پشتپرده تنش میان عربستان و امارات/ معمای دعوای پسرعموها!
مسقط نیز از طریق نزدیک شدن به ریاض، درصدد تکیه بر پشتوانهای است که به باورش به بهترین نحو میتواند رویکردهای خصمانه امارات را مهار کند. با توجه به آنچه گفته شد، میتوان دلیل عقبنشینی نیروهای عربستان از استان المهره یمن و اردوگاههای مهمی که پس از ورود به این استان در اواخر سال ۲۰۱۷ تأسیس کرد را درک کرد؛ گزارهای که برای عمان بسان منطقهای استراتژیک و راهبردی به شمار میرود. با این حال، به نظر نمیرسد که عقبنشینی عربستان، اتخاذ موضع مشابهی از سوی امارات را به همراه داشته باشد؛ چرا که ابوظبی دائما در تلاش است تا موضع خود در المهره را تقویت کند.
آن گونه که رسانههای غربی چون سیانان، وال استریت ژورنال و گاردین گزارش دادند؛ کانون اصلی جدال عربستان و امارات از حضرموت؛ منطقهای استراتژیک در یمن تا سودان است. این تنش بعد از سفر بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی به ایالات متحده و دیدارش با دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده در کاخ سفید بالا گرفته، چرا که رهبری ابوظبی بر این باور است که بنسلمان در جریان سفرش به ایالات متحده خواهان توقف حمایت ابوظبی از نیروهای پشتیبانی سریع شده؛ نیروهایی که در سودان کشتار بیسابقهای را رقم زدند.
به گزارش اعتماد، از منظر تحلیلگران این گروه شبهنظامی به واسطه کنترل معادن طلا از حمایت امارات متحده عربی برخوردار است. با این حال ریاض هرگونه ادعا در این باره را رد کرد. پیشتر از اینها عربستان و امارات درگیر چندصدایی بودند. ابوظبی به دلیل حمایت از نیروهای انتقالی جنوب و خروج نیروهای نظامیاش از یمن شرایط را برای دولت انتقالی این کشور که از حمایت پادشاهی برخوردار بودند هموار کرد و به ادعای گروهی از ناظران برای افزایش توان و قدرت حوثیها فرصتساز شد. با این همه ظاهرا گروهی از رسانههای عربی مدعی شدند که روز جمعه شورای انتقالی جنوب انحلال تمامی دفاتر خود در داخل و خارج از این کشور را اعلام کرد.
به ادعای این گروه از رسانهها شورای انتقالی جنوب یمن در بیانیهای اعلام کرد: در هیچ عملیات نظامی در حضرموت و المهره که به وحدت جنوب ضربه بزند، شرکت نکردهایم. این شورا در ادامه بیانیه خود گفت: انحلال این شورا و تمام سازمانهای مربوط به آن و نیز شعب اصلی و فرعی در داخل و خارج را اعلام میکنیم. این در حالی است که ائتلاف سعودی روز پنجشنبه خبر داد «عیدروس الزبیدی» رییس «شورای انتقالی جنوب» از عدن به سمت سومالیلند گریخته است. پیشتر «ترکی المالکی» سخنگوی نیروهای ائتلاف عربی به رهبری عربستان سعودی از ناپدید شدن رییس شورای انتقالی جنوب یمن خبر داد و اعلام کرد تحرکات نظامی وابسته به این شورا، ائتلاف را به اجرای اقدامات پیشدستانه امنیتی واداشته است. اختلافات میان «شورای ریاستی یمن» که توسط سعودیها حمایت میشود و شورای انتقالی جنوب که تحت حمایت امارات قرار دارد پس از آن آغاز شد که نیروهای وابسته به ابوظبی در مناطق تحت کنترل رقبای سعودی خود در جنوب و شرق یمن پیشروی کردند.
