تکیه بر صندلی دشوار

فرارو- کشمکش‌های او با مدیران بلندپایه وزارت نفت که خود را در حد و اندازه او می‌بینند و نارضایتی مجلس که به خاطر تخلفات واردات بنزین او را تا مرز استیضاح هم برد، مسائلی است که بقای میرکاظمی تا پایان عمر دولت دهم را زیر سوال می‌برد.

به گزارش فرارو ؛ یک سال از آغاز به کار دولت دهم می‌گذرد. شرایط خاصی که در زمان بر سر کار آمدن کابینه جدید حکم‌فرما بود سبب شد تا به رغم انتقادات فراوان به ترکیب کابینه، احمدی‌نژاد برای وزرای سوال‌برانگیزش مشکل چندانی نداشته باشد.‌ امّا اینک می‌توان به بررسی عملکرد برخی وزرا پرداخت که در یک سال گذشته حرف و حدیث‌های فراوانی پیرامون آن‌ها مطرح بوده است.

مسعود میرکاظمی؛ با وزارت نفتی شد
مسعود میرکاظمی، وزیر نفت، نخستین گزینه‌ای است که به سراغ او رفتیم. وی که در دولت نهم وزارت بازرگانی را بر عهده داشت برای دولت دهم به عنوان وزیر نفت معرفی شد تا احمد توکلی «چندتخصصی بودن» برخی وزرای پیشنهادی را زیر سوال ببرد.

میرکاظمی از همان روزهای نخست با این انتقاد روبرو بود که از جنس نفت نیست. در حالی که بسیاری این گزاره را تکرار می‌کردند که کارشناسان و مدیران نفت با وزیری که از میان خودشان نباشد کار نمی‌کنند، برخی می‌گفتند میرکاظمی حتی با اصطلاحات تخصصی حوزه کاریش آشنا نیست. این چنین بود که آقای وزیر از همان ابتدا زیر ذره‌بین بود.

سیدعماد حسینی که به نوعی کارشناس نفتی مجلس به شمار می‌رود در خصوص این انتصاب نوشت: «مسعود میرکاظمی، در حوزه بازرگانی تخصص داشته که البته در این راستا هم ایشان با یک سری چالش‌هایی مواجه بود. وی هیچ اشرافی در حوزه نفت و انرژی نداشته و در واقع وزارت نفت تجربه‌ای جدید برای او خواهد بود. او در گذشته رئیس دانشگاه شاهد و رئیس مرکز مطالعات استراتژیک سپاه بوده است».

انتصاب میرکاظمی پس از دوره مسئولیت نوذری صورت می‌گرفت که از او به عنوان نفتی‌ترین وزیر نفت جمهوری اسلامی یاد می‌شد. چه این که نوذری با کارشناسان میان‌پایه این وزارت‌خانه نیز آشنا بود وپس از پایان دوران وزارت نیز به هیئت مدیره شرکت نفت پارس رفت.

تغییر گسترده مدیران ارشد وزارت نفت
شاید دست کم شروع تغییرات مدیران را نتوان به پای وزیر جدید نوشت. تغییر برخی مدیران نفتی، عزمی بود که محمود احمدی‌نژاد بر آن استوار شده بود. پس از آن که در بحبوحه انتخابات اکبر ترکان، معاون برنامه‌ریزی وزارت نفت به انتقادات تندی از وزیر نفت و رئیس جمهور پرداخت، احمدی‌نژاد دندان صبر بر روی جگر گذاشت.

اقدام ترکان آن قدر بی‌سابقه بود که احمدی‌نژاد پس از پیروز خوانده شدن، چندان تاب نیاورد و در همان سخنرانی معروف 24 خرداد بگوید: «یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات دولت نهم این بود که برخی از دوستان شما را در دولت نگه داشت و آن‌ها به ما ضربه زده اند، اما مطمئن باشید که در دولت بعدی دیگر از این اشتباهات تکرار نمی شود و دیگر دوستان شما جایی در این دولت نخواهند داشت».

این گونه بود که برای جبران این ضربه، در حالی که هنوز میرکاظمی وزیر بازرگانی بود و عمر دولت نهم به پایان نرسیده بود، مهر گزارش داد «دور جدید تغییر مدیران صنعت نفت کشور از هفته گذشته با برکناری «اصغر رفیعی» مدیرعامل شرکت حفاری شمال، «عباس اله داد» مدیر امور مالی شرکت ملی نفت و «اکبر ترکان» معاون برنامه ریزی کلید خورد و سپس با برکناری «محمود محدث» مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت، «مهدی کرباسیان» عضو هیئت رئیسه صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت، «عبدالجلیل رضوی» مدیرعامل سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و «موسی سوری» مدیرعامل شرکت پایانه های نفتی اوج گرفت».

سیف‌الله جشن‌ساز کسی بود که مدیریت این برکناری‌ها را بر عهده داشت و اگرچه کاندیداتوری او برای وزارت نفت جدی بود، اما به وزارت نرسید تا با وزیر غیرنفتی دوئلی را آغاز کند. روند برکناری مدیران نفتی تا جایی ادامه پیدا کرد که خبرآنلاین در دی‌ماه از برکناری 40 مدیر نفتی خبر داد. این تغییرات هنوز هم ادامه دارد. همین امروز، حسین نقره‌کار شیرازی پس از سه سال از معاونت بازرگانی و امور بین‌الملل این وزارت‌خانه رفت.

