اگر هواپیماها به برجها نمیخورد، جهان چگونه بود؟
تداوم سناتوری اوباما، افزون بودن دردسر چين، بحران بدهي و...
فرارو- چه می شد اگر برج هاي دوقلو هنوز بر افق شهر منهتن حكمفرمايي مي كردند؛ ضلع غربي ساختمان پنتاگون دست نخورده باقي مانده بود، دليلي براي ساخت يادبود دشانكويل در ايالت پنسيلوانيا وجود نداشت و اعداد 9 و 11 به غير از اعداد شماره تلفن اضطراري (911) هيچ معناي ديگري نداشت.
به گزارش سرویس بین الملل فرارو به نقل از واشنگتن پست، جهان در 11 سپتامبر 1001 تغيير كرد، تا اين اندازه روشن است. ولي به چه مقدار و به چه شدت؟ مورخين و داستان نويسان مشتاق نگاشتن سناريوهاي "چه مي شد اگر" هستند: چه مي شد اگر هيتلر در جنگ جهاني دوم پيروز مي شد؟ چه مي شد اگر در جنگ هاي داخلي (آمريكا)،كنفدراسيوني غالب مي گشت؟ اين گونه مباحثات، در بدترين حالت، يك بازي ساده به نظر مي آيد. ولي در بهترين حالت آن، تاريخ غير واقعي به ما كمك مي كند بين آنچه در زمان ما واقعا پايدار است با آنچه كه صرفا تصادفي است و بين آن چه كه ماندني با آن چه كه گذرا است تفاوت قايل شويم.
پس با به ياد داشتن پيش گفته «چه مي شد اگر حملات القاعده عليه ايالات متحده در 11 سپتامبر 2001 هرگز اتفاق نمي افتاد؟ چه مي شد اگر طرح ربودن هواپيما و كوباندن آنها به ساختمان هاي تجارت جهاني، پنتاگون و شايد ساختمان كنگره لغو مي شد يا به شكست مي انجاميد و يا حتي طراحي نمي شد؟» البته، اسامه بن لادن و متحدان او ممكن بود حملات فاجعه آميز و تكان دهنده ديگري را به اجرا مي گذاشتند.
هر چند در صورت به وقوع نپيوستن چنين تحولي تلاش هاي ايالات متحده عليه القاعده ممكن بود در شكل هاي محدودتر از پس از 11 سپتامبر ادامه پيدا مي كرد؛ چند حمله با هواپيماهاي بدون سرنشين به پايگاه هاي القاعده در افغانستان و سودان، فشار بر طالبان براي اخراج بن لادن، همكاري هاي بين المللي نيروهاي انتظامي و اطلاعاتي. ما هرگز "جنگ عليه ترور" را به عنوان يك اصل و مرام سازماندهي براي تمامي اركان دولتي رياست جمهوري نمي دانستيم و البته اسامه بن لادن هرگز به نامي آشنا تبديل نمي شد.
كنگره ( مجالس نمايندگان و سناي آمريكا) بدون عامل حملات قادر به انجام بزرگترين سازماندهي مجدد ديوان سالاري امنيت ملي از دوران ر ياست جمهوري(هري) ترومن (سي و سومين رئيس جمهوري آمريكا در سال هاي 1945 تا 1953 )و متصل كردن بيش از دو دوجين آژانس هاي امنيتي به يكديگر براي تشكيل وزارتخانه امنيت داخلي نمي شد. مسافرت هاي هوائي همچنان درد سرهاي خود را مي داشت ولي بازرسي هاي ايمني فضولانه نمي توانست يكي از آن دردسرها باشد.
سياست خارجي آمريكا به ميزان فاحشي متفاوت مي بود و تقريبا به طور حتم كمتر خصمانه مي بود. در ماه هاي آغازين دوره رياست جمهوري بوش، تنش بين آمريكا و چين در سطح بالا قرار داشت و بسياري از نومحافظه كاران آمريكايي بر روي خيزش چين به عنوان يك "رقيب همتا"ي نظامي تمركز داشتند.
اگر مركز تجارت جهاني و پنتاگون هرگز مورد حمله قرار نمي گرفتند، سياست دفاعي آمريكا احتمالا بيشتر بر روي اقيانوس آرام و نه خاورميانه متمركز مي بود. رويارويي مستقيم با چين غيرمحتمل مي بود ولي بدون وجود جنگ سلب كننده توجهات عليه ترور، واشنگتن بيشتر بر روي تقويت نظامي چين، معاملات آن با رژيم هاي ضد آمريكايي، و حملات سايبري هك كنندگان چيني عليه ايالات متحده و متحدان آن تمركز مي كرد.
