مجازات زندان؛ شدیدتر از آنچه باید
معاون قوه قضائیه از وضعیت نگران کننده زندانها خبر داد
فرارو- اگر تا پیش از این انتقاد از زندان محدود به تسری بیش از اندازه آن میشد و منتقدین اعتقاد داشتند زندان به مجازاتی بیش از آنچه باید تبدیل شده است، اینک برخی از مقامات سیاسی- قضایی از وضعیت نامناسب زندان در اثر تراکم بیش از حد مجرمین در آنها خبر میدهند. آیا روند انتقادات به تغییر رویهای در قبال مجازات زندان منجر خواهد شد؟
به گزارش فرارو ؛ معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه خبر از وضعیت نامناسب زندانها داده است. وی با بیان این که آمار ارتکاب جرم در ایران روند رو به افزایشی پیدا کرده است. محمدباقر ذوالقدر با بیان افزایش جمعیت مجرمین، از وضعیت زندانها ابراز نگرانی کرده و گفته است: «كفخوابي، خوابيدن دو يا سه نفر بر روي يك تخت، خوابيدن نوبتي، خواب در راهروها و خواب در پاگردهاي پلهها امري طبيعي در زندانهاي كشور است».
ذوالقدر نخستین مقام مسئولی نیست که از وضعیت زندانها ابراز نگرانی میکند. ماه گذشته، آیت الله سیدیوسف طباطبایینژاد، نماینده ولی فقیه و امام جمعه اصفهان نیز به وضعیت زندانها اعتراض کرده بود. وی در جمع اعضای شورای قضایی استان اصفهان با نامطلوب خواندن شرایط کنونی زندانهای این استان اظهار داشته بود: «وضعیت زندان اصفهان هماکنون در شرایط مطلوبی نیست و لازم است در ساخت مجموعههای جدید و استفاده از تمامی امکانات در برطرف کردن این معضل اقدامات سریعی انجام گیرد». هر از گاهی نیز شایعاتی مربوط به وضعیت نامناسب زندانها منتشر میگردد که البته هیچ گاه واکنشی رسمی به آنها صورت نگرفته است.
آیتالله هاشمی شاهرودی، رئیس سابق قوه قضائیه از جمله منتقدان جدی صدور احکام زندان بود. البته از خلال انتقادات وی نامطلوب بودن وضعیت زندانها هویدا نمیشد، بلکه او صدور حکم زندان را در بعضی موارد خلاف شرع میدانست. هاشمی شاهرودی که حتی طی بخشنامههایی خواهان جمعیت کیفری زندانیان شده بود و ستادی برای سیاستگذاری در خصوص کاهش مجازات زندان تشکیل داده بود، اعتقاد داشت: «زندان در اصول و مباني فقه اسلامي جايي ندارد مگر براي مجرمان خطرناك». وی در جایی دیگر نیز گفته بود: «زندان برای دیه و مهریه، اصلاً خلاف شرع بیّن است و حالا اگر در قانون زندان پیش بینی شده است، قانون را باید به نوعی تصحیح کنیم و خود قاضیها هم نباید این گونه رأی دهند».
البته روند تلاشهای هاشمی شاهرودی برای حبسزدایی با پایان دوره ریاست او بر قوه قضائیه به پایان رسید. با این حال نگرانیها نسبت به مبنای صدور احکام زندان وجود داشت. آیتالله وحید خراسانی از مراجع تقلید ساکن قم چندی پیش در خلال درس خارج فقه خود اظهار داشته بود: «فقیهی که به مُخّ فقاهت رسیده، میداند حبس در چه مواردی است و چقدر امر حبس شدید است و اساس دین بر حریت بشر است و حبس و زندانی کردن او و حرمان او از جامعه و از خانواده در چه حد از شدت است و موارد حبس در شریعت در چه مواردی و با چه دقتی مطرح شده است».
وی در اظهارات خود به نقد قضاتی پرداخته بود که حبس را مجازاتی پیش پاافتاده عنوان میکنند. از نظرگاه حقوقی، تنها مبنای مجازات حبس، سلب آزادی رفت و آمد است و به صرف سلب این حق نمیتوان فرد محکوم به حبس را از سایر حقوق انسانی منع کرد یا شرایطی نامناسب برای وی در زندان پدید آورد. دکتر نجفی ابرندآبادی، جرمشناس، با اشاره به تبعاتی نظیر محرومیت از روابط خانوادگی و عاطفی در مجازات حبس، پیشنهاد مجازات حبس در خانه را مطرح میکند تا صرفاً آزادی رفت و آمد متهم سلب گردد و سایر حقوق وی تضییع نشود.
اگر تا پیش از این انتقاد از زندان محدود به تسری بیش از اندازه آن میشد و منتقدین اعتقاد داشتند زندان به مجازاتی بیش از آنچه باید تبدیل شده است، اینک برخی از مقامات سیاسی- قضایی از وضعیت نامناسب زندان در اثر تراکم بیش از حد مجرمین در آنها خبر میدهند. آیا روند انتقادات به تغییر رویهای در قبال مجازات زندان منجر خواهد شد؟