انتشار ۳ ترجمهي همزمان از ساراماگو با مميزيهاي مختلف
عليقادري كه "دفتر يادداشت" ساراماگو را ترجمه كرده، اصلاحيههايي كه انتشار اين كتاب را به تاخير انداخته را سليقهاي ميداند. او ميگويد مواردي كه از ترجمههاي من حذف شده، در ترجمههاي ديگر بدون هيچ مشكلي منتشر شده است.
ایلنا: «نوت بوك» شامل مجموعۀ آخرين يادداشتهاي «ژوزه ساراماگو»، نويسنده برجسته پرتغالی، پيش از مرگ است که در وبلاگ شخصي او منتشر شده است. اين كتاب كه يادداشتهاي روزانهي ساراماگو در سالهاي 2008 و 2009 ميلادي را شامل ميشود، حاوي نقطهنظرات و واكنشهاي اين نويسنده و انديشمند پرتغاري در حوزههاي اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي است. اين مجموعه يادداشتها وقتي براي اولينبار در قالب يك كتاب، منتشر شد؛ توجه جهانيان را به خود جلب كرد و سيطرهي مخاطبان وسيعي را به خود اختصاص داد.
«نوت بوك» ژوزه ساراماگو، شايد با تاخيري قابلتامل ازسوي ناشران و مترجمان ايراني مورد توجه قرار گرفت. سرانجام با تاخيري قابل توجه؛ اين كتاب توسط سه ناشر همزمان ترجمه شد و همزمان نيز منتشر شد.
نشر ثالث توانست اين كتاب را تحت عنوان «نوت بوك» توسط مينو مشيري ترجمه و روانهي بازار كند. نيكو نشر نيز همين كتاب را با نام «يادداشتها» توسط مصطفي اسلاميه منتشر كرد اما انتشارات مرواريد كه ترجمهي علي قادري از اين كتاب را تحت عنوان «دفتر يادداشت» از مدتها قبل به ارشاد سپرده بود، به دليل صدور اصلاحيههاي متعدد، كارش به تعويق افتاد و از رقيبان خود عقب افتاد.
سرانجام بعداز گذشت 5ماه و صدور 3 اصلاحيه، اعمال آن توسط مترجم و 3 بار ارجاع اين كتاب به ادارهي كتاب، «دفتر يادداشت» نشر مرواريد نيز مجوز نشر گرفت.
نكته قابل توجه اينكه؛ متن مورد تاييد وزارت ارشاد از نشر مرواريد، تفاوتهاي زيادي با متن كتاب منتشر شدهي ناشران ديگر دارد.
علي قادري(مترجم دفتر يادداشت در نشر مرواريد) در گفتگو با خبرنگار ايلنا ضمن تاييد اين مطلب افزود: ادارهي كتاب با تاخير انداختن مراحل چاپ و ايرادهاي بنياسرائيلي، باعث شد كه ناشران ديگر زودتر از مرواريد اين كتاب را منتشر كنند. اين تقدم و تاخرها در عرصهي رقابتي ناشران بسيار مهم است زيرا بر ميزان فروش يا عدم فروش آن بسيار تاثير دارد. بنابراين؛ هرچند كه اميدوارم اين كتاب چون رمان نيست، با افت مخاطب مواجه نشود، اما قطع يقين تاخير صورت گرفته به ضرر من و ناشر بوده است.
اين مترجم درمورد اعمال نظر مميزان ادارهي كتاب، بر «دفتر يادداشت» گفت: اين كتاب با نامهاي مختلف توسط نشر ثالث و نيكو نشر چاپ شده است. من تنها فرصت كردهام كه مروري سريع بر «نوت بوك» نشر ثالث كه با ترجمه مينو مشيري منتشر شده بيندازم. در اين مرور دريافتم اغلب ايراداتي كه مميزان در ترجمهي من؛ روي آنها دست گذاشته بودند و دستآخر به حذف يا تغيير آن بخشها انجاميد، بدون هيج محدوديتي در "نوت بوك" منتشر شده ازسوي ثالث منتشر شده است.
