گزارشي از اختلافنظر روسها درخصوص ايران
بهنظر ميرسد داستان تحويل موشكهاي اس300 از سوي روسها به داستان ساخت نيروگاه بوشهر شبيه شده است. مواضع متناقض مقامات روس و بهتعبيري بدقولي آنها صرفا به موضوع ساخت نيروگاه هستهاي بوشهر اختصاص ندارد بلكه سياست پيچيده روسها در قبال ايران در مورد موشكهاي اس300 نيز صادق است. در آخرين اظهارنظرها سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه روسيه روز چهارشنبه در كنفرانسي خبري مدعي شد: «تاخير در ارسال سامانه دفاعي اس300 به ايران بهخاطر نگرانيهاي امنيتي و تنشهاي منطقهاي است.»
لاوروف در اظهاراتي عجيب مدعي شد تا زماني كه روسيه مطمئن نشود كه ارسال اين موشكها به گسترش بيثباتي در منطقه منجر نخواهد شد از ارسال اين سامانهها خودداري خواهد كرد. وزير امور خارجه روسيه خواستار پاسخگويي ايران به برخي از پرسشها و ابهامها پيش از تحويل موشكها شد.
لاوروف به تعهداتي اشاره كرد كه روسيه در قبال ثبات منطقه دارد و اين موضوع باعث ميشود مسكو تحويل اس300ها را به ايران با دقت بيشتري پيگيري كند. سخنان وزير امور خارجه روسيه در حالي بيان ميشود كه هفته گذشته سرگئي ريباكوف، معاون وزير امور خارجه روسيه تاكيد كرد ما با ايران براي ارائه اين سيستمها قرارداد داريم و به آن احترام خواهيم گذاشت و تاخير در تحويل سامانههاي موشك اس300 فني است.»
سخنان ريباكوف بلافاصله از سوي ولاديمير كاسپاريانس پيمانكار اصلي سيستمهاي دفاعي هوايي در شركت آلماز- آنتي تكذيب شد. به گفته وي، سامانههاي موشكي اس300 هيچگونه مشكل فني ندارند و اين تاخيرها سياسي است.»
اين مواضع متناقض در ماههاي اخير در دفعات مختلف از سوي مقامات روس تكرار شده و در ماههاي اخير به موازات نزديكي مسكو به واشنگتن در پرونده هستهاي ايران تشديد شده است. در اين مورد ميتوان به سخنان روز جمعه ديميتري مدودف، رئيسجمهور روسيه در مصاحبه با يك نشريه فرانسوي اشاره كرد كه خواستار رفتار مسئولانه تهران در قبال پرونده هستهاي خود شده است.
مدودف در گفتوگو با نشريه «پاريماچ» مدعي شد در پرونده هستهاي ايران مشكلات فراواني وجود داشته است. بازي دوگانه روسها در پرونده موشكهاي اس300 و برنامه هستهاي ايران اين پرسش را مطرح ميكند كه آيا در هياتحاكمه روسيه در مورد تحويل سامانههاي موشكي به ايران و در كل تعامل با كشورمان اختلاف وجود دارد؟ آيا اظهارات متناقض روسها در مورد تحويل موشكها بازي حسابشده با زمان و بياعتنايي به تعهدات سابق خود است؟
در ديماه 1387 اخباري مبنيبر توافق ايران و روسيه در مورد فروش سامانههاي موشكي اس300 در رسانههاي خارجي منتشر شد.
موشكهاي اس300 نخستينبار و در سال 1979 براي دفاع از اتحاد جماهير شوروي ساخته شدند. اين موشكها توانايي هدف قرار دادن موشكهاي بالستيك را دارند و يكي از پيشرفتهترين سيستمهاي موشكي ضدهوايي جهان است. رادارهاي اين سيستم موشكي توان تشخيص شش هدف را بهصورت همزمان دارند و در هر سه ثانيه ميتوانند يك موشك شليك كنند. قرارداد اين سامانههاي موشكي با روسيه در سال 2005 منعقد شد و مبلغ اين قرارداد 800 ميليون دلار است. اخبار تعويق ارسال موشكها ابتدا از سوي مقامات روس تكذيب شد اما از اواخر سال 1387 خبرهايي مبنيبر تعويق ارسال سامانههاي موشكي در خبرگزاريهاي روسي منتشر شد.
خبرگزاريهاي ريانووستي و اينترفاكس در مقاطعي بدون اينكه اصل خبر را تكذيب كنند از تعويق تحويل سامانهها خبر دادند. همزمان با انتشار اين اخبار ضدونقيض بود كه مخالفتهاي آمريكا، اسرائيل و برخي از كشورهاي غربي با فروش اين تسليحات به ايران آشكار شد. در راستاي اين مخالفتها در اواخر سال 1387 تلاشهاي غرب بههمراه اسرائيل براي لغو اين قرارداد شدت گرفت. در كنار اين تلاشها و فضاسازيهاي رسانهاي نيز تشديد شد بهگونهاي كه مهدي صفري، معاون وزير امور خارجه كشورمان و نماينده ويژه وزارت امور خارجه در دريايخزر خبر لغو قرارداد را تكذيب و بر اجراي قرارداد تاكيد كرد. در بهمنماه 1387 مصطفي محمد نجار، وزير دفاع سابق كشورمان براي گفتوگو در مورد زمان تحويل سامانهها به مسكو سفر كرد اما در سال 1388 تلاشهاي تلآويو براي انصراف روسيه از فروش سامانهها به ايران شدت گرفت.