پشتپرده تنش میان عربستان و امارات
خبر انحلال شورای انتقالی جنوب در حالی رسانهای شد که پیشتر خبرگزاری سیانان و موسسه مطالعاتی ژئوپلتیکال مانیتور با انتشار یادداشتهای تحلیلی و اشاره به رویارویی و جدال دو بازیگر اصلی و برجسته غرب آسیا تاکید کردند که این تنش میتواند ستون فقرات شورای همکاری خلیجفارس را شکسته و حتی بر بهای نفت تاثیر مخربی بگذارد. به باور ناظران تحولات میدانی یمن دیگر تحت حاکمیت دوگانه جنگ بین عدن و صنعا نیست، بلکه با تشدید اختلافات بین عربستان و امارات در جنوب یمن، معادلات از آنچه تصور میشد، پیچیدهتر شده است. سیانان درباره این چند صدایی نوشت، پس از تحولات اخیر در حضرموت و المهره، بمباران بندر مکلا توسط عربستان و اظهارات تند ریاض علیه ابوظبی، شکاف میان دو بازیگر را عریان کرد و اولویتهای طرفهای منطقهای را تحت تاثیر قرار داد و پیامدهای مستقیم آن بر آینده روابط ریاض با حوثیها را متاثر کرد.
به نوشته وبسایت عراقی «المطلع» اگرچه حملات ائتلاف سعودی ـ اماراتی به عنوان یک جبهه واحد در شمال یمن به مدت ۹ سال، با هدف پایان دادن به قدرت و نفوذ حوثیها، برجسته شد، اما سالهای اخیر صحنه افزایش واگرایی و اختلافات عمیق بین امارات و عربستان در مورد اولویتهای مداخله در کشور یمن بوده است. در حالی که عربستان مدعی است که «مشتاق وحدت یمن و جلوگیری از تبدیل شدن آن به تهدیدی برای امنیت ملی خود» است، امارات متحده عربی به سمت حمایت از نیروهای جداییطلب ازجمله شورای انتقالی جنوب یمن، حرکت کرده؛ گزارهای که موضع دولت مورد حمایت عربستان را تضعیف کرد. در چنین شرایطی تشدید درگیریها در جنوب و شرق یمن را نمیتوان از مقدمات این رویدادها و تفاوت اولویتها در عدن بین دو طرف ائتلاف سعودی - اماراتی جدا کرد، زیرا حملات نظامی کشور عربستان به حضرموت و المهره، بیانیهها و حملات رسانهای مداوم آن صرفا واکنشهای میدانی نیست، بلکه پیامی بود که فراتر از عرصه یمن با هدف بازپسگیری ابتکار عمل و ترسیم نقشه نفوذ به نفع خود در بزرگترین پروندهای که سالهاست درگیر آن است، انجام شد.
جدالی که برای حوثیها فرصتساز شد
به نوشته سیانان طبیعتا اوجگیری تنشها، روابط عربستان و حوثیها را نیز میتواند تحت تاثیر قرار بدهد. این گزاره از چند منظر قابل تامل است. سعودیها ترجیح میدهند چندین جبهه را همزمان باز نکنند، چرا که این امر زمینهساز افزایش تنش با حوثیها خواهد شد، این در حالی است که ریاض به دنبال ایجاد مسیری برای حفظ آرامش با صنعا است تا فشار نظامی و امنیتی بر مرزهای خود را کاهش بدهد. با این حال این وضعیت برای حوثیها یک فرصت تاریخی تعریف کرد، زیرا آنها شاهد جنگ دشمنان خود با یکدیگر هستند تا خود را قویتر و منسجمتر نشان بدهد و به عنوان یک نیروی ضروری در تعیین آینده یمن ظاهر شود. با این حال در سایه این تغییرات، حوثیها به عنوان قدرت غالب در این معادله جدید ظهور کرده و تنها قدرتی است که عربستان سعودی میتواند برای حفظ وحدت یمن، با توجه به فروپاشی اتحادهای قبلی و افول گزینههای سنتی به آن تکیه کند. طبیعتا تحقق این امر، حوثیها را به بازیگری قدرتمند در هرگونه توافق یا تغییر شکل آینده دولت یمن تبدیل میکند.
چرا عمان با پادشاهی همصدا شد؟
از منظری دیگر، تحولات یمن پای کشورهایی چون عمان را به فعل و انفعالهای داخلی فقیرترین کشور عربی باز کرده است. روابط عربستان سعودی و عمان بهویژه در سایه تحولات استان «المهره» یمن شکل گرفته و بر روابط این دو کشور با امارات سایه افکنده است. به باور گروهی از ناظران ریاض و مسقط نگرانیهای مشترکی نسبت به موضع ابوظبی درباره درگیری در استان المهره یمن دارند و همین نگرانیها زمینهساز نزدیکی روابط میان عربستان و عمان و دور شدن این دو بازیگر و به ویژه عربستان از امارات شده و به همین دلیل نیروهای تحت امر امارات در المهره درصدد شوراندن اهالی علیه مقامات محلی در این استان هستند؛ گروههایی که گفته میشود در اختیار و تحت کنترل این کشور قرار دارند.
