توسعه «کشورهای جهان سوم»
ما چه سهمی از رشد کشورهای در حال توسعه را به خود اختصاص داده ایم؟
نویسندگان: یوری ددوش و ویلیام شاو*
فرارو- امروزه «توسعه» به آنچنان مفهوم گسترده ای بدل شده که بدون آن سایر مفاهیم انسانی و اجتماعی نیز ناقص و ناتمام به نظر می رسند. اقتصاد در جهان فعلی به عرصه برنامه ریزی، نظم، خلاقیت، و پیش بینی پذیری برای ایجاد رشد و رفاه بیشتر شهروندان تبدیل شده است.
به گزارش سرویس بین الملل فرارو؛ از این روست که جهان جدید عرصه همکاری و تعامل برای تشدید رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی است و متقابلاً برای کاستن از پیامدهای منفی ناشی از این رشد اقتصادی سریع هم نیاز به همکاریهای گسترده مشهود به نظر می رسد.
کشورهایی که دیرزمانی بزرگترین جمعیتهای فقیر جهان را تشکیل می دادند (مثل چین و هند) به تدریج رشد می کنند و بر چندین قرن رکود اقتصادی فائق می آیند. جا دارد که ما نیز از خود بپرسیم چه سهمی از رشد کشورهای در حال توسعه را به خود اختصاص داده ایم؟ و تا چه حد در مقابله با خطرات زیست محیطی ناشی از مصرف بی رویه منابع محدود طبیعی موفق عمل کرده ایم؟
مقاله پیش رو به جهان در حال تغییر و منشاء آن (کشورهای در حال توسعه جهان سومی) و همچنین راهکارهای مقابله با پیامدهای منفی رشد سریع اقتصادی در این اقتصادها می پردازد:
ظهور کشورهای در حال توسعه اقتصاد جهان را دگرگون می کند. در حالی که رکود اقتصادی برای هزاران سال بر بخش عمده ای از جمعیت جهان حاکم بوده است، این کشورها امروزه شاهد رشد اقتصادی بی سابقه ای هستند.
بیشتر کشورها و مردمان آنها اکنون بیش از هر زمان دیگر رشد درآمد سریع را تجربه می کنند و تعداد کشورهای در حال توسعه ای که به اقتصادهای بزرگ جهان تبدیل شده اند در حال افزایش است.
افزایش ظهور قدرتهای اقتصادی باعث دگرگونی در اقتصاد جهان خواهد شد. پیش بینی ها از تولید ناخالص داخلی کشورهای «جی 20»، که مبتنی بر پیش بینی رشد نیروی کار، نرخ سرمایه گذاری و سرعت تغییرات تکنولوژیک است، نشان می دهد که حجم اقتصاد جهانی در سال 2050 بیش از سه برابر اندازه فعلی خواهد بود.
در آن شرایط چین، ایالات متحده و هند به عنوان بزرگترین اقتصادهای جهان مطرح خواهند بود و شش مورد از هفت اقتصاد بزرگ جهان از میان کشورهای در حال توسعه سربرخواهند آورد و یک طبقه متوسط و ثروتمند به لحاظ اقتصادی در سراسر جهان ظهور خواهد کرد که بیش از نیمی از آنها در کشورهای در حال توسعه به سر خواهند برد.
اگر چه کشورهای در حال توسعه بر اقتصاد جهانی مسلط خواهند شد اما آنها نسبتاً فقیر باقی خواهند ماند، تا سال 2050 درآمد سرانه در چین در مقایسه با سطح درآمد سرانه در امریکا تنها 37 درصد خواهد بود و این رقم برای هند 11 درصد خواهد بود.
این تفاوت میان رفاه اقتصادی شهروندان و حجم اقتصاد کشورها، امکان رسیدن به توافقنامه های اقتصادی بین المللی را پیچیده تر می کند. کشورهای نسبتاً فقیر، اما دارای نفوذ فزاینده، به احتمال زیاد دیدگاههای متفاوتی نسبت به کشورهای پیشرفته به مسائل خواهند داشت.
نهادهای بین المللی باید انعکاس دهنده روابط قدرت جدیدی باشند که در حال ظهور است و یا اینکه به تدریج به حاشیه رانده شوند. افزایش اخیر «جی 8» به «جی 20» نشانه ای از این مسئله است که تغییر مناسبات قدرت از هم اکنون شروع شده است.
اما این پیشرفت سریع می تواند تنش زا باشد. ظهور جهان در حال توسعه تهدیدهای جدی ای را ایجاد خواهد کرد، شامل تهدیدات ژئوپلتیک جدیدی که در این نقل و انتقال قدرت پدید خواهد آمد، افزایش خطر بروز بحرانهای مالی و حمایتهای بیش از حد از تولید داخل.
افزایش یافتن استانداردهای زندگی در کشورهای مختلف از هم اکنون باعث افزایش انتشار گازهای گاخانه ای و افزایش احتمال تخریب محیط زیست گردیده است و افزایش تعداد کشورهای در حال توسعه، همکاریهای جهانی برای مقابله با این معضلات را دشوارتر ساخته است.
