آگاه
کد خبر: ۹۲۶۵۱

فارن افیرز:

دست نامرئی عربستان سعودی در انقلاب های «بهار عرب»

دست نامرئی عربستان سعودی در انقلاب های «بهار عرب»

نویسنده: جان بردلی


فرارو- اوایل ماه اکتبر سال جاری مطبوعات عربی به نقل از وزارت کشورعربستان اعلام کردند درگیریهای خشونت آمیزی در شهر قطیف بین شیعیان معترض و نیروهای امنیتی سعودی رخ داده است. این گزارشها تلاش می کرد اعتراضات در این کشور را غیر مردمی نشان داده و افرادی که در قطیف کوکتل مولوتف منفجر کرده اند را به عنوان عاملان اصلی اغتشاش و ناآرامی در قلب منطقه نفت خیز پادشاهی معرفی کنند.

این درگیری ها در نهایت توسط نیروهای امنیتی متوقف شد و دولت نیز اعلام کرد در صورت ادامه یافتن اعتراضات و درگیری ها از سوی «افراد اغتشاش گر»، سیاست برخورد با «مشت آهنین» را در پیش خواهد گرفت. شواهد و مدارک موجود نشان می دهد مقامات رسمی عربستان اما با شروع اعتراضات مردمی در این مناطق انگشت اتهام خود را به سمت یک کشور خارجی نشانه گرفتند و تلاش کردند ایران را عامل اصلی این قیام درعربستان معرفی کنند.

عربستان سعودی نقش منحصر به فردی را از آغاز جنبش «بهارعرب» تاکنون ایفا کرده است، گاه با دستی هدایتگر و گاه با مشتی آهنین. ریاض در این مدت به طرز خستگی ناپذیری سعی کرده است مدیریت امور در منطقه خاورمیانه را بر عهده گیرد. در واقع اگر بخواهیم در «بهارعرب» لحظه ای را برای به صدا درآمدن ناقوس مرگ انقلابهای مردمی در خاورمیانه برشماریم، آن لحظه زمانی فرا رسید که تانک های سعودی مرزهای این کشور را به بهانه فرو نشاندن قیام های مردمی درنوردیدند تا قدرت های منطقه که در همسایگی کشور بحرین قرار داشتند از تهدید و اعتراض در امان بمانند.

حمله نظامی سعودیها بنابر یک هدف فوری استراتژیک بود: نمایشی از قدرت سلطنت سنی ریاض در منامه (پایتخت بحرین)، حکومتی که متحد عربستان محسوب می شود و حضورش در جهت کنترل اکثریت جمعیت شیعیان بحرین، برای ریاض بسیارلازم و ضروری به نظر می رسد.

علاوه بر سرکوب قیامهای مردمی در بحرین، عربستان به سختی موفق به سرکوب جنبش اعتراضی شیعیان داخل خاک خود شد، اقلیتی که در استان نفت خیز شرقی این کشور به تقلید ار هم مذهبان خود در بحرین علم اعتراض برداشته بودند. رژه تانک های عربستان در منطقه، التیماتومی از سوی ریاض محسوب می شد تا از این طریق به کشورهای خاورمیانه هشدار دهد که عربستان عزم خود را برای رهبری و خنثی سازی انقلاب های بهار عرب در منطقه جزم کرده است.

از آغاز انقلاب های بهار عرب، ریاض مستقیما در درگیری های منطقه ایی نقش موثری داشته است. در ابتدای سال جاری، پادشاه عربستان، «بن علی» رهبر فراری تونس را در کشورش پناه داد، به نحوی که حتی مطالبات مردم برای اجرای عدالت در تغییر سیاست دیکتاتورهای عرب تاثیر گذار نبود و ریاض به راحتی از استرداد بن علی به دادگاه تونس و اجرای محاکمه او امتناع ورزید، (بن علی همچنان در ریاض به سر می برد).

علیرغم آنکه وی پی در پی به تونس فراخوانده می شود اما همچنان در دادگاههای تونس دفاعیات بن علی توسط وکیلش عنوان می گردد. او از ترس میزبان سعودی اش، قادر نبود وحشت خود را، به عنوان یک سکولار، از گسترش فعالیت «حزب النهضه»، حزب اسلامگرای تونس، در صحنه سیاسی این کشور بر زبان آورد. آغاز جنبش حزب اسلام گرای تونس حداقل در بخشی از خاورمیانه به طور گسترده ای مدیون حمایت مالی عربستان سعودی و دیگر کشورهای خلیج فارس می باشد.

فعالیت اسلام گرایان در سرتاسر خاورمیانه تاکنون به نفع ریاض رقم خورده است. چنانکه پس از سقوط حسنی مبارک، رئیس جمهور سابق مصر، عربستان سعودی نفوذ تازه ای در بین حزب «اخوان المسلمین» مصر پیدا کرد که بر اساس گزارشات موجود، این حزب مبالغی را نیز به منظور کمک از عربستان سعودی دریافت کرده است.

