اسنادي وجود دارد كه شهادت آقا مصطفي را نشان ميدهد
گفتوگو با محمد طاووسي بجنوردي
«نور بصرم و مُهجَه قلبم» اين توصيف امام خميني (س) براي فرزند خويش است. فرزندي که اميد آينده اسلام بود. سحرگاه يکشنبه 1/ 8/ 1356مصادف با شهادت سيد مصطفى خمينى نخستين فرزند امام خميني(س) است.
شهادتي که بسياري از انقلابيون اعتقاد دارند درشتاب بخشيدن به روند انقلاب اسلامي تاثير بسزايي داشت. در سالگرد شهادت حاج آقا مصطفي خميني با محمد طاووسي بجنوردي كه يكي از شاگردان ياران حضرت امام و همچنين آيتالله مصطفي خميني است به گفتوگو نشسته ايم. عضو موسسه تنظيم و نشر آثار امام در گفتوگو با «تهران امروز» به نكات قابلتوجهي اشاره كرد كه مشروح آن در پي ميآيد:
به عنوان سوال اول بفرماييد كه سابقه آشنايي شما با حاج آقا مصطفي به چه زماني بر ميگردد؟
در سالهاي ابتداي دهه 40 به ويژه سال 1344 كه مقيم مشهد و در حال مبارزه بودم به دليل شناختي كه از من به وجود آمده بود، رژيم تصميم به تبعيد من گرفت. در آن زمان ما را وادار كردند كه به نجف برويم. يكي از علماي آبادان قبل از رفتن از من درخواست كرد كه خدمت ايشان بروم و نامهاي را به من داد كه آن را براي حاج مصطفي ببرم. اين امر انجام شد و آن را تحويل حاج آقا مصطفي دادم. ديدار اول من با حاج آقا مصطفي و آشنايي كامل با ايشان در همين زمان بود. البته بنده قبلا هم در قم ايشان را ديده بودم ولي آشنايي زيادي با ايشان نداشتم. ديدار كامل و آشنايي ما همان وقتي بود كه به نجف تبعيد شده بودم و جزو دوستان و مبارزين خارج از كشوربه حساب ميآمدم. در آن زمان هم مشغول تحصيل و هم مشغول مبارزاتي كه در عراق صورت ميگرفت شديم.
جايگاه آيتالله مصطفي خميني در بين چهرههاي انقلابي ساكن خارج از كشور به ويژه نجف چگونه بود؟
نمي دانم در جريان هستيد يا خير، همان سالهايي كه امام در نجف تشريف داشتند عده ايي بودند كه در كنار هم قرار داشتند و با حضرت امام كار ميكردند. در راس اين بيستو چند نفر، حاج آقا مصطفي بودند كه همه رابطههاي ما با امام از طريق ايشان بود و بسياري از كارها توسط ايشان انجام ميشد. در واقع ايشان پل ميان جريانها و انقلابيون با امام بودند. حاج آقا مصطفي فرزند بينظيري بود كه در خدمت امام و اهداف امام بود. حتي وقتي كه حاج آقا مصطفي در ايران بودند و حضرت امام را تبعيد كردند ايشان زمينهسازي كردند براي اينكه به تركيه بروند كه بالاخره موفق شدند و به تركيه سفر كردند و در آنجا در كنار پدر وارد بغداد و از بغداد و كاظمين و سپس وارد نجف شدند كه استقبال پرشوري در آن سالها انجام شد. در نهايت حضرت امام در نجف مستقر شدند و حاج آقا مصطفي نيز در كنار پدرحاضر بودند. حاج آقا از نظر علمي در سطح بسيار بالايي بود و آيتالله ميرزا حسن كه يكي از علما و مدرسين طراز اول نجف بود با ايشان گفتمان و مباحثه داشتند.
