ضربه فقر به تحصیل دانشآموزان
بررسیها نشان میدهد مبلغی که خانوار کم درآمد برای آموزش هزینه میکند به میزان ۵۰ درصد کاهش داشته است تا برای تامین کالای خوراکی و مسکن صرف شود
افزایش قابل توجه هزینه کالاهای اساسی و مسکن، باعث شده خانوارهای ایرانی سرمایهگذاری کمتری در بخش «آموزش» داشته باشند.
به گزارش دنیای اقتصاد، مطابق بررسیها، میزان مبلغی که دهک اول خانوارها (کم درآمد) از سال ۱۳۹۰ تا سال ۱۴۰۳ صرف آموزش کرده است، به میزان ۵۰ درصد به قیمت واقعی کاهش یافته، اما میزان این کاهش برای دهک دهم (پردرآمد) ۶ درصد بوده است.
این موضوع نشان میدهد که خانوارهای کمدرآمد هزینههای آموزشی را با شدت بیشتری کاهش دادند تا بتوانند از پس تامین کالای خوراکی یا مسکن برآیند.
بررسی دادههای مرکز آمار نشان میدهد هزینه آموزشی دهکهای مختلف درآمدی طی سالهای گذشته کاهش قابل توجه داشته و این کاهش در دهکهای درآمدی پایین شدیدتر بوده است. هزینههای آموزشی کل خانوارهای کشور بهطور میانگین، به قیمت پایه سال 1403، برابر با 2.6 میلیون تومان در سال1390 بوده و در سال1403 به 2.1میلیون تومان کاهش یافته است. همچنین سهم هزینههای آموزشی از کل هزینه های خانوار از ابتدای دهه 90 تا کنون حدود 60 درصد کاهش یافته است.
هزینههای آموزشی خانوار دهک10 نیز از 7.8میلیون تومان در سال1396 به 5میلیون تومان در سال1403 رسیده است. علاوه بر این هزینههای آموزشی دهک10 نسبت به دهک1 از 8برابر در سال1390 به 16برابر در سال1403 رسیده است. کاهش بازده آموزش و کاهش درآمد واقعی اکثر خانوارها، علت اصلی افول هزینههای آموزشی در این مدت است.
نرخ بالای بیکاری در میان تحصیلکردگان سیگنال قدرتمندی مبنی بر کم فایدهشدن تحصیلات به خانوارها ارسال میکند و از طرف دیگر کاهش درآمد واقعی اکثر خانوارها از ابتدای دهه1390 تاکنون موجب شده است عمده بودجه خانوار صرف نیازهای اساسی نظیر مواد خوراکی و مسکن روزمره شود.
کاهش هزینههای آموزشی در دهکهای پایین شدیدتر بوده است که نتیجه آن دسترسی نابرابر به دانشگاههای دولتی و به تبع بهرهمندی نابرابر از یارانه آموزش عالی خواهد بود. کاهش سرمایهگذاری خانوارها در آموزش، انباشت سرمایه انسانی را با مشکل روبهرو کرده است و کاهش بیشتر سرمایهگذاری در دهکهای پایین نابرابری را تداوم خواهد بخشید. این موضوع تحرک اجتماعی طبقات را کاهش میدهد که تبعات بلندمدتی برای اقتصاد خواهد داشت.
کاهش هزینههای آموزشی دهکهای پایین شدیدتر اتفاق افتاده است. نسبت هزینههای آموزشی سه دهک بالا به سه دهک پایین در ابتدای دهه 90 برابر با 4.2 بوده که در میانه آن به 6.5 رسیده و پس از آن به 5.2 کاهش پیدا کرده است. علاوه بر این نسبت هزینههای آموزشی خانوار دهک10 به دهک 1 نیز از ابتدای دهه1390 تا قبل از همهگیری ویروس کرونا بیش از دوبرابر شده که پس از آن نیز این نسبت حفظ شده است.
علاوه بر مواردی که ذکر شد، قطعی اینترنت در این روزها وضعیت آموزشی را برای دهکهای پایین درآمدی بدتر میکند؛ زیرا اینترنت برای این دهکها یک منبع آموزشی کم هزینه محسوب میشود که با قطع شدن آن کیفیت آموزش این دهکها افت میکند.
طبق گزارش منتشرشده مرکز پژوهشهای مجلس در سال 1402 حدود 50درصد تمامی رتبههای زیر 10هزار از 2دهک بالای درآمدی هستند؛ درحالیکه سهم 2دهک پایین درآمدی 5درصد است. این نابرابری به معنای آن است که سهم دو دهک بالا از صندلیهای دانشگاههای برتر 10برابر بیشتر از سهم 2 دهک پایین است.