حزب اخوان المسلمین مصر،بدلیل مواضع انتقادی اش، در دوره ریاست جمهوری حسنی مبارک به شهرت رسید که این مسئله باعث شد صدها هزار نفر در تظاهرات مردمی آن شرکت کنند. به نظر می رسد این گروه اکنون به سرعت به سوی انتخابات آینده به پیش می رود و بالاخره اینکه گفته می شود برخی رهبران اخوان المسلمین مصردر طول چندین دهه آزار و اذیت، از دوره ریاست جمهوری جمال عبدالناصر تا حسنی مبارک، در عربستان سعودی به سر می بردند.

امروزه این حزب شریک سیاسی خوبی برای ریاض محسوب می شود و با وجود آنکه اسلام گرایان رادیکال تر خاندان سلطنتی سعودی را به داشتن روابط خائنانه با غرب محکوم می کنند، از سوی آنان حتی کوچکترین زمزمه انتقادی نسبت به سیاست های عربستان شنیده نمی شود.

اگر چه عربستان سعودی در مصر قبل از انقلاب به شدت مورد حمایت رژیم مبارک قرار می گرفت اما اکنون نیز این پادشاهی با کارگزاران نوظهور در عرصه قدرت سیاسی مصر روابط صمیمانه تری برقرار کرده است.

اکنون با ذکر تمامی این موارد، وضعیت فعلی در یمن کاملا قابل پیش بینی به نظر می رسد. هنگامی که رئیس جمهور یمن، علی عبدالله صالح، در بمب گذاری ماه ژوئن در کاخ ریاست جمهوری خود مجروح شد به عربستان سعودی فرار کرد. ماه گذشته نیز زمانی که صالح به کشورش بازگشت می دانست بیش از هر زمانی دیگری به ریاض بدهکار است. چرا که پزشکان سعودی زندگی اش را از مرگ نجات داده بودند و مخارج درمان او توسط این کشور پرداخت شده بود.

با نگاهی به آینده خاورمیانه، شاید بتوان گفت سرنوشت سازترین تغییرات در سوریه اتفاق افتاده است. تغییراتی که با طنز تلخی همراه بود؛ زمانی که ملک عبدالله پادشاه عربستان (که خود متهم به سرکوب اعتراضات مردمی است) سوریه را به علت سرکوب مرگبار معترضین محکوم کرد. البته ریاض کمتر نمونه ای به عنوان دفاع از حقوق بشر در کارنامه سیاسی خود به ثبت رسانده است، اما اینبار با فراخواندن سفیر خود از سوریه اعتراض خود را در برابر بی رحمی وحشیانه رژیم سوریه نشان داد. این سیاست فصل دیگری بود در تلاش های مداوم ریاض تا بتواند تدابیر سیاسی ایران را در منطقه ضعیف سازد.

پس از آنکه در صنعا، پایتخت یمن، معترضین میدان اصلی را تخلیه کردند این میدان به تصرف فعالان «حزب اصلاح»، حزب اصلی اسلام گرای کشور یمن، درآمد. این حزب توسط رهبران قدرتمند عربستان و شورای همکاری خلیج فارس پایه گذاری شد و به عنوان جبهه ای بر ضد انقلاب و شورش در برابر علی عبدالله صالح تاسیس گردید.

اگر سقوط رژیم سوریه (که هر آن قابل پیش بینی است و در ظاهر امکان دارد به عنوان تظاهرات مسالمت آمیز راه را برای قیام مسلحانه باز کند) اتفاق بیافتد، نه تنها به معنای پایان بخشیدن به یک دیکتاتوری بی رحمانه است، بلکه کشورعربی به ظاهر سکولار دیگری همچون تونس سرنگون می شود، که این موهبتی دیگر برای ریاض محسوب می گردد.

بنابراین با توجه به موضع گیری های اخیر عربستان سعودی در منطقه، پرسش اساسی این است که آنچه در سوریه اتفاق خواهد افتاد آیا به سرنگونی این رژیم منجر خواهد شد؟ ریاض امیدوار است که موقعیت بشاراسد را در سوریه بتواند با رهبری سنی مذهب خود هماهنگ کرده واز دمشق یک دولت مخالف با ایران بسازد.

این امیدی است که ریاض در کوتاه مدت به آن دل بسته است، چرا که احتمال دارد سوریه با جنگ داخلی مواجه شود، درگیری ها و جنگ های فرقه ای که در نهایت می تواند به ایجاد دولتی جدید منجر گردد. ریاض اکنون روی کمک اخوان المسلمین و متحدانش حساب باز کرده است و چنین سیاستی کاملا منطقی به نظر می رسد، چرا که اکثریت جمعیت سوریه سنی هستند. اخوان المسلمین بهترین گروه سازمان یافته محسوب می شود که به احتمال زیاد می تواند در دراز مدت خلاء قدرت را در این کشور پر کند.

تا به حال هرگونه امیدی به طلوع آزادی و دموکراسی در«بهار عرب» توسط دخالت های سیاسی- نظامی عربستان سعودی به چالش کشیده شده است، رژیم سرکوبگر و غیردموکراتیکی که متحد واشنگتن در منطقه محسوب می شود. این انقلاب ها تا کنون در راستای به وقوع پیوستن یک نظم جدید دموکراتیک بوده است اما طنز غم انگیز آنکه با دخالت سعودیها، چیزی دقیقاً عکس این نظم در حال وقوع است.

تاریخ: 13 اکتبر 2011
مترجم: نسیم کلانی

ارسال نظرات
خط داغ