آگاه
کد خبر: ۷۳۳۳۱

واشنگتن پست:

مشکل «اوباما» با عربستان سعودی در بهار انقلابهای عربی

مشکل «اوباما» با عربستان سعودی در بهار انقلابهای عربی

نویسنده: مارتین ایندایک*


فرارو- معضل سیاسی اصلی برای ایالات متحده در خاورمیانه لیبی نیست، جایی که هفته هاست دولت اوباما تلاشهای سیاسی و نظامی خود را برای جلوگیری از بروز یک فاجعه انسانی متوجه آنجا نموده.

مشکل اصلی در آن سوی خاورمیانه، یعنی در شبه جزیره نفت خیز عربستان است. جایی که برای منافع امریکا یک موضوع حیاتی و دارای اهمیت استراتژیک محسوب می شود و توجه فوری سیاستگذاران را می طلبد.

- سلب اعتماد عربستان از امریکا و جستجوی متحد جایگزین
واشنگتن پست می نویسد: به لحاظ تاریخی پادشاهان عربستان برای تضمین امنیت خارجی شان به رؤسای جمهور امریکا وابسته بوده اند اما در هنگامه این بحران، «عبدالله» پادشاه عربستان نمی تواند به حمایت امریکا امیدوار باشد. در مقابل او حتی رفتارها و سخنان اوباما را تهدیدی برای ادامه حیات رژیم خود می داند. تجربه رئیس جمهور مصر هنوز جلوی چشم پادشاه عربستان است، بویژه آن هنگام که اوباما از این دوست و متحد قدیمی امریکا خواست که از قدرت کناره گیری کند.

برخی گزارشها حاکی از آن است که با ناامیدی عربستان از متحدین غربی اش، پادشاه این کشور مذاکرات محرمانه ای را با ارتش پاکستان آغاز نموده تا در صورت نیاز و در مواقع بحرانی، که نظام سیاسی این کشور در برابر خیزشهای درونی ناتوان شد، این نیروهای خارجی وارد عربستان شده و از بقاء سلطنت خاندان آل سعود دفاع کنند.

- نیاز امریکا به عربستان
تحلیلگر واشنگتن پست می افزاید موضوعی به نام عربستان سعودی به مشکلی پیچیده برای سیاست خارجی اوباماست. این کشور بزرگترین تولید کننده نفت در جهان است و همیشه با تولید فراتر از حد متوسط، افزایش بیش از اندازه قیمت نفت را در بازارهای جهانی کنترل کرده است.

بی ثباتی در عربستان سعودی باعث بروز شوک نفتی در بازارهای جهانی خواهد شد و روند بهبود اقتصاد امریکا، پس از بحران اقتصادی اخیر، را به خطر خواهد انداخت، مسئله ای که می تواند روی انتخاب مجدد اوباما تاثیر گذار باشد. این موقعیت ویژه عربستان او را از فراخوان سراسری اوباما برای رعایت حقوق جهان شمول شهروندان، از سوی دولتهای خاورمیانه، مستثنی نموده است. در واقع انتقاد نرم اوباما از سرکوب قیام مردمی بحرین توسط عربستان سعودی حکایت از همین ملاحظات دارد.


- خط مشی خطرناک عربستان در برابر انقلابهای عربی
با این حال حمایت از عربستان به عنوان دیواری در برابر سونامی سیاسی فراگیر در جهان عرب راه حل بلند مدتی نیست. اگر یک چیز وجود داشته باشد که ما بتوانیم با اعتماد به نفس آن را پیش بینی کنیم این است که هیچ یک از رژیمهای استبدادی عرب از خواسته های شهروندان خود برای «آزادی سیاسی» و «دولت پاسخگو» مصون نخواهد ماند.

ارائه بسته کمکهای مالی به ارزش یکصد میلیارد دلار برای مردم عربستان و تعهد برای ایجاد 60 هزار فرصت شغلی توسط پادشاه، تنها می تواند باعث به تعویق انداخته شدن خواسته های جوانان بیکار در این کشور شود. اما ایده جذاب آزادیهای سیاسی از آن سوی مرزها از طریق تلویزیونهای کابلی، اینترنت و... منتقل می شود و نمی توان با پرداخت رشوه مالی و ایجاد اختناق پلیسی مانع گسترش آن شد.