در آستانه سفر تيرماه باراك اوباما به روسيه براي ديدار با ديميتري مدودف، هاآرتص، روزنامه اسرائيلي از تماس تلفني بنيامين نتانياهو، نخستوزير اسرائيل با ولاديمير پوتين نخستوزير روسيه خبر داد.
هاآرتص در همان مقاله مدعي شد كه اعمال فشار بر مسكو از سوي آمريكا و اسرائيل باعث شده كه فروش موشكهاي اس300 به تعويق بيفتد. هاآرتص اين معامله را براي روسها سودآور و وسوسهانگيز عنوان كرد و مدعي شد، مدودف، رئيسجمهور روسيه اعلام كرده برخي پرداختها انجام شده است. اين موضوع باعث شد كه نتانياهو در شهريورماه به مدت 14 ساعت در تلآويو غيب شود. اين غيبت باعث كنجكاوي رسانهها شد.
يديعوت آحارونوت چاپ اسرائيل در همان روز از سفر چند ساعته و سري نخستوزير اسرائيل به مسكو خبر داد تا مقامات روس را از تحويل موشكهاي اس300 منصرف كند. دو هفته قبل از اين سفر، رسانههاي اسرائيل از توقيف يكي كشتي روسي از سوي ناوهاي اسرائيلي خبر دادند. اخبار غيررسمي از ارسال تجهيزات اس300 از سوي روسيه به ايران از طريق اين كشتي خبر دادند.
خبري كه بلافاصله از سوي مقامات روسي تكذيب شد و اسرائيل نيز بهصورت رسمي توضيح نداد اما سفر مخفيانه نتانياهو در ابتدا از سوي مقامات دو طرف تكذيب شد. تكذيبي كه چندان دوام نداشت و بعد از چند روز ملاقات نخستوزير اسرائيل با مقامات روسي از سوي كاخ كرملين تاييد شد. اظهارات ضدونقيض روسها باعث شد سردار سرلشكر فيروزآبادي از روسها انتقاد كند. رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح كشورمان از مقامات روسي پرسيد: «چرا بايد موشكهاي دفاعي اس300 ارسال نشوند در حالي كه ششماه از زمان تحويل اين موشكها گذشته و روسها تخطي كردهاند.»
اختلاف در هياتحاكمه روسيه يا بازي روسها
در اينكه بهرغم توافقهاي منعقدشده روسيه بدقولي كرده دو فرض موجود است. برخي از تحليلگران از شكاف در حاكميت روسيه بر سر تحويل موشك به ايران خبر ميدهند. پاول فلگنهاور، تحليلگر نظامي روس در تاريخ چهارم اسفندماه در مصاحبه با دويچهوله مدعي شد، ايران بدون اس300 قادر نخواهد بود از فضاي خود دفاع كند. به گفته وي، بحث فروش اين سامانههاي موشكي ميان نظاميها و سياسيون روس اختلاف ايجاد كرده است.
نمايندگان صنايع نظامي روسيه طرفدار فروش اين سامانه دفاعي هستند. سود كلان ناشي از فروش موشك باعث شده تا آنها از فروش موشك بهشدت طرفداري كنند اما بهنظر فلگنهاور مخالف اصلي اجراي اين قرارداد در روسيه ولاديمير پوتين است. به گفته اين كارشناس نظامي تبادلات تجاري اسرائيل- روسيه دوبرابر مبادلات بازرگاني تهران- مسكو است. بر همين اساس فشار لابي اسرائيل در ممانعت از تحويل موشكها انكارناپذير است. اين تحليلگر نظامي توضيح ميدهد كه مسكو و تلآويو قراردادهاي بزرگ نظامي با يكديگر دارند. سياست نتانياهو در سالهاي 98 - 1997 باعث شد نخستين قرارداد فني- نظامي روسيه و اسرائيل امضا شود كه تاكنون رشد قابلتوجهي داشته است. فلگنهاور نقش پوتين را در توسعه روابط اسرائيل- روسيه حياتي ميداند.
به اعتقاد وي، ميان لابي اسرائيلي و لابي ايراني در روسيه رقابت شديدي وجود دارد. اما فرض دوم به بازي روسها در پرونده هستهاي ايران ارتباط دارد. بر مبناي اين فرض، مسكو تاكنون تمايل داشته پرونده هستهاي ايران به فرجام نرسد تا بتواند با كارت ايران در برابر غرب بازي كند. بر همين اساس، سران كاخ كرملين به همان ميزان كه در ساخت نيروگاه هستهاي بدقولي ميكنند در تحويل سامانههاي موشكي نيز بدعهدي ميكنند تا از اين طريق ايران را تحتفشار قرار دهند. روسيه اكنون مواضع نزديكتري در مورد پرونده هستهاي ايران به آمريكا دارد و خواستار اجراي طرح تبادل سوخت است.