی می‌شود، مگر اینکه تغییرات جدیدی مورد مذاکره قرار گیرد یا تمدیدی در توافق‌نامه‌های آینده گنجانده شود. 

وضعیت پایگاه نظامی الحریر

پس از اعلام رسمی خروج کامل تمام نیروهای آمریکایی از پایگاه عین‌الاسد در استان الانبار در غرب عراق، همه نگاه‌ها به پایگاه الحریر در استان اربیل در اقلیم کردستان عراق، آخرین پایگاه نظامی آمریکا در عراق، دوخته شده است. نیروها، تجهیزات، خودروها و سامانه‌های دفاعی و جنگی آمریکایی طی هفته‌های گذشته به پایگاه الحریر در اقلیم کردستان عراق منتقل شده‌اند تا طبق توافق منعقدشده بین بغداد و واشنگتن تا پایان سال جاری در آنجا بمانند. 

طبق گزارش العربی الجدید، منابع امنیتی و سیاسی در اربیل تأکید کردند: «تیم مستشاران به پایگاه هوایی الحریر منتقل شده است و شامل هیچ نیرو یا پرسنل نظامی متخصص در حملات نیست. این تیم شامل بیش از ۲۰۰ مشاور، کارشناس و مربی در زمینه‌های مختلف نظامی، رزمی و فنی است که خدمات خود را به نیروهای نخبه پیشمرگ‌ها ارائه می‌دهند».

یک مقام امنیتی از استان اربیل گفت: «عزیمت تیم مستشاران از پایگاه عین‌الاسد به پایگاه الحریر نشان‌دهنده پیشرفت در توافق بغداد و واشنگتن است. پس از آنکه این تیم به ارتش عراق و نیروهای فدرال خدمات ارائه می‌داد، آموزش، تلاش‌ها و پشتیبانی اکنون تا پایان امسال به سمت نیروهای پیشمرگ معطوف شده است. با این حال، نگرانی‌های واقعی مقامات اقلیم کردستان احتمال حملات مجدد به پایگاه الحریر توسط برخی شبه‌نظامیان در بغداد، نینوا و کرکوک است». 

ناظران پیش‌بینی می‌کنند حضور آمریکا در پایگاه هوایی الحریر طولانی‌مدت خواهد بود و احتمالا سال‌ها ادامه خواهد داشت، به دلایلی فراتر از مبارزه با بقایای داعش. این دلایل شامل حمایت سیاسی کردها می‌شود، به‌ویژه از آنجا که دولت منطقه‌ای کردستان عراق حضور آمریکا را ضامن امنیت و ثبات سیاسی می‌داند، برخلاف دولت فدرال بغداد که با فشار زیادی از سوی جناح‌های مختلف برای اخراج نیروهای خارجی و آمریکایی مواجه بوده است.

این امر محیط مساعدی را ایجاد می‌کند که علاوه بر بُعد منطقه‌ای، ماندن در پایگاه هوایی الحریر را برای واشنگتن از نظر سیاسی و نظامی کم‌هزینه‌تر می‌کند؛ زیرا پایگاه هوایی الحریر یک سکوی لجستیکی حیاتی برای پشتیبانی از عملیات آمریکا در شمال شرقی سوریه است. 

کارشناسان امنیتی می‌گویند آمریکا در واقع در حال «بازچینی» نیروهای خود است و تمرکز بر پایگاه الحریر هنوز هم خطر ادامه تنش را حفظ می‌کند. در همین راستا، «عماد الملا»، کارشناس امنیتی، در گفت‌وگو با الاخبار بیان کرد: «این وضعیت همچنان ریشه تنش را زنده نگه می‌دارد، زیرا گروه‌های مسلح رابطه مستقیم بین حضور نیروهای آمریکایی و حفظ سلاح‌های خود را روشن کرده‌اند». او همچنین پرسیده است آیا خروج از «عین‌الاسد» گامی مقدماتی برای آغاز گفت‌وگوی غیرمستقیم درباره خلع سلاح گروه‌های مسلح در عراق است یا صرفا کاهش هزینه حضور آمریکا؟ 

از سوی دیگر، مهند سلوم، استاد مطالعات امنیتی در مؤسسه مطالعات عالی دوحه، به العربی الجدید گفت: «پایگاه الحریر را نمی‌توان تنها مکان باقی‌مانده دانست اما می‌توان آن را با وجود تخلیه پایگاه‌های اصلی، آخرین و مستحکم‌ترین پایگاه توصیف کرد.

طرف آمریکایی هنوز نقاط مرجع حیاتی دیگری را حفظ کرده که مهم‌ترین آن‌ها مرکز پشتیبانی دیپلماتیک در بغداد واقع در فرودگاه بین‌المللی بغداد است که مکانی حیاتی است، زیرا پشتیبانی لجستیکی و امنیتی را برای سفارت و هیئت‌های دیپلماتیک آمریکا فراهم می‌کند و شامل نیروهای حفاظتی و مشاوران است و تا زمانی که نمایندگی دیپلماتیک آمریکا در بغداد وجود داشته باشد، نمی‌توان از آن صرف‌نظر کرد، علاوه بر مراکز عملیات مشترک که هسته‌های هماهنگی و اطلاعاتی کوچک‌تری هستند که در داخل مقرهای عراقی برای هماهنگی اطلاعاتی مستقر شده‌اند و به شکل پایگاه‌های نظامی به معنای سنتی نیستند، بلکه نمایانگر حضور واقعی هستند. 

پایگاه الحریر به دژ استراتژیک باقی‌مانده تبدیل شده است که عمق نسبتا امنی را در منطقه کردستان فراهم می‌کند، به دور از تماس مستقیم با گروه‌های مسلح که در مرکز، جنوب و غرب عراق فعال‌تر هستند. خروج از الحریر عملا به معنای از بین بردن حضور آمریکا در سوریه است؛ چیزی که به نظر نمی‌رسد واشنگتن در حال حاضر با توجه به رقابت ژئوپلیتیکی با نفوذ دشمنان و رقبای واشنگتن آن را در نظر داشته باشد».