اگر 11 سپتامبر وجود نمي داشت، حمله اي به افغانستان و احتمالا به عراق صورت نمي گرفت. حداكثر اين كه شاهد عمليات مخفيانه و حملات موشكي بيشتر، همانند عملياتي كه دولت كلينتون در سال 1998 عليه كشورهايي كه به بن لادن و متحدان وي پناه مي دادند، مي بوديم. و عباراتي مانند "دستگاه انفجاري تعبيه شده" و "آسيب مغزي وحشتناك" به يك واقعيت براي نسلي از نيروهاي آمريكايي تبديل نمي شد.
بدون جنگ در عراق و افغانستان، هيچ تلاشي در جهت متوجه ساختن مجدد نيروهاي مسلح آمريكا به سوي عمليات ضد شورشي صورت نمي گرفت. طراحان دفاعي آمريكا احتمالا دهه اول قرن بيست و يكم را بيشتر صرف تمركز بر نبرد دريايي و هوايي پيشرفته در آسيا مي كردند به جاي آن كه بر نظارت پليسي و تشكيل كشور در كشورهاي اشغالي مسلمان كنند و گشايش يك مركز جامعه اسلامي در منهتن يك رويداد نمي بود.
قطعا خاورميانه همچنان براي واشنگتن در اولويت قرار مي داشت و صدام حسين همچنان يكي از دشمنان اصلي آمريكا در منطقه مي بود. ولي اگر 11 سپتامبر هرگز اتفاق نمي افتاد، امكان داشت كه ايالات متحده به سياست "مهار" كه بعد از جنگ خليج فارس عليه رژيم صدام حسين اعمال شده بود - برقراري منطقه ممنوعه پرواز و بمباران هاي متناوب عليه منطقه تحت كنترل صدام - تا به امروز ادامه مي يافت.
ولي امكان داشت كه حتي بدون 11 سپتامبر، دولت بوش راه حمله به عراق را بر مي گزيد. تهديد سلاح هاي تخريب جمعي كه تبليغات زيادي در مورد آن صورت گرفته بود - و دست آخر معلوم شد كه وجود خارجي ندارد - شايد براي واشنگتن كافي مي بود كه حمله اي به راه اندازد. يا امكان داشت كه ايالات متحده طرح هايي را به اجرا در مي آورد كه مطلوب نظر بسياري از نومحافظه كارات قبل از 11 سپتامبر بود كه بر منباي آن به حمايت از يك شورش عراقي مي پرداخت، طرحي كه مخالفان آن را سناريوي "خليج بزها" ناميدند. اگر رژيم حسين در نتيجه حمله آمريكا يا شورش داخلي سقوط مي كرد، در آن صورت شايد كه تجزيه خونين كشور در مرزهاي نژادي رخ مي داد.
بدون 11 سپتامبر، ايران كه يكي ديگر از رقباي اصلي آمريكا در منطقه است، تقريبا به طور قطع اكنون از نفوذ كمتري برخوردار مي بود. جنگ هاي آمريكا در عراق و افغانستان دو دشمن اصلي ايران را - صدام حسين كه جنگ عليه ايران به راه انداخته بود و طالبان يك رژيم سني تندرو كه از روحانيون شيعي ايران نفرت داشت - از ميان برداشت. و نابودي رژيم اقليت سني صدام به ايران اين فرصت را داده است كه نفوذ خود را در ميان اكثريت شيعه عراقي به شدت افزايش بخشد.
و در مورد بهار عربي چطور؟ 11 سپتامبر چه تأثيري بر اين جنبش داشت؟ روشن به نظر مي رسد كه زمان وقوع اين قيام ها در دنياي عرب بيشتر با فساد ديرينه ديكتاتوري سرسخت مرتبط است تا اين كه ربطي به جنبش جهادگران داشته باشد - تا حدي به خاطر اين كه شرارت هاي جنبش جهادگران عليه مسلمانان و "جهادگران مسيحي" و يهوديان" موجب انزجار بسياري از مسلمانان قرار گرفته است. مضحك اين كه اگر به خاطر كشتار 11 سپتامبر، كمتر بر روي تندروي اسلامي تأكيد مي شد، هدف بلند مدت براي جايگزيني رژيم هاي عربي با دين سالاري هاي اسلامي احتمالا جذابيت بيشتري در ميان انقلابيون منطقه مي داشت.