وي ضمن بيان اين مطلب كه رفتار ادارهي كتاب با ترجمههاي مختلقف، متفاوت بوده و اين نشاندهندهي سليقهاي بودن اين برخوردهاست، ادامه داد: اغلب مواردي كه در ترجمهي من مورد ايراد بررسهاي ادارهي كتاب وزارت ارشاد قرار گرفته، به دليل رويكرد سياسي آنها بوده است. البته نه به دليل اينكه در اين بخشها مطالبي سياسي و احتمالا غيرقابل چاپ، وجود داشته، بلكه تنها برخي از نامها و القاب سياسي براي بررسهاي اين كتاب ايجاد بسامد كرده است.
قادري كه معتقد است، مميزي نامها نميتواند از هيچ بحران احتمالي در مخاطب جلوگيري كند، گفت: بهعنوان مثال يكي از اين ايرادات، به كلمهي «اسرائيل» گرفته شده بود كه اصلاحيه حكم به تغيير آن با «رژيم صهيونيستي» داده بود كه با مروري كه بر ترجمهي مينو مشيري داشتم، در «نوت بوك» در چندين بخش عينا به كلمهي «اسرائيل» اشاره شده است.
وي افزود: اعمال چنين اصلاحيهاي، شايد در نگاه نخست خيلي پيشپا افتاده به نظر آيد، به بارمعنايي كار نيز صدمهي چنداني وارد نميشود اما همين ايرادات كوچك كه ميتوان به سادگي از كنار آنها گذشت، گاه انتشار يك كتاب را به تعويق انداخته و موجبات ضرر و زيان را فراهم ميكند.
اين مترجم درمورد تغييرات و حذفيات ديگري كه به حكم ارشاد، در ترجمهاش اعمال شده، گفت: نكته ديگري كه بسيار براي خود من جالب بود و بخش اعظمي از اصلاحيهها را شامل ميشد، ايراداتي بود كه بررسها به نام برخي از شخصيتهاي سياسي مثل «باراك اوباما»، «بيل كلينتون»، «هيلاري كلينتون» و... داشتند.
قادري اظهار داشت: البته به راي ارشاد بخش قابل توجهي از مطالبي كه درمورد اين اشخاص و يا از زبان آنها نقل شده بود، حذف شد، اما در بخشهاي باقي مانده تنها از من خواسته شده بود كه نام اين افراد را حذف كنم. من هم بجاي برخي از اين اسامي، سمتهاي سياسيشان را جايگزين كردم، مثلا «رييس جمهور امريكا» يا «وزير امور خارجه امريكا» و.... جالب اينكه در ارجاع بعدي، آن بخشها بدون ايران شناخته شد و مجوز گرفت.
وي كه پيش از اين مجموعه داستان «تجاوز قانوني» نوشتهي كوبوآبه(نويسندهي ژاپني) و رمان «يك بخشش» نوشتهي توني موريسون(نويسنده امريكايي) را توسط مرواريد به دست چاپ داده، گفت: نميدانم چه عواملي باعث ايجاد تضادهايي از اين دست ميشوند. شايد نزد وزارت فرهنگ و ارشاد، نشر ثالث از نشر مرواريد محبوبتر است يا خانم مشيري به جهت شهرتي كه دارند از آزادي بيان بيشتري برخوردارند.
ژوزه ساراماگو (نویسندهٔ پرتغالی) در تاريخ ۱۶ نوامبر ۱۹۲۲ متولد شد. انتشار مبانی نقاشی و خطاطی، بالتازار و بلموندا، سال مرگ ریکاردوریس، تاریخ محاصره لیسبون، انجیل به روایت عیسی مسیح، غار، مرد تکثیر شده و در كارنامهي نويسندگي اين نويسنده ديده مي شود. او توانست در سال 1998 ميلادي جايزه نوبل را از آن خود كند و سرانجام در ژوئن 2010 درگذشت و جسد وي(طبق وصيتاش) در حضور 20هزار نفر از علاقهمنداش به آتش سپرده شد.