نظام سیاسی عربستان به شدت شکننده است. قدرت در دست شاه و برادرانش متمرکز است، رهبرانی که همه آنها پیر و بیمار هستند. مشروعیت حاکمیت خاندان سعودی به نحو قابل توجهی به روحانیون بنیادگرای وهابی وابسته است. روحانیونی که با هرگونه اصلاحات اساسی سیاسی از جمله حقوق برابر برای زنان مخالف اند.


- شکافهای بحران زای اجتماعی و فرقه ای در عربستان
زندگی با ثروتهای نجومی نفت برای دهها سال تنشهای ساختاری عمیقی را در بطن جامعه عربستان بوجود آورده است، تنش بین لایه هایی از جامعه که به سبک قرن 21 مدرن شده با ساختارهای اجتماعی سنتی ای که متعلق به قرن 15 میلادی است. اگر نزاعی بین این ساختارهای دربگیرد جامعه عربستان به طور کامل از هم گسیخته خواهد شد.

در شرق عربستان و در همسایگی بحرین، جایی که ذخایر نفتی عمده این کشور در آن قرار دارد، اقلیتی ناآرام از شیعیان ساکن اند که برای چندین دهه با آنان به عنوان شهروندان در جه دوم رفتار شده است.

حتی اگر اوباما به نحو همدلانه ای به عربستان اجازه دهد که به خط مشی خود ادامه دهد، بازهم دلایلی وجود دارد که نشان می دهد عربستان در بلند مدت قادر به حل بحران نیست.

عربستان اکنون تلاش می کند در آن سوی مرزهای خود به مقابله با خیزشهای دموکراسی خواهانه برخیزد؛ در سرکوب قیام مردم بحرین مشارکت و پادشاه اردن را ترغیب کرد که تن به اصلاحاتی، که پیش از این قولش را به مردم اردن داده بود، تن ندهد. در حقیقت ملک عبدالله تمایل دارد همه همسایگانش را از سونامی سیاسی فراگیر مستثنی سازد.

این قبیل سیاستها شاید در کوتاه مدت پاسخ دهد، اما این سد باید شکسته شود چرا که در بلند مدت باعث افزایش خصومتهای فرقه ای بین شیعه و سنی، منازعه میان اعراب و ایرانیان و منازعه میان اعراب و اسرائیل خواهد شد. به عبارت دیگر ادامه این خط مشی عربستان می تواند خط بطلانی باشد بر چندین دهه تلاش امریکا برای ایجاد صلح در خاورمیانه.

- اوباما برای حل معضلی پیچیده عربستان چه باید بکند
با در نظر گرفتن همه این ملاحظات، اینک اوباما باید مذاکرات فشرده سریعی را با ملک عبدالله آغاز کند. عبدالله باید متقاعد شود که یک نقشه راه برای خود و همسایگانش تعریف کند. نقشه ای که بستری مناسب برای گذار پادشاهی های (مطلقه) این شبه جزیره به سوی «سلطنت مشروطه» را مهیا سازد تا هم منافع شهروندان این کشورها در آن لحاظ شود و هم این پادشاهی های حفظ شوند.

عبدالله قبلا تمایل خود را به انجام اصلاحات نشان داده و برای ترغیب او به حرکت مجدد در این مسیر امریکا باید به او اطمینان دهد که همچنان حامی این کشور باقی خواهد ماند و رقبای منطقه ای اش، از جمله ایران، را به عربستان ترجیح نخواهد داد.

در شرایط فعلی اعتماد سازی متقابل پیش نیاز هر مذاکره ای بین پادشاه (عبدالله) و رئیس جمهور (اوباما) است. هر چند بحران بودجه در داخل امریکا و ناآرامیهای خاورمیانه باعث شده فرصت کافی برای پیش برد این برنامه (مذاکره با عربستان و تدوین نقشه راه) در اختیار اوباما نباشد اما آنها (پادشاه و رئیس جمهور) باید در نظر داشته باشند که خطر فقط متوجه بقای سلطنت عبدالله نیست بلکه شورش در عربستان می تواند ادامه ریاست جمهوری اوباما را برای دور دوم نیز با خطر جدی مواجه سازد.

*مارتین ایندایک معاون رئیس جمهور امریکا و مدیر بخش سیاست خارجی مؤسسه «بروکینگز» است.
منبع: www.washingtonpost.com
تاریخ: 7 آوریل 2011
مترجم: قاسم توکلی
ارسال نظرات
خط داغ