۵۰هزار دانشجوي ايراني به يكي از مواد مخدر ممنوعه وابسته هستند
روز گذشته آمار منتشر شده توسط يك خبرگزاري به نقل از نشريه پيشگيري نوين، نشان از وضعيت عجيب و هشدار دهندهاي در بين دانشجويان داشت.
اين آمار نشان میدهد از بین دانشجويان مورد مطالعه 82 درصد از آقایان و 15 درصد خانمها حداقل یک بار مصرف مواد مخدر و حدود 24.3 درصد آقایان و 1.8 درصد خانمها حداقل یک بار مصرف سیگار را در زندگي خود تجربه كردهاند. طبق آمارها و گزارشهاي جهانی حدود یک چهارم افرادی که در فاصله سنی 18 تا 20 سال قرار دارند، یکی از این مواد را برای یک بار در زندگی خود مصرف کردهاند و بسیاری از آنها در معرض پیشنهاد یکی از انواع این مواد توسط دوستان دانشگاهی خود قرار گرفتهاند.
شایعترین انگیزه مصرف در میان دانشجویان
نشریه «پیشگیری نوین» با انتشار نتایج یک مطالعه دیگر اعلام کرده است آموزش همسالان میتواند به کاهش رفتارهای پرخطر، تقویت نگرشها و رفتارهای سالم، بیان حقیقت در مورد مواد مخدر همان گونه که واقعا وجود دارد و مقابله با اطلاعات نادرست کمک کند. بر اساس مطالعات انجام شده در دانشگاههای کشور، میزان شیوع مصرف مواد و نگرش دانشجویان به این موضوع در دو دانشگاه علوم پزشکی به طور نمونه بررسی شده است.
اين نشريه نوشته است: این آمار بر اساس چکیده مقالات ناشی از این تحقیقات اخذ شده است و تنها به صورت آماری به آن پرداخته می شود. به دلیل پیشگیری از عناوین گمراه کننده و کلی، تعداد دانشجویان شرکت کننده در تحقیق ذکر می شود تا از صدور احکام کلی مانند «درصدی از دانشجویان معتاد» جلوگیری شود. نوع مطالعه توصیفی تحلیلی (مقطعی) بوده و مطالعه به روش سرشماری انجام گرفت و جامعه مورد مطالعه یک هزار و 186 نفر بودند. یافتههای اين تحقیق نشان داده است دانشجويان سابقه مصرف یکبار یا بیشتر در مورد الکل
1 /17 درصد، حشیش 7 /4 درصد، تریاک 8 /4 درصد، هروئین 7 /0 درصد، اکستازی 7 /2 درصد و سایر مواد 2 /5 درصد را داشته اند. همچنين مصرف مستمر در مورد الکل 1 /1، حشیش 1 /0، تریاک1 /0، هروئین
1 /0 و اکستازی 1 /0 و سایر مواد 2 /0 در صد بود. در مورد حشیش و تریاک کنجکاوی و در مورد الکل، هروئین و اکستازی لذت، شایعترین انگیزه مصرف بود. میانگین سن شروع مصرف در مورد الکل 6 /18، تریاک 18 /3، هروئین 5 /19، اکستازی 3 /20 و حشیش 2 /20 سال بود.
شایعترین مواد مورد استفاده
براساس اين گزارش گفته شده است كه شیوع مصرف الکل و سایر مواد در دانشگاه قابل مقایسه با سایر دانشگاههای ایران است و شیوع مصرف مواد در خانم ها هر چند به نحو چشمگیری کمتر از آقایان بود ولی نسبت به مطالعات مشابه در دانشگاههای دیگر بالاتر بود.نتایج سه شاخص «مصرف در طول عمر»، «مصرف در حال حاضر» و «مصرف روزانه» به تفکیک در مورد مواد اپیوئیدی، الکل، حشیش، کوکائین، مواد توهم زا (هالوسینوژن ها) و آمفتامین از این مطالعات استخراج و ارائه شده است.
نتایج این مطالعه مروری حاکی از آن است که تقریبا تمام این مطالعات مربوط به سال های بعد از 1376 است. با این وجود می توان نتیجه گیری کرد که الکل و پس از آن مصرف تریاک و سپس حشیش شایع ترین مواد غیر قانونی مورد استفاده هستند. تعداد دانشجویانی که به مصرف یکی از مواد غیر قانونی وابسته هستند بیش از 50 هزار نفر و تعداد کسانی که در طول یک ماه حداقل یک بار یکی از مواد اپیوئیدی را مصرف می کنند حدود 150 هزار نفر در کشور تخمینزده می شود. همچنین بررسی، سوء مصرف مواد در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی در تابستان 1383 نشان می دهد. در این پژوهش 565 نفر از دانشجویان از هفت دانشکده این دانشگاه با استفاده از پرسشنامه مورد بررسی قرار گرفتند.
