واکنش ایران به استقرار سپر دفاع موشکی در ترکیه
روابط تهران – آنکارا زیر سایه سپر دفاع موشکی ناتو
فرارو- روابط گرم و دوستانه سالهای اخیر تهران - آنکارا این روزها به زیر سایه اختلافات دو کشور بر سر «بهارعربی» و «استقرار بخشی از سپر دفاع موشکی ناتو در ترکیه» کشیده شده است.
به گزارش فرارو، روابط ایران و ترکیه که گذشتهای پرفراز و نشیب داشته است، در دهه اخیر و به ویژه پس از روی کارآمدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه که تلاش زیادی برای نزدیکی با کشورهای منطقه داشت، وارد فاز جدیدی شد که میتوان مهمترین مشخصه آن را همگرایی در فضای رقابتی دانست.
با نگاه به روابط سالهای اخیر دو کشور، میتوان به خوبی دریافت که هرچند ایران و ترکیه، هر دو در پی افزایش نفوذ خود در منطقه - البته با استراتژیهای گوناگون - بودهاند اما بیش از هر چیز نگاه مشترک دو کشور نسبت به ترتیبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی منطقه زمینههایی را فراهم آورده که این روابط از استحکام کم نظیری برخوردار شود.
با این حال سرعت و شتاب تحولات منطقه همزمان با «بهار عربی» که بسیاری از کشورهای درگیر و حتی ناظران را غافلگیر و نگاه مشترک ایران و ترکیه را نیز از یکدیگر دور کرد. به طوری که اکنون دو کشور درخصوص تحولات منطقه دارای دو دیدگاه متفاوت هستند.
این در حالی است که اختلاف دیدگاه تهران و آنکارا تنها به تحولات منطقه محدود نشده است و اکنون ایران به دلیل موافقت ترکیه با استقرار بخشی از سپر دفاع موشکی ناتو در خاک این کشور از همسایه خود دلخور است چرا که این طرح را تهدیدی علیه خود میداند.
وزارت امور خارجه ترکیه اخیرا اعلام کرده است که سیستم رادار هشدار سریع ناتو در ترکیه مستقر خواهد شد. طرحی که برای پوشش دفاعی اروپا تدارک دیده شده است. ابتکار این طرح نیز با آمریکا و حوزه عمل و محل اجرای آن فضای قاره اروپا است.
این در حالی است که پیشتر و در دولت جرج بوش رییس جمهوری سابق آمریکا قرار بود این سامانه بدون مشارکت همه کشورهای اروپایی و صرفا با مشارکت لهستان و جمهوری چک بنا شود، ولی دولت اوباما آن را به پروژهای با مشارکت همه ۲۸ عضو ناتو بدل کرد و از روسیه نیز دعوت کرد تا در ایجاد آن مشارکت داشته باشد. در اسناد این طرح نیز اینگونه ذکر شده که سپر دفاعی برای حفاظت از کل قلمرو کشورهای عضو ناتو و ۱۰۰ کیلومتر فراتر از مرزهای بیرونی این کشورها است.
ترکیه در حالی موافقت خود با میزبانی بخشی از سپر دفاع موشکی را اعلام کرد که پیش از آن شروطی را برای استقرار این طرح در خاک خود تعیین کرده بود. این شروط عبارت بودند از: تهدید آمیز نبودن این طرح علیه هیچ یک از همسایگان ترکیه، پوشش دادن همه خاک ترکیه از سوی این طرح، شریک کردن آنکارا در سیستم فرماندهی و کنترل این طرح، عدم درز اطلاعات این سیستم به کشورهای غیر عضو ناتو به ویژه اسراییل.
همزمان با رایزنیهای کشورهای عضو ناتو با ترکیه به منظور متقاعد کردن این کشور با میزبانی بخشی از سپر دفاع موشکی ناتو، وال استریت ژورنال در گزارشی نوشت: «دیپلماتهای ترکیه از این نگرانند که استقرار این سامانه ناتو در خاک ترکیه و در مرز ایران خشم تهران را بر انگیزد. ایرانی که سومین تامین کننده انرژی برای ترکیه است. از سوی دیگر استقرار این سامانه در خاک ترکیه با سیاست خارجی طراحی شده از سوی احمد داوود اوغلو وزیر خارجه این کشور در تضاد است، چرا که در این سیاست ترکیه به دنیال به صفر رساندن تنش با همسایگان خود است.»
روزنامه وال استریت ژورنال آمریکا تاکید کرد: «ترکیه در شرایطی قرار گرفته است که باید بین دو گزینه یکی را انتخاب کند: با موافقت با استقرار این طرح به اتحاد دیرپای خود با غرب و ناتو اهمیت بدهد یا اینکه به دنبال دوست تازه خود یعنی ایران باشد.»
با این حال ترکیه گزینه نخست را برگزید و اعضای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، اواخر آبانماه سال ۱۳۸۹ در اجلاسی در لیسبون، پایتخت پرتغال، بر سر نصب و استفاده از سامانه ضدموشکی اروپا برای مقابله با تهدید موشکهای بالیستیک از جمله موشکهای ایران به توافق رسیدند و قرار است سیستم راداری ۲- AN/TPY تا پایان سالجاری میلادی در استان دیاربکر ترکیه مستقر و از سوی یک مرکز نظامی در آلمان هدایت و کنترل شود.
