يك دهه تغيير در آسياي جنوب شرقي
چگونه چين موجب تغيير آسيای جنوب شرقی بعد از حملات ۱۱سپتامبر شده است؟
فرارو- سرویس بین الملل؛ سايمون مونت ليك، خبرنگار روزنامه كريسشن ساينس مونيتور در بانكوك در ده سال گذشته بوده و مشاهده كرده است كه چگونه چين موجب تغيير منطقه آسياي جنوب شرقي بعد از حملات 11 سپتامبر شده است.
تابستان 2001 بود و من براي پوشش خبري انتخابات در تيمور شرقي،كشوري نوپا در انتهاي كره زمين، به آنجا رفته بودم. اولين مآموريت من براي كريسشن ساينس مانيتور و آغاز يك دهه گزارش در آسياي جنوب شرقي بود كه به جمع آوري صدها گزارش از سراسر اين منطقه وسيع انجاميد.
دو سال قبل از آن، تيمور شرقي از اشغال اندونزي خارج شده بود و حالا قصد داشت به صف كشورهاي دموکرات در آيد. مهم نبود كه واشنگتن از ژنرال سوهارتو، ديكتاتوراندونزي و ديگر مردان قوي آسيا حمايت كرده بود. جنگ سرد پايان يافته بود، سورهاتو ديگر در قدرت نبود و اقتصادهاي ببر آسياي جنوب شرقي بار ديگر غرش خود را در زير چتر امنيتي آمريكا آغاز كرده بودند.
طولي نكشيد كه دنياي ژئوپوليتيك بر روي محور خود چرخيد.
ابتدا حملات تكان دهنده 11 سپتامبر رخ داد كه اهداف سياست خارجي ايالات متحده را از نو تعريف كرد. دقيقا سه ماه بعد،چين به سازمان تجارت جهاني پيوست كه يك نقطه عطف اقتصادي بود. سرعت صادرات چين به شدت بالا گرفت و انبوهي از ذخاير ارزي كسب كرد.
به نظر من، ما هنوز در سايه اين دو تحول تاريخي زندگي مي كنيم.
هر دو رويداد پيامدهاي ديرپاي در آسياي جنوب شرقي به همراه داشته اند. چين طغيانگر، به تدريج برتري ايالات متحده را در تجارت، كمك هاي مالي و ديپلماسي طي چند دهه را كنار زده است. برخي كشورها مانند كامبوج و برمه قويأ در دايره نفوذ چين قرار دارند. كشورهاي ديگر مانند تايلند و فيليپين از مواضع خود به طرفداري از آمريكا طفره مي روند. به نظر مي رسد تنها ويتنام در جهت مخالف شنا مي كند و به آغوش واشنگتن، دشمن پيشين خود، روي آورده است.
البته خيزش اقتصادي چين قبل از حملات القاعده به خاك آمريكا آغاز شد. قابل درك است كه رهبران آسياي جنوب شرقي اقتصاد كشورهاي خود را به اقتصاد چين وصل كنند و در ساير موارد با آن همكاري نمايند. بار ديگر، چين به مركز ثقل در آسيا تبديل مي شود.
ولي نظر آسيايي ها اين بود كه واشنگتن به اندازه اي درگير به راه اندازي جنگ هاي خود شده كه از بازي در برابر چين وامانده است. رييس جمهور بوش در نشست هاي سران منطقه اي ظاهر نمي شد و فرستادگان وي هم، برخلاف رهبران چيني، براي انعقاد قراردادهاي تجاري دوجانبه يا سرمايه گذاري هاي جديد نمي آمدند.
در عوض، آنها در باره تروريسم، امنيت و اسلام سخن مي گفتند و مسلمانان منطقه با سوءظن شديد به آنها مي نگريستند.
يك كارشناس راهبرد دفاعي از مالزي در سال 2005 به من گفت كه چين مي خواهد به عنوان يك "شريك بي خطر و قوي" در منطقه ديده شود.
وي اين پرسش را مطرح كرد كه "چيزي كه نسبت به آن زياد اطمينان وجود ندارد اين است كه وقتي چين به قدرت قوي تبديل شود و شانه به شانه آمريكا قرار گيرد، چگونه رفتار خواهد كرد؟"
اين پرسش هنوز در راهروهاي قدرت در آسياي جنوب شرقي طنين مي اندازد. چين اولين هواپيماي مسافربري خود را مورد آزمايش قرار داده و در همين حال ادعاهاي خود را نسبت به جزاير واقع در درياي چين جنوبي مورد تأكيد قرار مي دهد. اقتصاد مبتني بر بدهي آمريكا در زير آب قرار دارد. داستان خيزش چين/سقوط آمريكا به موضوعي براي صحبت جهاني تبديل شده است.
با اين حال در خيابان هاي بانكوك و سنگاپور، روحيه مردم بسيار خوب است. بسياري از مردم داراي ريشه هاي چيني هستند و از اين كه مي بينند چين بار ديگر بر روي پاهاي خود ايستاده مباهات مي كنند. عده اي ديگر نيز از اين خوشحالند كه اقتصاد چين كالا و خدمات بيشتري را از منطقه جذب مي كند.
در دامنه هاي شهر بانكوك، يك روز را در نزد وارني راس، دختر ابرثروتمند چيني-تايلندي گذراندم. مدرسه خصوصي وي دانش آموزان تايلندي از خانواده هاي روشنفكر را كه مي خواهند فرزندان خود را براي دنياي متمركز بر چين آماده كنند، آموزش مي دهد. در كلاس درس، خردسالان به زبان ماندارين سرود مي خوانند، سپس در كلاس بعدي به انگليسي درس مي خوانند و در ساعات تفريح به زبان مادري خود تايلندي صحبت مي كنند.