آمار مصرف سیگار در بین دانشجویان دختر و پسر
در این بررسی 68 درصد خانم ها و 32 درصد آقایان شرکت کردند كه دامنه سنی آنان بین 20-24 سال و 92 درصد آنها مجرد و 50 درصد ساکن خوابگاه و به معناي ديگر غیربومی بودند. در بین افراد مورد مطالعه 82 درصد آقایان و 15 درصد خانمها حداقل یکبار مواد مصرف کرده اند. در حدود 24.3 درصد آقایان و 1.8 درصد خانمها حداقل یکبار سیگار مصرف کرده اند.
این رقم در مورد الکل آقایان 27.6 درصد و خانمها 1.1 درصد، در مورد حشیش آقایان 6.6 درصد و خانمها 0.3 درصد، در مورد تریاک آقایان 7.8 درصد و خانمها 0.3 درصد، در مورد هروئین آقایان 1.1 درصد و خانمها صفر درصد و در مورد داروهای آرام بخش و ضد اضطراب غیر نسخه شده توسط پزشک آقایان 14.4 درصد و خانمها 10.6 درصد است. همچنین 1.7 درصد آقایان مصرف روزانه الکل دارند و در مورد داروهای آرام بخش و ضد اضطراب غیر نسخه شده توسط پزشک مصرف روزانه در آقایان 0.6 درصد و خانمها 0.3 درصد بوده است. انگیزه گرایش به سوء مصرف مواد به ترتیب شامل اضطراب 34.42 درصد، کسب لذت 32.78 درصد، کنجکاوی 19.67 درصد، تسکین دردهای جسمانی 13.11 درصد بوده است. البته در این مطالعه نام دانشگاهها به دلیل حفظ شرایط تحقیق حذف شده و منتشر نشده است.
غيربوميها در معرض خطر هستند
دكتر مجيد ابهري، رفتارشناس و آسيبشناس اجتماعي در گفتوگو با تهران امروز ضمن ترديد در اين آمارهاي منتشر شده، نتايج تحقيقات يكي از موسسههاي ديگر را مطرح ميكند؛ « بررسيهاي علمي در زمينه آسيبهاي اجتماعي نياز به جوامع آماري گسترده و مسلم دارد. مصرف سيگار و قليان به عنوان دو عامل و دو رفتار ناهنجار در بين جوانان افزايش يافته است و ميتوان گفت حدود 35 درصد جوانان سيگار و قليان را تجربه كرده و 20 درصد از آنها به طور مرتب از اين دو ماده دخاني استفاده مي كنند.
پژوهشي كه گروه آسيبشناسي بنياد علوم رفتاري در شهرهاي تهران، قم، رشت، مشهد، اصفهان و شيراز انجام داده است، نشان ميدهد آمار استفاده از قليان و سيگار در بين جوانان دانشجو بيشتر از جوانان در همين سن و سال بوده است. علت اين رفتارهاي آنان نيز زندگي در خانههاي دانشجويي خارج از خوابگاهها بوده كه در اين گونه منازل جوانان از خرده فرهنگها و تربيتهاي مختلف در كنار يكديگر قرار ميگيرند و به مصرف مواد مخدر روي ميآورند.
دختراني كه از سيگار و قليان به طور تفنني استفاده ميكنند حدود 15 درصد بوده كه 10 درصد آنها به خاطر رقابتهاي منفي رفتاري و عقب نماندن از قافله دوستان و بزرگ نشان دادن خود از سن واقعي، اقدام به اين كار ميكنند. اين آمار در بين دانشجويان شهرستاني بيشتر بوده و هر چقدر فاصله محل تحصيل از محل اقامت دورتر باشد، آمار ناهنجاريهاي رفتاري نيز افزايش مييابد.»
ابهري درباره موادي كه بيشترين مصرف را دارند هم ميگويد: « بايد قبول كرد اعتياد و به ويژه روانگردانهاي صنعتي افزايش يافته و اما در اين زمينه كارهايي هم مثل افزايش كشفيات نيروي انتظامي و اطلاعرساني رسانهها در زمينه آگاهسازي خانوادهها انجام شده كه اقدامات خوبي بوده است كه صد البته كافي نيست و بايد گسترش بيشتري يابد. حشيش، كراك، شيشه، قرصهاي متالين، رتالين، ترامادول و اكستازي به ترتيب بيشترين شيوع بين استفاده كنندگان از مواد مخدر صنعتي را دارند.»
استاد دانشگاه شهيد بهشتي در ادامه حرف هايش به اين مورد اشاره ميكند كه انتشار اين آمارها ميتواند نتايج سوئي در جامعه داشته باشد؛ « محدود بودن امكانات رفاهي، تفريحي و ورزشي در محيط دانشگاهها و خوابگاهها اصليترين دليل اين جوانان براي خستگي از محيط، سر رفتن حوصله و سرگرداني است اما در مورد اعتياد به مواد مخدر آماري كه انتشار يافته است درست نيست. ممكن است در يك دانشگاه يا يك شهر اين آمار صدق كند اما وقتي صحبت از جامعه دانشجويي ميشود اين آمار مبناي علمي و عقلي نداشته و نميتوان آن را گسترش داد. چرا كه اگر يك چهارم دانشجويان بر اساس اين آمار حتي يكبار مواد مخدر مورد آزمايش قرار داده باشند، از نظر منطق پيشگيري از اعتياد 50 درصد از اين يك چهارم، به دفعات بعدي نيز كشيده ميشوند و در سطح گستردهاي اعتياد خواهيم داشت. اعلام اينگونه آمارها و توسعه نتايج جامعه پژوهشي به سطح دانشجويان كشور نه تنها مشكل را حل نميكند بلكه باعث افزايش مشكلات رفتاري و رواني آنها ميگردد.