اساس‌نامه وزارت نفت
ماجرای اساس‌نامه وزارت نفت نیز از آن مسائلی بوده که دامن میرکاظمی را گرفته است. اگرچه بیش از 20 سال است که این اساس‌نامه باید تغییر کند، اما اکنون فشار مجلس برای تغییر آن افزایش یافته است. اگرچه اخبار و گزارش‌ها حاکی از آن است که مواد زیادی از اساس‌نامه نوشته شده است، اما هستند کسانی که به کندی کار انتقاد دارند.

از جمله سیدعماد حسینی در اواخر خرداد به خبرگزاری کار ایران گفته بود: «در صورتي که دولت تا پايان تيرماه اساسنامه شرکت نفت را به مجلس ارائه ندهد کميسيون انرژي طرح خود را طي دو ماه آينده به صحن علني ارائه خواهد داد». وی با بیان عزم جدی مجلس برای نوشتن اساسنامه‌ای که پس از 31 سال جانشین یک اساسنامه چندخطی، کلی و مبهم شود گفته بود: «از شواهد و قرائن مشخص است دولت قصد ارائه اين اساسنامه را به مجلس ندارد». هنوز بحث‌ها بر سر اساس‌نامه داغ است. با پایان تیرماه حسینی مهلت دولت را سرآمده خواند، باید دید با سررسید موعد دوماهه حسینی، مجلس چه اقدامی خواهد کرد.

از افت تولید نفت تا تغییر کاربری پالایشگاه‌ها؛ عراق پیشی گرفت
سال گذشته پس از تهدیدات برخی قدرت‌های غربی برای تحریم بنزین ایران، نمایندگان مجلس از آمادگی کامل برای رویارویی با تحریم‌ها و خودکفایی بنزین خبر دادند. اما بسیاری معقد بودند اتفاق اشتباه دیگری در حال رخ دادن است و آن تغییر کاربری پتروشیمی‌ها به پالایشگاه است. شاید در این شرایط هم میرکاظمی چندان مقصر نباشد، بلکه تنها مجبور است وضعیت پیش‌آمده در پیرامون خود را مدیریت کند.

از دیگر سو، ایران طی مدت کوتاهی از تولید سهمیه نفت خود در اوپک بازماند. برداشت‌های غیرصیانتی و فقدان سرمایه‌گذاری‌های جدید در حوزه بهره‌برداری نفت، ابتلائات بلندمدتی بودند که اینک در حال نشان دادن آثار خود هستند. ایران در حال عقب افتادن از سرمایه‌گذاری در حوزه نفت است؛ مساله‌ای که سبب شده عراق به زودی جایگاه ایران در تولید نفت را از آن خود کند.

به هر حال تنزل رتبه در میان تولیدکنندگان نفت در دوران تصدی میرکاظمی اتفاق می‌افتد و این اتفاق خجسته‌ای برای او نمی‌تواند باشد. فعلا که مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب وعده جبران افت فشار و کاهش تولید طبیعی میدان‌های این حوزه را در سال جاری داده است.

ابهام در قرارداد خط لوله صلح
هادی نژادحسینیان، از مقامات سابق ایران کسی است که نگرانی‌های بسیاری را نسبت به وضعیت صنعت نفت و گاز ابراز می‌دارد. وی در بهار امسال با نگارش دو نامه انتقادی از نمایندگان مجلس خواست تا مانع از اجرای قرارداد صادرات گاز ایران به پاکستان شوند. وی از پنهان‌کاری و عمل‌کرد غیرشفاف وزارت نفت انتقاد کرده و خواستار عملکرد شفاف وزارت نفت شده بود.

معاون سابق وزیر نفت با بیان این که این قرارداد بر خلاف منافع ملی ایران است از نمایندگان و کارشناسان وزارت نفت خواست تا از ارتکاب چنین خطایی جلوگیری کنند. نامه‌های او با واکنش تند وزارت نفت روبرو شد. میرکاظمی با توضیحاتش مجلس را قانع کرد. شاید اگر مشکلی هم در قرارداد فروش گاز به پاکستان بوده است، باید منتظر زمان ماند و دید صدای این ساز در کدام فردا بلند خواهد شد.

ارزیابی تجربه وزیر
میرکاظمی طی یک سال گذشته روزهای پرچالشی را سپری کرده است. به هر حال نفت حوزه مهمی است. اما او علاوه بر چالش‌های فنی که با حوزه نفت دارد و عدم تخصصش نیز مزید بر علت است؛ با مشکلات مدیریتی خاصی روبرو بوده است. کشمکش‌های او با مدیران بلندپایه وزارت نفت که خود را در حد و اندازه او می‌بینند و نارضایتی مجلس که به خاطر تخلفات واردات بنزین او را تا مرز استیضاح هم برد، مسائلی است که بقای میرکاظمی تا پایان عمر دولت دهم را زیر سوال می‌برد.