در جبهه داخلي، سياست آمريكا بسيار متفاوت به پيش مي رفت. تصور كنيد كه اگر 11 سپتامبر به عنوان بهانه اي براي حمله به عراق استفاده نمي شد، انتخابات سال 2004 يك رقابت زمان صلح مي بود و بيشتر بر روي مسائل اقتصادي تمركز مي داشت. شايد در مقايسه با مشكلات اقتصادي كنوني جزيي به نظر مي رسيد ولي به ياد آوريد كه چگونه "بهبود بيكاري"، تركيدن حباب فن آوري و به متعاقب آن حباب املاك و سهام را به دنبال داشت. احتمالا اگر نامزد دموكرات به تلافي مبارزه انتخاباتي 1992 كلينتون بر اقتصاد تأكيد مي كرد، جورج بوش همانند پدرش در انتخابات پيروز نمي شد.
ولي به اين معنا نيست كه آمريكا رييس جمهوري مانند "جان كري" مي داشت. كري تا حد زيادي به اين دليل در سال 2004 موفق به نامزدي حزب دموكرات براي رياست جمهوري شد كه رأي دهندگان مرحله اول معتقد بودند كه داشتن سابقه جنگي و مهارت هاي امنيت ملي وي موجب گرديده كه دموكرات ها در برابر اين ادعا كه در برابر تروريسم نرم هستند، كمتر ضربه پذير باشند.
بدون داشتن سابقه در جنگ عليه ترور، داشتن سابقه جنگ در ويتنام، احتمالا نكته مثبتي براي رأي دهندگان دموكرات در مرحله اول انتخابات وجود نمي داشت. رأي دهندگان مرحله اول در جناح چپ دموكرات ها قرار دارند و به طور كلي كساني هستند كه در مرحله نهايي رأي به صندوق مي اندازند. امكان داشت كه آنها نامزد ديگري را انتخاب مي كردند، نامزدي كه به فن آوري هاي جديد براي جلب سرمايه بيشتر آشنايي مي داشت و كسي مي بود كه بيشتر به مسائل اقتصاد مردمي كه در زمان صلح رايج است، تمركز مي كرد.
اگر "كري" يا "هووارد دين" يا هر كسي ديگري از حزب دموكرات در سال 2004 انتخاب مي شد ، تقريبا به طور يقين در سال 2008 هم براي بار دوم انتخاب مي شد. اين به معناي آن است كه باراك اوباما احتمالا هنوز سناتوري از ايالت ايلينوي در كنگره مي بود. در آن صورت رويداد تاريخي انتخاب يك رييس جمهور آفريقايي تبار رخ نمي داد، مناقشات مربوط به مدارك تولد (اوباما) وجود نمي داشت و اوباما هنوز با پدر روحاني ديرينه خود، كشيش "جرميا رايت"، همچنان دوست مي بود.
اگر بوش نمي توانست به عنوان يك رييس جمهور دوران جنگ نامزد انتخابات شود و در انتخابات 2004 شكست مي خورد، چهار سال ديگر فرصت نداشت تا ميانه روهاي جمهوريخواه را نسبت به جنگ ها و كسري بودجه بيگانه كند. شايد كه آن گروه از رأي دهندگان همراه حزب باقي مي ماندند و به تعداد زياد در انتخابات 2008 به دموكرات ها نمي پيوستند - و در سياست دوران معاصر از نفوذي بيشتر از جنبش "تي پارتي" برخوردار مي بودند. بر خلاف اوباما، يك رييس جمهور دموكرات در دنياي بدون 11 سپتامبر شايد به گروه هاي مستقل متمايل به راست توجه كمتري مبذول مي داشت و بيشتر به عنوان يك رييس جمهور پيشرو حكومت مي كرد.
و در دنيايي كه محمد عطا و تروريست هاي همراه او هرگز هواپيماهاي آمريكا را نربوده بودند، اقتصاد ايالات متحده چگونه مي بود؟ اگر ايالات متحده به افغانستان و عراق حمله نكرده بود، كسري بودجه و ميزان بدهي به مقدار قابل توجهي كمتر مي بود.