روزنامه الاخبار لبنان پیش از آنکه خبر انحلال شورای انتقالی جنوب رسانهای شود، با انتشار یادداشتی درباره تعاملات عربستان و عمان و تاثیر آن بر روابط دو بازیگر بر ابوظبی به ویژه در سایه کنش و واکنشها در استان المهره یمن شد، نوشت: روابط عربستان و عمان دیگر مانند سالهای گذشته نیست، چرا که تحول مستمر حاصل شده همچنان بر روابطشان با امارات تاثیر خواهد گذاشت.
در حالی که انگیزههای ریاض و مسقط برای تقویت نزدیکی روابط میان آنها متفاوت است؛ اما نگرانیهای مشترکشان درباره ابوظبی عامل اصلی این معادلات حاکم است که اشکال مختلفی دارد، ازجمله آتشبس برقرار شده در استان المهره در شرق یمن که امارات در تلاش است تا معادلات خود را در مقابل آن به طور مشخص در پی موضع عمان در قبال حملات «توفان یمن» تقویت کند. از زمانی که هیثم بنطارق آلسعید در ژانویه ۲۰۲۰ قدرت را در اختیار گرفت عمان، بهرغم تلاش سلطان جدید برای حفظ خطوط کلی که توسط قابوس بن سعید، پادشاه پیشین تعریف شده بود، سیاست خارجی عمان را تغییر داد و از دکترین سلطان قابوس مبنی بر بیطرفی در تمامی درگیریها فاصله گرفت.
از همین رو شاید به بنبست رسیدن عربستان در جنگ داخلی یمن، نیاز این بازیگر به مهار ابوظبی و نگرانیهای مشترکش با عمان درباره جاهطلبیهای امارات، چه در سطح اقتصادی و چه در سطح نفوذ در یمن، متغیرهایی باشند که منجر به این تحول در روابط و توسعه روابط میان مسقط و ریاض شدند، چرا که عربستان و عمان از رقابتهای سیاسی در شورای همکاری خلیجفارس فاصله گرفته و درگیری آنها در استان المهره یمن در سال ۲۰۱۸ آرام شد و عربستان سعودی همزمان با تلاش برای استفاده از روابط تاریخیاش با عمان و درک بیشتری از نقش میانهرو این کشور در متن جنگ به دست آورد.
به باور گروهی از تحلیلگران نزدیکی دو همسایه حاشیه خلیجفارس در اشکال مختلفی از جمله امضای سرمایهگذاری به ارزش ۳۰ میلیارد دلار در بخشهای انرژی، مراقبتهای بهداشتی، صنایع دارویی، توسعه املاک، گردشگری، پتروشیمی، تولید، صنایع غذایی، کشاورزی، حمل و نقل و سرمایهگذاری در منطقه «الدقم» نمود پیدا کرده و میکند. در همین راستا اولین جاده زمینی میان دو کشور افتتاح شد که از آن تحت عنوان «جاده راهبردی» یاد میشود و از شهر «عبری» در استان «الظاهره» عمان شروع و به تقاطع «بطحاء» عربستان ختم و ۷۲۵ کیلومتر طول دارد. علاوه بر این ریاض از بنادر عمان به عنوان جایگزین بندر جبلعلی امارات بهره میبرد.
مسقط نیز از طریق نزدیک شدن به ریاض، درصدد تکیه بر پشتوانهای است که به باورش به بهترین نحو میتواند رویکردهای خصمانه امارات را مهار کند. با توجه به آنچه گفته شد، میتوان دلیل عقبنشینی نیروهای عربستان از استان المهره یمن و اردوگاههای مهمی که پس از ورود به این استان در اواخر سال ۲۰۱۷ تأسیس کرد را درک کرد؛ گزارهای که برای عمان بسان منطقهای استراتژیک و راهبردی به شمار میرود. با این حال، به نظر نمیرسد که عقبنشینی عربستان، اتخاذ موضع مشابهی از سوی امارات را به همراه داشته باشد؛ چرا که ابوظبی دائما در تلاش است تا موضع خود در المهره را تقویت کند.