انگليسي هنوز زبان بين المللي است ولي زبان ماندارين به سرعت به ويژه در كشورهايي كه روابط تجاري گسترده با چين دارند به پيش مي رود.
سال گذشته، چين نزديك به 40 ميليارد دلار كالا يعني بيش از ژاپن، اروپا و آمريكا، از تايلند خريداري كرد. جاي شگفتي نيست كه كاركنان حرفه اي تايلندي براي پيشرفت خود يادگيري زبان ماندارين را در پيش گرفته اند.
روابط با اندونزي
اندونزي با چين و با اقليت چيني خود روابط مشكل تري دارد. سوهارتو بعد از سركوب چنبش كمونيستي، روابط خود را با پكن قطع و توزيع كتاب به زبان چيني را ممنوع كرد. اين ممنوعيت در سال 2000 لغو شد ولي اندونزيايي هاي چيني الاصل كه تمايل به دستيابي به ثروتي بيشتر داشته باشند هنوز با تعصب مواجه هستند.
"راديو كاكراوالا" يك موج اف ام در جاكارتا است كه موسيقي پاپ چيني و صحبت هايي به زبان ماندارين پخش مي كند. مجري هاي جوان آن در كشورهاي چيني زبان تحصيل كرده و به اندونزي بازگشته اند و مشتاق هستند آزادي هاي جديد را تجربه كنند.
"رودي شيائو وي" يكي از اين مجري ها به من گفت "وقتي برنامه به زبان ماندارين پخش مي شود، خيلي از افراد مسن شنونده برنامه هستند ولي نوجوانان هم مي خواهند اين زبان را ياد بگيرند.
با اين حال، راديو كاكراوالا تنها مورد علاقه اقليت چيني است. اگر پيچ راديو را در جاكارتا يا كوالالامپور بچرخانيد، در بيشتر ايستگاه ها موسيقي آمريكايي را مي شنويد. سينماها هم فيلم هاي هاليوود را نمايش مي دهند. فيلم هاي چيني به ندرت تماشاگر دارند مگر آن كه فيلمي در رابطه با هنرهاي رزمي باشد.
شايد بتوان گفت كه چين يك غول تجاري است ولي در فرهنگ نقشي را ايفا نمي كند.
در مورد آموزش نيز چنين است. پدر و مادرهاي تايلندي مي خواهند فرزندان آنها به زبان ماندارين صحبت كنند. ولي خانم راس كه فارغ التحصيل دانشگاه فوردهم نيويورك است مي گويد دريافت مدرك از يكي از دانشگاه هاي معتبر آمريكا نيز حائز اهميت است. ويتنام در ميان 10 كشوري قرار دارد كه بيشترين تعداد دانشجوي خارجي را در آمريكا دارد. سنگاپور با دعوت از دانشگاه هاي غربي ، از جمله دانشگاه ييل، براي برگزاري كلاس هاي خود در اين كشور سعي دارد به يك قطب تحصيلي تبديل شود.
آسياي جنوب شرقي سنگر آزادي هاي سياسي نيست ولي بيشتر اين كشورها داراي نوعي حكومت منتخب هستند و جوانان خواستار آزادي هايي بيشتر از نسل والدين خود كه بيشتر بر روي بقاي اقتصادي تمركز داشتند، هستند. به ندرت با كسي برخورد مي كنم كه نظام سياسي چين را به عنوان الگويي براي كشور خود بداند.
حتي در اندونزي كه اكثريت جمعيت آن مسلمان است و از جنگ هاي دوران بوش نفرت داشتند، جهره آمريكا بعد از انتخاب اوباما به رياست جمهوري كه بخشي از كودكي خود را در اين كشور سپري كرده، بهبود يافت.
دولت ايالات متحده همچنين ياد گرفته است كه حمايت خود را از ضدتروريسم در اندونزي كه خود گرفتار شرارت هاي القاعده بوده، تعديل بخشد و با مسلمانان عادي كه ميانه رو هستند ولي نسبت به نفوذ آمريكا سوءظن دارند، رابطه بيشتري برقرار كند.
آخرين تلاش، برگزاري كنسرت هايي توسط گروه "نيتيو دين" يك گروه اسلامي هيپ=هاپ از واشنگتن، در اندونزي در ماه جاري بود. تور آنها در چهار شهر، يك "ماموريت ديپلماتيك" به منظور ترويج بردباري بود و تمامي هزينه آن توسط وزارت خارجه آمريكا پرداخت شد.
چين به اين چيزها توجه دارد. اين كشور دانشمندان اسلامي اندونزي را براي انجام تورهاي مطالعاتي به منظور نمايش پيشرفت هاي اقليت مسلمان در چين بي خدا دعوت كرده است. اين كار چيزي شبيه ديپلماسي مردمي است كه آمريكا طي ده ها سال براي جلا بخشيدن به چهره خود به كار گرفته است. بنابراين اصلا جاي تعجب نيست كه چين نيز از همين شيوه استفاده مي كند.
شايد كه در اين زمينه و در زمينه قدرت نظامي و نفوذ اقتصادي باشد كه رقابت آمريكا و چين در آسياي جنوب شرقي در دهه هاي آينده نقش ايفا مي كند.