اجلاس اخیر کپنهاگ نمونه خوبی در این باره بود؛ در حالی که گفتگوهای چندجانبه نتوانست مقابله با معضلات موجود را تسهیل کند، چگونه می توان انتظار داشت این قبیل دستور کارهای فراگیر مشکلات بزرگی که در آینده پیش روی ما قرار خواهد گرفت را حل کند.
پیامد عمیق دیگر افزایش کشورهای در حال توسعه تاثیرات شدیدی است که بر چهار کانال اصلی «جهانی شدن» شامل تجارت، مسایل مالی، مهاجرت و اجتماعات جهانی برجای خواهد گذاشت.
کشورهای در حال توسعه برتجارت جهانی مسلط خواهند شد. سهم آنها از کل صادرات جهانی از 30 درصد فعلی به 70 درصد در سال 2050 افزایش خواهد یافت. بازار کشورهای توسعه یافته اهمیت کمتری خواهد یافت و کشورهای در حال توسعه بازارهای مهمتری برای کشورهای توسعه یافته محسوب خواهند شد و تجارت در میان کشورهای توسعه یافته رشد خواهد کرد.
فشار برای مهاجرت تا سال 2050 همچنان شدت خواهد داشت بویژه که میانگین سن افراد در کشورهای ثروتمند بالا خواهد رفت و کشورهای فقیر مثلاً در افریقا همچنان جمعیت جوانی خواهند داشت، اما در همان حال که موانع تجارت جهانی در طول 50 سال گذشته کاهش یافته، موانع ایجاد شده بر سر مهاجرت فزاینده، کماکان در این مدت زمانی افزایش یافته است. در ادبیات اقتصادی این مسئله نوعی انحراف محسوب می شود چرا که سود ناشی از مهاجرتهای بین المللی در حال پیشی گرفتن از سود حاصل از تجارت است.
کشمکشهایی که اجتماعات انسانی در سراسر جهان برمی انگیزند، و توسط بسیاری از کشورها نیز مورد سؤاستفاده قرار می گیرد، نمایش دیگری از چالشهایی است که کشورهای در حال توسعه برای همکاریهای بین المللی ایجاد خواهند کرد. کاهش ذخایر ماهی در اقیانوسها و تغییرات شدید آب و هوایی نمونه بارزی از این مسائل است که نیازمند همکاری در درون کشورها و همچنین در میان کشورهاست.
اما چنین همکاریهای (همکاریهای چندجانبه برای حل مشکلات جهانی) هر روز با چالشهای بیشتری روبرو می شوند. رشد سریع اقتصادی و جمعیت زیاد کشورهای در حال توسعه باعث شده تا آنها با سرعت بیشتری منابع طببعی موجود را مصرف کنند، در حالی که از درآمد، قابلیتهای تکنولوژیک، ساختار سیاسی و ارزشهای اجتماعی بسیار متفاوتی در نسبت با کشورهای پیشرفته برخوردار می باشند.
دو اصل باید تلاش کشورها را برای رسیدن به رشد جهانی پایدار و کاهش خطرات ناشی از آن هدایت کند، بویژه در شرایطی ظهور جهانی کشورهای در حال توسعه.
نخست؛ مدیریت (برای بهتر شدن، یا برای بدتر شدن) این نیروهای تاریخی، بویژه اقتصادهای بزرگ، در دستان ملتها باقی خواهد ماند. به همین دلیل موفقیت معاهدات جهانی، برای محدود کردن تغییرات آب و هوایی، مهاجرت و اجتناب از بحرانهای مالی، نیازمند خلق یک «وجدان جهانی» است. باید این آگاهی در درون کشورها و دولتها بوجود آید که در مسیر پیشرفتهای جهانی همگی سرنوشت مشترکی دارند.
دوم؛ چارچوبهای فعلی برای همکاریهای بین المللی، که از دوره بعد از جنگ حهانی دوم دست نخورده باقی مانده، دیگر برای مقابله با چالشهای پیش رو در آینده مناسب و کافی به نظر نمی رسد. معضلات کنونی جهان بیش از حد پیچیده اند و واگرایی بالقوه موجود در میان کشورها بیش از آن حد گسترده است که بتوانند بر روی همه چیز با یکدیگر به توافق برسند، بویژه در حالی که بازیگران قدرتمند جهانی روز به روز در حال افزایش هستند. به نظر می رسد پیشبرد همکاریهای جهانی نیازمند چارچوبه ها و معاهدات گسترده تری است که گروههای وسیع تری از بازیگران را دربرگیرد.
* نویسندگان همکار ارشد و پژوهشگر در برنامه اقتصاد بین الملل مؤسسه «کارنگی» هستند.
منبع: www.khaleejtimes.com
تاریخ: 29 ژوئن 2011
مترجم: قاسم توکلی