خود آيتالله بجنوردي كه من شاگرد ايشان بودم در يكي از صحبتهاي خود فرموده بودند كه وقتي حاج آقا مصطفي را در سني كه هماكنون هستند مقايسه ميكنيم با زماني كه امام چنين سني را داشتند به اين نتيجه ميتوان رسيد كه حاج آقا مصطفي داشتههاي بيشتري دارند.
ويژگي خاص ايشان چه بود؟
حاج آقا مصطفي بسيار خوش اخلاق و متواضع بود. از نظر مبارزات كه جاي خود دارد. اگر تاريخچه مبارزات براي پيروزي انقلاب را در نظر بگيريم، در رديف اول مولفههاي آن، ميتوان شهادت اين استاد بزرگوار را در نظر گرفت زيرا شهادت ايشان در سال 1356، سرآغاز تشديد مبارزات ايران شد. انقلاب ايران اگر رهبري چون امام خميني داشت يك پيش مرگ و يك پس مرگ داشت. پيش مرگ آن در واقع شهات حاج آقا مصطفي بود. شهادت ايشان باعث شد كه بار ديگرمردم ايران به جوش و خروش بيايند و اينگونه شد كه در سال 1357 انقلاب ايران به پيروزي رسيد.
در رابطه با خود ايشان توضيح دهيد.
يكي از شاگردان كوچك ايشان بودم. در آن زمان حضرت امام درس فقه ميدادند و ما خدمت ايشان ميرفتيم ولي درس اصول تدريس نميكردند و حاج آقا مصطفي درس اصول داشتند كه ما در كلاس درس ايشان حضور پيدا ميكرديم. دوستان بسياري بودند كه در كلاس درس ايشان حضور داشتند از جمله حاج آقا رحمت، سيد محمد صدوقي اصفهاني و بقيه دوستان كه در ذهن من نيستند.
ايشان به غير از درس اصول، درس بسيار خوب و زيبايي به نام درس تفسير قرآن داشتند كه پنججلد از آن چاپ شده و بسياري از كارشناسان بنام تفسير قرآن اذعان دارند كه تفسير حاج آقا مصطفي تفسير بيهمتا و نظرياتي كه ايشان دارند نظرات بسيار عالي و بينظيري است.
مي دانيد كه حضرت امام درسهايي را كه در عراق و نجف شروع كردند در مسجد شيخ انصاري كه از بهترين و بالاترين درسهاي خارج آن زمان بود، برگزار ميكردند. در اين درس حضرت امام دو سه نفر شاگرد بيشتر نبودند يعني دو سه نفري بودند كه گاهي به ذهنشان اشكالاتي وارد ميشد و بيان ميكردند. يكي از اين سه نفر حاج آقا مصطفي بود. ايشان كسي بود كه ميتوانست در مقابل پدر عرض اندام كند و اشكالاتي را وارد و جوابهاي خود را دريافت كند. گاهي هم سوال و جواب ميان ايشان و امام بالا ميگرفت. من خود گاهي در درسها حضور داشتم و چگونگي بحث و محاوره امام و حاج آقا مصطفي را ميديدم كه بسيار بينظير و در سطح بسيار بالايي برقرار ميشد. اين جدا از روابط پدر و فرزندي بود.
