نگاهی دیگر به یک اتفاق تلخ
زوایای اظهارات دادستان تهران درباره حادثه میدان کاج
فرارو- به نظر میرسد نباید با حادثه میدان کاج به مثابه یک جنایت معمولی رفتار کرد. این حادثه علاوه بر این که واجد ارزشهای جرمشناسانه است که میتواند در پیشگیری حوادث بعدی موثر واقع شود. ضمن این که تجدید نظر در برخی قوانین را ضروری کرده و کیفیت آموزش ماموران پلیس را به چالش میکشد.
به گزارش فرارو ؛ دادستان تهران به تازگی به اظهار نظر پیرامون ابعاد و زوایای مختلف حادثه میدان کاج کرده است. وی در سخنان خود، ضمن نقد رفتار مردمی که به مضروب حادثه میدان کاج کمک نکردند، این ایراد را متوجه رفتار مسئولین با افراد کمکدهنده دانسته است. او همچنین ضمن خودداری از مقصر دانستن پلیس، خواستار آن شده است که مامورینی به محل حوادث اعزام شوند، که قدرت تصمیمگیری داشته باشند.
صحبتهای جعفری دولتآبادی از آن جهت اهمیت دارد که یک مقام قضایی ابعاد مختلفی به این قضیه باز کرده و تلاش نموده است، تا به دغدغههایی که در این میان وجود دارد، اشاره کند. شاید بازبررسی این صحبتها و افزودن زوایایی دیگر ضرورت داشته باشد.
نقش پلیس در حادثه میدان کاج
جعفری دولتآبادی در بخشی از صحبتهای خود به مورد اتهام قرار گرفتن نیروی انتظامی در افکار عمومی اشاره کرده و به روایتهای متناقض از حضور پلیس در این حادثه پرداخته است: «خیلی جاها مطرح کردند که پلیس با تاخیر 45 دقیقهای در صحنه حاضر شده که ما به قاضی دستور دادیم این موضوع را بررسی کند. پلیس مدعی است بعد از چهار دقیقه در صحنه حاضر شده یعنی ساعت 9 و 56 دقیقه حادثه رخ داده و پلیس ساعت 10 در صحنه حاضر بوده و ساعت 10 و 20 دقیقه ماجرا خاتمه یافته است».
دولتآبادی که به وضوح مایل به تایید هیچ یک از روایتهای یادشده نیست، از نیروی انتظامی خواسته که مبادا گمان کند مورد حمله یکسویه است و در عین حال تاکید کرده است: «حتما پلیس باید مامورانی را اعزام کند که توان تصمیمگیری و اقدام داشته باشند».
ایراد جعفری دولتآبادی، ایراد دقیق و عمیق است. او اعتقاد دارد ماموران باید آموزشهای اولیه برای برخورد را دیده باشند تا بتواند موضوع را مهار و پیشگیری کنند و نظارهگر نباشند. چگونه میتوان ماموران پلیسی را داشت که توان تصمیمگیری در برابر حوادثی را که هنوز پایان نیافته اند داشته باشند و کاستن از تبعات این حوادث در توان آنان باشد؟
صد البته مامور پلیس، ابرمرد نیست، اما بیگمان دادن آموزشهای روانشناختی و جامعهشناختی در کنار آموزشهای رزمی و انتظامی یکی از ضرورتهای پلیس باشد. شاید حجم این حوادث چندان بالا نباشد و این هزینه از نظر مسئولان توجیه اقتصادی نداشته باشد، اما اینچنین حوادثی تنها یک بار اتفاق میافتند و سلامت روانی جامعه را تا مدتها تحت تاثیر خود قرار میدهند.
مردم چرا کمک نکردند؟
جعفری دولتآبادی در فراز مهمی از سخنان خود، به بیتفاوتی مردم در این صحنه پرداخته است. او هر چند بر این نکته دارد که در مورد این حادثه 20 تلفن به پلیس و 4 تلفن به اورژانس صورت گرفته است، اما میگوید: «مردم وظیفه دارند در کمک به مصدومان مشارکت کنند، این هم اخلاق حسنه اسلامی است و هم مشارکت مردم در سیاست جنایی محسوب میشود».
وی افزود: «مردم نمیتوانند صرفا تماشاگر صرف باشند. در جامعه پرافتخار ایران، مردم همواره صف اول کمک و مبارزه بودهاند، چرا این اتفاق رخ داد و یک عدهای صرفا تماشا کردند که فردی جلوی آنها بمیرد؟ این حادثه تلخی بود و از مردم فهمیممان میخواهیم که در جایی که میتوانند کمک کنند و از کمک کردن دریغ نکنند».