اضطراب و دلهره اجتماعي به ويژه در ميان خانوادههايي كه داراي فرزند دانشجو هستند ممكن است باعث ممانعت آنها از تحصيل فرزندانشان شود يا تنش رفتاري بين آنها ايجاد كند. اعلام اين آمار موجب ميشود امنيت فكري فرد و جامعه هم به مخاطره بيفتد. پيشنهاد ميكنم حتي به فرض اينكه اين گونه آمار واقعي و درست هم باشد، در سطح سازمانها و نهادهاي مسئول مطرح شود تا نسبت به پيشگيري و مقابله به آنان اقدام گردد. به هر حال اعلام اين عدد و رقمها نه تنها درمانگر نيست بلكه ويران كننده و زيانآور است.»
راهكار، همچنان فرهنگسازي
كارشناسان، تاثیرگذاران در گروه همسالان دانشجو را آموزشدهندگان آگاه، دانشجویان مشاور، نمایندگان خوابگاهها، گروهها و تجمعهای دانشجویی و قهرمانهاي تیمهای ورزشی دانشجویی ميدانند. بر اساس این مطالعات، پیشگیری در محیط دانشگاه نه تنها باعث افزایش آگاهی دانشجویان نسبت به خطرات سوء مصرف مواد از طریق ارائه منابع و پیامهای آگاهی بخش می شود، بلکه باعث ایجاد مهارت در دانشجویان برای مقابله با سوء مصرف نیز خواهد شد.
در واقع نگرانی عمده این است که اکثر دانشجویان حتی ممکن است متوجه نشوند که هم اتاقی، همتیمی یا دوست صمیمی آنها دچار سوء مصرف موادمخدر هستند که این مسئله خود می تواند آینده آنها را به خطر بیندازد. مخاطب آموزش پیشگیرانه در محیط دانشگاه، تمام اعضای جامعه دانشگاهی از جمله دانشجویان، اساتید، کارکنان و کارمندان دانشگاه هستند.
دانشگاه علاوه بر ارتقاي آموزش تحصیلی دانشجویان، درصدد شناسایی عوامل توسعه سلامت و امنیت فردی و اجتماعی آنها نیز است و دانشجویان را به عنوان افرادی در نظر می گیرد که خود مسئول کلیه اعمال و رفتارشان هستند. بر اساس مطالعات جامعه شناختی که در این گزارش به آن پرداخته شده است، بسیاری از دانشجویان بعد از ورود به دانشگاه در شرایط مبهمی قرار می گیرند.
آنها خود را افرادی بالغ، مستقل و رها از محدودیت های خانه در نظر می گیرند بنابراین گاهی تمایل دارند این احساس خود را از طریق مصرف مواد مخدر ابراز کنند. در این میان وظیفه افراد در دانشگاهها ایجاب می کند که اهميت جایگاه شغلی در دانشگاه را در نظر گرفت بلکه مهم آن است که هرکس به سهم خود به افزایش آگاهی در مورد خطرات ناشی از سوء مصرف مواد کمک کند.
در ادامه این مقاله چند راهکار ارائه شده است تا به کمک آنها بتوان از رشد شیوع سوء مصرف مواد مخدر در محیط دانشگاه پیشگیری کرد. راهکارهایی از جمله اینکه در تعطیلات یا مناسبتهای خاص دانشگاهها فرصتهایی را ایجاد و از مجلات درون دانشگاهی استفاده کنند، با افراد عادی مصاحبه کنند تا اثرات مخرب مواد را بیان کنند و یک کمیته و گروه رسمی از خود دانشجویان تشکیل دهند.
توزیع بروشور، پوستر و نظیر اینها در محوطه دانشگاه، استفاده از توان دانشجویان خوابگاهی، راه اندازی یک همه پرسی در مورد خطرات ناشی از سوء مصرف مواد در دانشگاه، قرار دادن صندوق ارتباطی با دانشجویان جهت پاسخگویی به سوالات و مشکلات و تشکیل یک گروه دانشجویی دارای ایده های نو و خلاق برای افزایش آگاهی در مورد خطرات ناشی از سوء مصرف مواد در محیط دانشگاه، می تواند از جمله گامهای مؤثر بعدی باشد. با اين وجود بايد منتظر واكنشهاي نهادهاي مرتبط با اين موضوع همچون وزارت علوم ماند تا آمار دقيقتري از اعتياد دانشجويان و اقدامات پيشگيرانه دستگاههاي مربوطه به دست آورد.