برخي علاقه مند هستند اينطور وانمود كنند كه بسياري از شخصيتهايي كه در ظاهر انقلابي بودند اما در خفا وابسته به رژيم پهلوي بودند سعي داشتند از طريق حاج آقا مصطفي به امام نزديك شوند چون ايشان سخن انواع گروهها و جريانات مخالف رژيم را ميشنيدند. آيا اين صحيح است؟
حاج آقا مصطفي آنقدر زيرك و زرنگ بود كه اصلا اين سخن قابل قبول نيست. حاج آقا مصطفي اخلاق بسيار عجيبي در رابطه با مردمداري و برخود با مردم داشت. حتي آنهايي كه با حضرت امام مخالف بودند و در مجالس نيز بر ايشان خرده ميگرفتند وقتي پيش حاج آقا مصطفي ميآمدند يا در خواست ملاقات داشتند و با ايشان صحبت ميكردند با رفتار عجيب حاج آقا مصطفي رو به رو ميشدند. ايشان رفتار بسيار خوبي داشتند. حتي به خاطر دارم ما سه نفر از مبارزين بوديم و رفتيم به حاج آقا مصطفي گفتيم كه فلان فرد در كلاس درس شما مشكل ايجاد ميكند، ولي همان روز ديدم كه وقتي اين فرد وارد جلسه شد ايشان عكس العمل عجيبي نشان دادند و با شادابي با آن فرد برخورد كردند كه ما بسيار تعجب كرديم ولي از اينكه ايشان هيچ وقت گول نميخوردند و مشكلي ايجاد نميشد جاي هيچ شكي وجود ندارد. يكي از فرزندان دور آيتالله اصفهاني به نام موسي صدر بود كه با حاج آقا مصطفي تماس ميگرفت ولي هيچ وقت نتوانست كه از ايشان استفاده سياسي كند بلكه حاج آقا مصطفي از ايشان و سخنان وي استفاده ميكردند. حاج آقا مصطفي هيچ وقت فريب نميخوردند و هميشه در خدمت انقلاب و حضرت امام بودند.
حاج آقا مصطفي سفرهايي را جهت ارتباط با نيروهاي انقلابي به كشورهاي اسلامي انجام ميدادند و سفري هم به لبنان داشتند آيا شما با ايشان در اين سفر همراه بوديد؟ علت سفر ايشان به لبنان چه بود؟
دقيقا در جريان اين سفر نيستم. شايد به دليل ديدن دوستان و شايد هم به دليل ملاقات با امام موسي صدر بوده است. من يك سفر با ايشان به مكه و سفر حج رفتم كه اين سفر مسائل خود را داشت.
من در خدمتشان نبودم و خصوصيات آن چناني از ايشان در ذهنم نيست ولي ميدانم که ايشان مسافرتهاي زيادي را به صورت پياده به کربلا داشت.
سفر ايشان به مكه با چه اهدافي انجام ميشد؟
در سفر حج، ايشان روزي يك ساعت به مسجدالحرام ميآمدند و دوستان عراقي و گاهي مبارزين در جايي مخصوص كه آن روزها به شكل مثلث بود جمع ميشدند و حاج آقا مصطفي آنها را راهنمايي ميكردند.
هر کس در خدمت ايشان قرار ميگرفت از کمالات اخلاقي و از لطافت روحي ايشان لذت ميبرد. ايشان پيامهاي امام را براي مبارزان به همراه داشتند.
در ارتباط با خصوصيات اخلاقي حاج آقا مصطفي توضيح داديد در رابطه با مراتب علمي ايشان هم توضيح دهيد و بفرماييد از نظر علمي در چه سطحي بودند ؟
ايشان در سطح بسياربالايي بوند. وقتي كسي بتواند در نجف درس اصول تدريس كند،معلوم است كه مرتبه بسيار بالايي دارد. اشكالاتي كه سر درس حضرت امام ميگرفتند نيز خود جاي تامل و درنگ دارد يعني ايشان در سطحي بودند كه حتي به مباني حضرت امام گاهي اشكال ميگرفتند. غير از اين موارد ايشان مباحثهاي داشتند با حاج ميرزا حسن بجنوردي كه ايشان در نجف از بهترين و بالاترين مدرسين و علماي درجه يك نجف بودند كه جملهاي كه در سوال قبل گفتم ايشان در مورد حاج آقا مصطفي بيان كردند. تفسير ايشان دررابطه با مباني تفسيري گوياي بسياري از مسائل علمي است كه امروزه بسياري اذعان دارند كه ايشان مطالبي دارند كه تا حالا گفته نشده است.