در این مرکز کشور ترکیه یک نماینده در سطح ژنرال خواهد داشت و از طریق این نماینده در امر کنترل سیستم رادار هشدار سریع اعمال نظر خواهد کرد. سیستم راداری AN/TPY-۲ قادر به شناسایی اشیایی به بزرگی یک توپ فوتبال از مسافت چهار هزار و ۷۰۰کیلومتری است.
بنا به پروژه سیستم دفاع موشکی ناتو، موشکهای شناسایی شده توسط این سیستم از سوی موشکهای ناتو که در دیگر کشورها مستقر شده نابود میشود. قرار است این موشکها در بلغارستان، رومانی و کشتیهای جنگی ناتو در دریای مدیترانه مستقر شود.
در حالی ترکیه پیش از این تهدید آمیز نبودن این طرح علیه هیچ یک از همسایگان ترکیه به عنوان یکی از شروط موافقت با استقرار بخشی از سپر دافع موشکی در خاک کشور خود اعلام کرده بود که ایران از همان ابتدا ضمن اعلام مخالفت با این طرح آن را تهدیدی جدی علیه خود قلمداد کرد.
در همین حال سال گذشته مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران با انتشار گزارشی اعلام کرد: «استقرار بخشی از سامانه سپر دفاع موشکی آمریکا در ترکیه و در همسایگی ایران، در مجموع میتواند تهدیدی جدی علیه ایران تلقی شود.»
در گزارش این مرکز آمده است: «یکی از تهدیدات امنیتی که ناتو برای خود در دهه آینده ترسیم کرده است، در حوزه سلاحهای متعارف، موشکهای بالستیک و در حوزه سلاحهای نامتعارف اشاعه سلاحهای هستهای است، از اینرو با توجه به اتهامات غرب علیه ایران، برنامه موشکی کشور و نیز فناوری هستهای صلحآمیز مسلما در زمره تهدیدات امنیتی قرار میگیرند. ناتو اساسا همانند سند NPR ایالات متحده، اصل غنیسازی توسط کشورها را تهدید و مساوی اشاعه دانسته و طبعا به مقابله با آن اقدام میکند.»
برنامه هستهای ایران همواره از سوی غرب تهدیدی جدی معرفی شده است و میتواند در حوزه بحرانسازی فراتر از مرزهای ناتو طبقهبندی شود و مهار ایران با کمک شرکای این پیمان میتواند به طور جدی در دستور کار قرار گیرد و از این منظر چالشهایی را برای کشور بهوجود آورد.
از سوی دیگر، علیرغم مخالفت ترکیه با دسترسی اسرائیل به اطلاعات این سامانه، هنوز هیچ قطعیتی در کار نیست و ممکن است اطلاعات رصد موشکی، در اختیار این رژیم قرار گیرد و این از جمله مسائلی است که همچنان حل نشده باقی مانده و میتواند تهدیدی علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران باشد.
بر پایه همین نگرانیها بود که سخنگوی وزارت خارجه ایران، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، پنجشنبه گذشته با اشاره به استقرار بخشی از سپر موشکی ناتو در ترکیه گفت: «ما معتقدیم استقرار بخشی از سامانه موشکی ناتو در ترکیه هیچ کمکی به ثبات و امنیت منطقه و حتی امنیت کشور میزبان نمیکند.»
رامین مهمانپرست همچنین گفت: «سابقه موضوع نشان میدهد که سامانه سپر دفاع موشکی ناتو تداوم همان پروژه مشکوک آمریکایی است که مدتها در اروپای شرقی مورد پیگیری بوده و واشینگتن با عملیاتی کردن آن در پوشش ناتو و دادن آدرس غلط برای توجیه استقرار آن در منطقه، همان سیاستی را دنبال میکند که در طول جنگ سرد تعقیب میشد و سعی میکند از این طریق ضمن تداوم سیاستهای استکباری، عوامل امنیتی منطقه را در مسیر دلخواه غرب تغییر دهد.»
در همین زمینه، احمد وحیدی، وزیر دفاع جمهوری اسلامی ایران در مورد اعلام استقرار سپر موشکی در ترکیه در پانزدهم شهریور ماه گفته بود: «ما حضور آمریکاییها و غربیها در کشورهای اسلامی را همواره یک عنصر مزاحم، مخل امنیت و آسیبزا بر کشورهای اسلامی میدانیم.»
وی افزود بود: «ما حضور آنها (غربیها) را در هیچ کشوری به خصوص کشورهای اسلامی به نفع این کشورها نمیدانیم.»
با این حال دولت ترکیه دیروز در واکنش به ابراز نگرانی جمهوری اسلامی ایران نسبت به استقرار بخشی از سپر دفاع موشکی ناتو در این کشور، اعلام کرد که استقرار سیستمهای رادار و دفاع ضد موشکی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، در خاک این کشور به خاطر هدف گرفتن هیچ کشور خاصی نیست.
سخنگوی وزارت خارجه ترکیه در کنفرانس خبری خود در روز جمعه گفت: «این سیستم دفاع ضد موشکی علیه هیچ کشوری نیست. تنها هدف آن دفاع از حریم کشورهای عضو سازمان ناتو است.»