بهنام ملکی در گفتگو با فرارو عنوان داشت:
فرصتهای نابرابر، ثروتهای بادآورده و درآمدهای رانتی عامل اصلی شکاف طبقاتی است
فرارو- یک استاد اقتصاد میگوید: «ما باید کاری کنیم که ریشه درآمدهای غیر مولد خشکانده شود. با برداشتی که من از اقتصاد اسلامی دارم، از نظر شرعی هم کسانی که با استفاده از فرصت های نابرابر در آمدهای کلانی را به جیب میزنند، درآمدهایی حرام کسب کردهاند؛ مراجع هم باید این گونه درآمدها را حرام اعلام کنند و از نظر اقتصادی و قانونی باید اینها را مهار کرد.»
طی شش سال گذشته درآمد دولت از مبادلات نفتی رقمی بالغ بر 600 میلیارد دلار بوده است به این میتوان 14 هزار میلیارد تومان درآمد دولت را از طرح هدفمندی یارانهها افزود. در این میان شکافی میان دهک بالا و پایین جامعه ایجاد شده است. در اقتصاد به این فاصله شکاف طبقاتی گفته میشود. اگر حاصل تقسیم درآمد دهک بالای جامعه به دهک پایینی بالا باشد یعنی شکافی بین طبقات وجود دارد، شکافی که با توجه به درآمد میلیاردی کشور باید علل آن را واکاوی کرد.
بهنام ملکی در گفتگو با فرارو؛ در خصوص اینکه وضعیت شکاف طبقاتی در کشور ما چگونه هست، گفت: «آمارهای رسمی دولت نشان میدهد که توزیع درآمد بهتر شده است. اما باید دید چقدر میتوان به این آمار اعتماد کرد.»
این استاد دانشگاه با توجه به تغییراتی که در روند یارانهها به وجود آمده است، گفت: «به نظر میرسد توزیع درآمد به 4دهم رسیده است. کشورهایی که در آنها توزیع درآمد در حد 6دهم میباشد، توزیع درآمد بسیار نابرابر خواهد بود. این یعنی اینکه عده قلیلی کل درآمدها و ثروت را در اختیار دارند و تودههای مردم در فلاکت زندگی میکنند.»
وی افزود: «کشورهای آفریقایی و آمریکایی که دولتهایشان همواره دستخوش کودتا میباشند از این دستاند. اما در کشورهایی که توزیع درآمد کمی بهتر است به دو گروه تقسیم میشوند.»
این تحلیلگر مسائل اقتصادی ادامه داد: «یک دسته آن کشورهایی هستند که ساختارهای اقتصادی خود را به گونهای سامان دادهاند که توزیع درآمد به درستی انجام میشود و دسته دیگر کشورهای نسبتا مارکسیستی و سوسیالیستی سابقاند که براساس فشارهای دولت به اینجا رسیدهاند.»
ملکی با بیان اینکه اگر در جایی توزیع درآمد بهتر شده باشد اما توسعه اقتصادی انجام نشده باشد، در واقع میتوانیم بگوییم تقسیم فقر صورت گرفته است، گفت: «در این صورت شاهد خواهیم بود که توزیع بهتر درآمد مفید فایده نبوده است. اما اگر همراه توزیع اقتصادی، توسعه اقتصادی هم صورت گرفته باشد، این ایده آل بوده و روشی است که باید به دنبالش باشیم و تفکر دینی هم این را توصیه میکند.»
این استاد دانشگاه درباره تبعات شکاف طبقاتی در ایران گفت: «اگر توزیع اختلاف درآمد به خاطر این باشد که عدهای به رانتها، انحصارات و درآمدهای خاص و ویژه دسترسی داشته باشند، آن بدترین حالت بوده و باعث میشود که استعدادها کور شود و همه استعدادهای طبقات پایین را از بین ببرد زیرا این افراد نخواهند توانست به آموزش و فرصتهای خوب دسترسی پیدا کنند.»
ملکی ادامه داد: «حتی در جوامع خیلی فقیر ممکن است این فرصتها آنقدر نابرابر باشد که شغلها خرید و فروش شود که در برخی از کشورهای آفریقایی این وضع وجود دارد.»
وی در پاسخ به این پرسش که آیا برخی وام ها از قبل افزایش درآمدهای نفتی، عاملی برای شکاف طبقاتی است، گقت: «بر اساس اطلاعات کلی کسانی که وامهای میلیاردی گرفته و پس نمیدهند دو دسته هستند. بخشی در قسمتهای تولیدی سرمایه گذاری کرده و شغل ایجاد کردهاند اما بخش عمدهتر این وامها را در مشاغل غیر تولیدی و بخشهای تجاری، دلالی، وارداتی و بازرگانی برده و درآمدهای کلانی به دست آوردهاند که این یکی از عوامل تخریبی در اقتصاد است.»
این تحلیلگر مسائل اقتصادی افزود: «بخش اول که وامها را در بخشهای تولیدی صرف کرده، طرحهایشان توجیه اقتصادی داشته است اما به خاطر سیاستهای کلی دچار مشکل شده است باید مستثنی گرفته شوند. بنا براین نمیتوان حکم واحدی در این زمینه داد.»