فرموديد حاج آقا مصطفي ممكن بود حتي به مباني درس امام خميني ايراد بگيرند نحوه برخورد امام با ايشان در اين مورد چگونه بود؟
رفتار استاد و شاگردي بود. چون يكي از خصوصيات بزرگ حضرت امام اين بود كه ايشان شاگرد پرور بودند. بهطور كلي در نجف زمينهاي نبود كه وقتي استاد درسي را ميدهد شاگرد ايراد بگيرد، ولي امام اين زمينه را در نجف باز كردند و زماني كه در قم بودند، اساتيد معروفي كه امروزه داريم از شاگردان امام هستند. مثل آقاي سبحاني و جوادي آملي كه اينها ثمره استاد و شاگردي هستند. شهيد مطهري نيز يكي از بهترين شاگردان حضرت امام بودند. اگر در انقلاب تئوري و كتابهايي داريم كه بدون اشكال و بدون هيچ مشكلي جوانان ميتوانند از آن استفاده كنند نوشتههاي شهيد مطهري است كه يكي از شاگردان بنام امام بوده است.
به غير از رابطه استاد و شاگردي،حاج آقا مصطفي چه نوع ارتباطي با امام داشتند؟
حضرت امام و ايشان رابطه فرزند و پدري داشتند و رابطه ديگر رابطه مبازراتي بود كه ايشان حلقه وصل بين امام و مبارزين بودند و تنها چيزي كه در دوران ولايت حضرت امام كمتر شاهد آن بوديم رابطه اقتصادي بود. حاج آقا مصطفي هيچ گاه اختياري در مسائل مالي حضرت امام نداشتند. پرواضح است و خود بنده بهدليل اينكه عاشق و مريد امام شدم همين مسئله بود. در بيت حضرت امام غير از امام هيچ كس نميتوانست وارد مسائل مالي شود. حاج آقا مصطفي در رابطه با مسائل مالي به مانند همه طلبهها شهريه ميگرفتند و حتي حضرت امام نهتنها به ايشان از نظر مالي شهريه مساوي با بقيه ميدادند بلكه حتي در زماني كه بعثيها به امام تنگ گرفتند و مبارزيني كه با امام بودند به ايشان فشار ميآوردند كه از عراق بروند حضرت امام در روزهاي آخري كه ميخواستند از نجف بروند وصيتنامهاي دارند كه در اين وصيت نامه به آيتالله خاتم يزدي آمده است كه حتي به همسر ايشان به اندازه يك طلبه شهريه بدهند. امام در مسائل مالي بسيار دقيق بودند.
شما در صحبتهاي خودتان از لفظ شهيد براي حاج آقا مصطفي استفاده كرديد. آيا سندي وجود دارد كه شهادت ايشان را تاييد كند؟
واقعيت اين است كه جرياني وجود دارد كه اين مسئله را تاييد ميكند. بعد از اينكه انقلاب پيروز شد من بسياري از جاها ديدم كه اسنادي در اين رابطه وجود دارد. در همان سالهاي 43 يا 44 به بعد تا سال 56 در ايران با محوريت آمريكا، نوعي دستور كار تعيين شده بود. ساواك ايران با سازمان امنيت بسياري از كشورهاي اسلامي اين تصميم را داشتند كه به خاطر خاموش كردن آتش مبارزاتي ايران، به اصطلاح از شر مبارزين خلاص شوند. به همين دليل تصميم داشتند تا حدود 50 نفر از سركردههاي مبارزين را ترور كنند. ترور فيزيكي به هر طريق ميتواند صورت بگيرد. امروزه همه ميدانند كه با انواع و اقسام راهها ميتوان ترور فيزيكي كرد چه با سرنگ چه با سم و حتي صحنهسازيهايي كه مرگ، كاملا طبيعي جلوه كند. لذا ما عقيده داريم كه ايشان شهيد شده است. بسياري از مبارزين بنام به همينگونه شهيد شدند، مثل حاج آقا سعيدي خراساني. حاج آقا مصطفي نيز از اين50 مبارز بيرون نيستند. نكتهاي را لازم است بيان كنم. شبي كه حضرت امام صبح آن
از نجف به سمت كويت حركت كردند من خود تا مرز كويت همراه امام بودم.