البته نباید فراموش کرد که حرفهای دادستان تنها یک تاکید اخلاقی است، و متاسفانه هیچ قانونی مردم را به موظف به کمک به مصدومین ننموده است. در این زمینه در سال 54 قانون «مجازات خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی» به تصویب رسید که در ماده نخست آن آمده بود: « هرکس شخص یا اشخاصی را در معرض خطر جانی مشاهده کند و بتواند با اقدام فوری خود یا کمک طلبیدن از دیگران یا اعلام فوری بهمراجع یا مقامات صلاحیتدار از وقوع خطر یا تشدید نتیجه آن جلوگیری کند بدون اینکه با این اقدام خطری متوجه خود خود او یا دیگران شود و باوجود استمداد یا دلالت اوضاع و احوال بر ضرورت کمک از اقدام به این امر خودداری نماید. به حبس جنحهای تا یک سال و یا جزای نقدی تا پنجاههزار ریال محکوم خواهد شد».
اما متاسفانه این قانون در سالهای آتی نسخ شد، شاید ضروری باشد که این قانون دوباره احیا شود. اما مسئله اصلی در جای دیگری نهفته است. چندی پیش فارس در گزارشی راجع به مصدومینی که بدون کمک میمانند نوشت: «شاید یکی از دلایلی که امروزه مردم کمتر به آن توجه دارند و از روی غفلت یا عمداً از یاری و امداد به مصدومان خودداری میکنند، پایین آمدن سطح اخلاق عمومی باشد».
این گزارش میافزاید: «اگر شخصی در این خصوص پای صحبت مردم کوچه و بازار بنشیند، متوجه خواهد شد که بیشتر آنان دلیل اصلی امتناع در یاری نرساندن به دیگران را مشکلاتی میدانند که در اجرا، عمل و نحوه برخورد مأموران قانون پس از رساندن مصدوم توسط آنها به مراکز درمانی صورت میگیرد؛ به ویژه هنگامی که عامل اصلی حادثه متواری شده باشد یا اصولا کسی به عنوان عامل وقوع حادثه، در صحنه وجود نداشته باشد».
دولتآبادی نیز به درستی مسئله را دریافته است که اظهار میدارد: «باید این اطمینان را به مردم بدهیم که وقتی مصدومی را میآورند مزاحم آنها نشویم؛ چراکه ممکن است تنها یک یا دو درصد آورنده مصدومان مقصر باشند. تحلیل من این است که رفتار ما باعث شده مردم برای این کارها احتیاط کنند. من از همین جا به مراکز استانها و مراکز بیمارستانی ابلاغ میکنم دستور دارند مصدوم را بپذیرند و آورنده را رها کنند».
البته وی باید توجه داشته باشد که عرف نادرستی که طی سالیان و به واسطه یک اماره قضایی و نه قانونی شکل گرفته است با صرف سخنرانی و ابلاغ شفاهی از بین نمیرود و باید اقدامات حقوقی و رسانهای جدیتری در این خصوص صورت بگیرد.
آیا تسریع در مجازات ضروری است؟
جعفری دولت آبادی ادامه داد: «امروز به قاضی پرونده تاکید کردم که سرعت بخشی معقولی در این پرونده که قاتل این چنین افکار مردم را تهیج و ناراحت کرد، داشته باشد تا این فرد حتما به سزای اعمالش برسد». وی البته بر این نکته نیز تاکید کرده است که رسانهها نباید فضا را هیجانی کنند.
یک کارشناس جرمشناسی در این خصوص به «فرارو» گفت: «مواردی نظیر حادثه میدان کاج نمونههای نادر در این دست جرایم هستند و برای پیشگیری از وقوع چنین حوادثی انجام مطالعات جرمشناسی در این خصوص ضروری است. معمولاً تنها منبعی که در این خصوص وجود دارد، مصاحبه با فرد مجرم است».
وی ادامه داد: «این درست است که با فرد متهم نباید مثل موش آزمایشگاهی رفتار شود، اما به هر حال نباید محاکمه و اجرای حکم این قدر سریع اتفاق بیافتد که دادههای موجود در مجرم برای همیشه از میان برود».
این کارشناس ضمن اشاره به مصاحبه یکی از رسانههای گروهی با فرد متهم گفت: «روزهای نخست پس از انجام جنایت، دوران تراکم احساسات است و به همین دلیل نباید در این زمان با وی مصاحبه کرد و حرفهای او را مبنی بر این که اصلاً پشیمان نیستم، منتشر کرد. این مصاحبهها باید زمانی صورت بگیرد که زمان معقولی از ایراد جنایت سپری شده باشد».