وی در خصوص اینکه با توجه به منابع انرژی که ایران دارد، عامل شکاف طبقاتی در ایران چیست، گفت: «عامل بخشی از شکاف به یارانهها بر میگشت. البته عوامل کلی همچون ارث در این زمینه وجود دارد. کسانی که ارث زیادی به آنها میرسد، شرایط نابرابری خواهند داشت. از این دست عوامل که بگذریم، فرصتها نابرابر عامل اصلی این شکاف طبقاتی است.»
ملکی گفت: «مثلا اگر شما به واردات کالای خاصی دسترسی داشته باشید که مجوز موردی هم داشته باشد، همین مجوز، کلی ارزش خواهد داشت و طبیعی است که شما از قِبل آن به درآمد کلانی خواهید رسید. در برابر شما، من نوعی که به این فرصت دسترسی ندارم، اختلاف درآمدیام با شما خیلی زیاد خواهد شد.»
این استاد دانشگاه ادامه داد: «دلیل دیگر اختلاف درآمد این است که یک عدهای خلاق بوده و کار کرده و تلاش زیادی میکنند اما عدهای این گونه نیستند. مثلا کسانی که دچار ناهنجاری و اعتیاد باشند، نخواهند توانست در آمد چندانی داشته باشند.»
وی با بیان اینکه عوامل مختلفی در افزایش شکاف طبقاتی تاثیرگذار است، گفت: «آنچه که باید با آن مبارزه شود، بحث رانتها و فرصتهای نابرابر است. من پیشنهادم این است که ما در کشور قانونی برای فرصتهای برابر داشته باشیم. بر اساس این قانون اگر کسی به فرصت یا امتیاز اقتصادی دست یافت که لیاقت و شرایط آن را نداشت از این فرد 100% مالیات گرفته شود.»
این استاد دانشگاه با بیان اینکه ما اکنون از یک سو، یک سری خلاءهای قانونی داریم و از سوی دیگر یک سری قوانینی هم که داریم به اجرا در نمی آید، گفت: «ما حتما به قانون جامعی نیاز داریم که متضمن فرصتهای برابر باشد. باید برای استفاده از مثلا آگهیهای استخدام یا عزل و نصبها تا امتیازهای اقتصادی فرصتهای برابر، تضمین شود. اگرچه رژیم تجاری ما بر اساس معیارهای WTO نیست و این شاید در بخش هایی ضروری باشد که واردات و صادرات را کنترل نموده و بخش هایی را تنبیه و یا تشویق نماییم. اما این باید به گونهای باشد که افراد خاصی نتوانند به رانتهایی دسترسی داشته باشند که برایشان ثروتهای افسانهای به همراه بیاورد.»
وی ادامه داد: «بنابراین وضع قانون جامعی در زمینه ایجاد فرصتهای برابر، ضرورت دارد، تا همه افراد از فرصتهای برابری برای رسیدن به مدیریتی استخدامی، وامهای بانکی، مجوزهای وارداتی وصادراتی و غیره برخورددار شوند.»
این تحلیلگر مسائل اقتصادی افزود: «قوانین مکملی هم باید داشته باشیم که اگر افرادی به درآمدهایی نابرابر دسترسی داشتند، نظام مالیاتی ما بتواند مانع این افراد شده و مالیاتهای 100% از اینها بگیرد.»
وی گفت: «ما باید کاری کنیم که درآمدهای غیر مولد خشکانده شود. با برداشتی که من از اقتصاد اسلامی دارم، از نظر شرعی هم کسانی که با استفاده از فرصت های نابرابر در آمدهای کلانی را به جیب میزنند، درآمدهایی حرام کسب کردهاند؛ مراجع هم باید این گونه درآمدها را حرام اعلام کنند و از نظر اقتصادی و قانونی باید اینها را مهار کرد.»
ملکی ادامه داد: «اگر افرادی در پشت پرده وجود داشته باشند که در پی آن باشند که قانونی که وجود دارد را دور زده و اجرا نکنند و یا قوانین را به گونه تنظیم کنند که منافعشان در گرو آن بماند، همه اینها باید به گونهای بر ملا و شفافسازی شود. اگر شفافسازی شده و اطلاعات در اختیار همه قرار بگیرد ما میتوانیم به سمت شرایط آرمانی برویم. شرایطی که جمهوری اسلامی داعیه آن را دارد و باید به آن سمت هم حرکت کند. در غیر این صورت به آرمانهای انقلاب خیانت صورت شده است.»
وی در پایان تاکید کرد که اگر اختلاف درآمدی ناشی از خلاقیت، تلاش و کوشش افراد باشد به نفع توسعه اقتصادی بوده و اشکال نخواهد داشت؛ گفت: «اما اگر اختلاف ناشی از ثروتهای بادآورده و درآمدهای رانتی باشد، آثار شکننده و مخرب فراوانی برای اقتصاد خواهد داشت. ما باید کاری کنیم که همه فرصت برابر داشته باشند. نظام مالیاتی هم کارآمدتر شود و حقوق حقه جامعه را از کسانی که از فرصتهای رانتی استفاده میکنند گرفته و صرف بهبود جامعه کند.»