وقتي ايشان وارد مرز كويت شدند جلوي ورود امام گرفته شد و در راه برگشت مقامات سعودي ميدانستند كه حضرت امام برميگردند. در آن يكي دو ساعتي كه امام وارد ميدان خلأ يعني همان فضاي آزاد ميان دو كشور شدند ميخواستند حضرت امام را بدزدند و اسناد آن هم وجود دارد كه حدود ششهليكوپتر را به كرمانشاه آوردند و تصميم داشتند سوخت گيري كنند و در مرز عراق و كويت امام را بدزدند و امام را به جاي نامعلومي ببرند. مانند ماجراي امام موسيصدر كه ايشان هم در رديف همان 50 مبارزي بودند كه از ترس اينكه با مبارزين ايران و حضرت امام هماهنگ شوند توسط قذافي ربوده شد و هنوز اطلاع مشخصي از اينكه در قيد حيات هستند يا به شهادت رسيدهاند وجود ندارد. بههر حال علت اينكه نتوانستند امام را بدزدند اين بود كه كارگران بنزين خانه كرمانشاه اين موضوع را متوجه ميشوند و به هليكوپترها بنزين نميدهند و از نظر نظامي نيز وقتي موضوعي ميگذرد يعني با شكست روبهرو شده است و ديگر قابل عملياتي كردن نيست و لذا حضرت امام دوباره به بغداد و كاظمين برگشتند.
اگر خاطره اي از حاج آقا مصطفي داريد ذكر كنيد.
در ايام زيارتي و شهادتها در نجف رسم بر اين بوده است كه چه مردم مذهبي و چه مردم عادي از نجف پياده به كربلا ميرفتند. اين پيادهروي در طول تاريخ شيعه هميشه هماهنگ و همراه با يك نوع اعتراض و راهپيمايي بوده است. در سفري كه بنده با كارواني از راه آب به كربلا ميرفتم در خدمت حاج آقا مصطفي بودم. منزلهاي مختلفي بود و سه روز چهار روز طول ميكشيد كه ما به شهري برسيم كه از آنجا دو، سه منزل به كربلا مانده بود. يك روز كه نوبت بنده بود ناهار را بپزم به همراه آقاي محمد منظري كه از ياران اهل نجف ما بود رفتيم و موادي را براي غذا تهيه كرديم. هنگامي كه مشغول تهيه غذا بودم يكي از دوستان، به نام سجادي كه در حال حاضر از آيات قم هستند از كنار ما رد شد. ايشان از ياران امام و حاج آقا مصطفي بودند. من در آن هنگام به شوخي مطلبي را عنوان كردم و حاج آقا مصطفي كه متوجه شوخي من با ايشان شدند گفتند طاووسي با شما كاري دارم. من به خدمت ايشان رفتم و بقيه دوستان نيز آمدند. حاج آقا مصطفي فرمودند كه درس امروز مانده و ميخواهم درس امروز را فراموش نكنيد. ايشان درس خود را با
بيتي از حافظ شروع كردند «كمال صدق محبت ببين نه نقص گناه/ كه هر كه بيهنر افتد نظر به عيب كند» حاج آقا مصطفي بعد از خواندن اين بيت از حافظ به من رو كردند و گفتند حاج آقا سجادي اين همه زيبايي و كمالات دارند، شما چرا چنين جملهاي به ايشان گفتي؟
معنا و مفهوم اين شعر اين است كه انسان بايد كمالات و زيبايهاي مردم را ببيند نه نقصان آنها را و متاسفانه امروزه جامعه ما به جايي رسيده كه نهتنها بزرگواريها و كمالات مردم را نميبينند، حتي نقاط ضعفي را هم براي آنها نيز ميتراشند و اين سقوط اخلاقي در جامعه ماست. اين درسي بود كه حاج آقا مصطفي به ما داد و در واقع بزرگترين درس از طريق اين شعر حافظ است واين شعر اخلاقي برگرفته از آيات قرآني براي ماست.