بر طبق گزارشي كه اخيرا از سوي "خدمات تحقيقاتي كنگره" منتشر شد، بين سپتامبر 2001 و مارس 2011، كنگره مبلغ 283/1 تريليون دلار براي جنگ، اقدامات امنيتي اضافي و خدمات بيمه درماني براي سربازان جنگي تخصيص داده است. 63 درصد از اين مبلغ براي جنگ عراق و 35 درصد براي جنگ افغانستان اختصاص يافته است. بر طبق تخمين دو كارشناس برجسته اقتصادي، "جوزف استگليتز" و "ليندا بيلمز"، هزينه بلند مدت اين دو جنگ از 3 تريليون دلار فراتر خواهد رفت؛ اين رقم بدون ترديد بسيار بزرگ است.
ولي تأثير هزينه اين دو جنگ بر كسري بودجه در بلند مدت كمتر از هزينه "ركود بزرگ" و اقدامات مرتبط با آن مي باشد. در عوض، كسري هاي ناشي از ركود بزرگ، كمتر از كسري هاي بلند مدت ناشي از كاهش ماليات توسط بوش است.
نتيجه اين كه حتي بدون 11 سپتامبر و جنگ هاي متعاقب آن، امكان داشت كه ايالات متحده همچنان با كسري هاي عظيم مواجه مي بود - به ويژه اگر كاهش ماليات بوش اعمال مي شد و اگر حباب هاي سهام و املاك مي تركيد و دوباره ايجاد مي شد و اثرات فاجعه آميزي بر نظام مالي جهان مي داشت.
در حقيقت وقتي مورخين، تاريخ واقعي - نه غير واقعي - زمان ما را به نگارش در آورند، امكان دارد به رويداد 11 سپتامبر در مقايسه با سقوط (اقتصادي) 2008 كه موجب بروز بزرگ ترين بحران اقتصادي جهان از زمان "ركود بزرگ" به اين طرف شد، توجه كمتري مبذول دارند. حبابي كه در آن سال تركيد، نتيجه گرايشي بود كه به دهه 1970 باز مي گشت كه از آن جمله مي توان به گرايش مصرف كنندگان آمريكايي به متحمل شدن ديون هنگفت و مصرف بر اساس گرفتن وام با وجود داشتن درآمدهاي راكد بود و نرخ هاي بهره پايين كه توسط ژاپن و چين امكان پذير گرديد. اين كشورها با اين اقدام مازاد تجاري خود را به خريد وام هاي آمريكا تبديل كردند و بدين وسيله پول ملي خود را به طور مصنوعي پايين نگاه داشتند و صادرات خود را رقابتي كردند.
اين عدم تعادل هاي اقتصاد كلان در هر صورت چه 11 سپتامبر اتفاق مي افتاد يا اتفاق نمي افتاد، موجب حساب پس دادن اقتصاد جهاني مي شد. هزينه هاي وارده بر اقتصاد جهاني پس از تركيدن حباب، هم از جنبه ثروت هاي از دست رفته و هم از نظر رشد كند، خسارات اقتصادي مستقيم 11 سپتامبر - 40 ميليارد دلار هزينه هاي وارده بر شركت هاي بيمه، خسارات وارده بر خطوط هوايي و سقوط بازار سهام - هزينه هاي غيرمستقيم جنگ عراق و افغانستان و هزينه هايي كه صرف امنيت داخلي شده است را كوچك جلوه مي دهد. مورخين همچنان بايد هزينه هاي كامل آن از جمله شكست تجربه اروپا در اقدامات اتحادي خود به خاطر صدور بيكاري از چند كشور اروپا به كشورهاي ديگر از طريق اعمال سياست هاي حمايتي به حساب بياورند.
سقوط برادران ليهمن (صاحبان چهارمين بانك بزرگ آمريكايي كه در سال 2008 اعلام ورشكستگي كرد)، خسارات اقتصادي بسيار بيشتر با عواقب بلند مدت تري از سقوط برج هاي دوقلو داشت. قصد بر اين نيست كه از وحشت 11 سپتامبر، تلفات انساني وحشتناك آن و يا هزينه هاي متعاقب آن كاست، بلكه هدف آن است كه آنها را در چشم انداز قرار داد.
حملات 11 سپتامبر چه اتفاق مي افتاد و چه اتفاق نمي افتاد، جهان تقريبا به طور يقين با سلاح هاي تخريب جمعي نابود مي شد. اين سلاح هاي تخريب جمعي، هواپيماهاي ربوده شده توسط جهاد گران، يا بمب هاي اتمي و سلاح هاي شيميايي خيالي صدام حسين نمي بودند بلكه مشتقات اعتباري انفجار آميزي مي بودند كه در دست هاي بانكداران جهان قرار دارد.