آواتار چگونه ساخته شد؟

كامرون: «مي‌خواستم نوعي از ماجراجويي آشنا را در محيطي ناآشنا بسازم »
پيش درآمد: «آواتار» آخرين ساخته جيمز كامرون،كارگردان برنده سه جايزه اسكار (براي فيلم «تايتانيك»)، ما را به دنيايي منحصربه‌فرد و وراي تخيلات آدمي مي‌برد. ايده ساخت «آواتار» از 15 سال پيش (1995) به ذهن جيمز كامرون خطور كرد اما از آنجا كه ذهن كامرون كمي جلوتر از زمان و تكنولوژي موجود خود حركت مي‌كرد، امكان ساخت اين فيلم تا حدود 10 سال بعد از آن (2005) فراهم نشد. اكنون پس از گذشت چهار سال از فرآيند توليد، «آواتار» كه فيلمي غيرانيميشني است، خود را به عنوان آغازگر نسل جديدي از فيلم‌هاي علمي- تخيلي معرفي مي‌كند.

از دهه 50 فضايي‌هايي شبيه انسان در فيلم‌ها به وسيله بازيگران زير پوشش گريم‌هاي سنگين و چندين ساعته قرار مي‌گرفتند، كامرون كه اين روش را ناكامل و براي بازيگران دست‌وپاگير مي‌دانست، تمايلي به انجام اين كار براي نشان دادن ناوي‌ها (ساكنان بومي سياره پاندورا) و آواتارها (موجوداتي هيبريدي از دي‌ان‌اِي انسان و ناوي‌ها كه توسط ذهن انساني كه دهنده دي‌ان‌اي است كنترل مي‌شود) نداشت. در مقابل از روش «ضبط بازي» استفاده كرده است. مزيت اين روش به روش سنتي گريم كردن اين است كه در آن روش نمي‌توانستيم اندازه چشم يا جثه و اسكلت موجودات فضايي‌مان را خارج از چارچوب فيزيكي بازيگر بسازيم.

همچنين مواد آرايشي استفاده شده به عنوان سدي در مقابل بازيگر و لنز دوربين قرار مي‌گرفت. اما با استفاده از روش «ضبط بازي» هيچ‌كدام از اين مشكلات به‌وجود نمي‌آيد و شخصيت‌هاي ساخته شده از اين روش بسيار به بازيگرشان مشابه بودند هر چند كه اندازه چشم آنها دو برابر چشم انسان و نسبت به هم فاصله‌دارتر، هيكل آنها استخواني‌تر و گردن‌شان از انسان‌ها درازتر است. در كنار همه اينها به آساني هيكل آنها دو برابر هيكل انسان‌هاست. كامرون به دنبال راهي بود كه روش خلق موجودات فضايي در قرن 21 را معرفي كند. با دوباره زنده شدن پروژه «آواتار» در سال 2005 عمده نگراني كارگردان در ظهور غيرواقعي و انيميشن‌وار شخصيت‌ها بود. به همين دليل كامرون و تيمش يك تكنيك جديد بر پايه تكنيك «ضبط بازي» ابداع كردند. اين تكنيك كه «ضبط حركات چهره» نام دارد با استفاده از يك دوربين نصب‌شده در جلوي صورت بازيگر و براي ضبط دقيق كوچك‌ترين جزئيات به جاي استفاده از ماركر‌ها براي ضبط همين جزئيات است.

يكي ديگر از ابداعات «آواتار» استفاده از دوربين‌هاي مجازي است. اين تكنولوژي به كامرون اين اجازه را مي‌داد كه درون كامپيوتري كه سياره پاندورا در آن شبيه‌سازي شده است، دقيقا مشابه يك استوديو در هاليوود فيلمبرداري كند.

در اين تكنيك كارگردان با شخصيت‌ها سر و كار داشته است و از بازيگر اصلي فيلم خبري نيست، پس كامرون اين فرصت را داشته كه فيلم را به صورت غيرمستقيم نيز هدايت كند.

بعد از اينكه جزئيات ساخت شخصيت‌هاي فضايي بررسي شد، نوبت به تيم قدرتمند جلوه‌هاي ويژه پيتر جكسون، كارگردان برنده اسكار «ارباب حلقه‌ها» در نيوزيلند رسيد. شركت پيتر جكسون كه وتا ديجيتال نام دارد به جيمز كامرون قول داد بود كه بازي بازيگران فيلم به‌طور صددرصد و با جزئيات كامل به شخصيت‌ها منتقل خواهد شد. اين عمل براي شركت وتا ديجيتال به معني يك سال كار مداوم بود.
يكي از سوال‌هاي رايج در مورد «آواتار» اين است كه آيا اينها انيميشن هستند؟ از تيم وتا كه پرسيده مي‌شود، آنها مي‌گويند كه اينها انيميشن‌اند. از خود كامرون كه پرسيده مي‌شود، مي‌گويد كه بازي شخصيت‌ها دقيقا بازي بازيگرهاست. واقعيت اين است كه هر دو راست مي‌گويند، براي ساخت فيلم و نشان دادن شخصيت‌هاي فضايي از تكنيك‌هاي بسيار پيشرفته انيميشن‌سازي استفاده شده اما بايد اين نكته را در نظر داشته باشيم كه با اين روش آزادي عمل از بازيگران گرفته نشده و بازي آنها اغراق‌آميز و آرايش شده به نمايش گذاشته نشده است.

واضح است كه در چند جاي كوچك مثل حركت دم‌ها و گوش‌ها از انيميشن استفاده شده، دليل آن هم واضح است چون كه كارگردان نمي‌توانسته بازيگراني بيابد كه دم داشته باشند يا گوش‌هايشان را تكان دهند! كامرون مي‌گويد كه ما قصد نداريم بازيگران را حذف كنيم، ما فقط محدوديت‌هاي آنها را براي ساخت شخصيت‌هاي جديد كم مي‌كنيم و روشي را پيش پايشان گذاشته‌ايم تا بتوانند خود را بهتر بيان كنند، آنچه را ما مي‌خواهيم حذف كنيم، چندين ساعت گريم سنگين و دست‌وپا گير براي بازيگر است. زوئي سالاندا براي آماده‌سازي فيزيكي خود در ايفاي نقش نايتيري (قهرمان زن داستان) چندين‌ماه تحت تمرين‌هاي سنگين بوده است. براي همين هم توانست طبيعت ورزشكار و قوي نايتري را به خوبي ايفا كند. او مي‌دانست كه قرار نيست در اين فيلم تنها از صدايش براي يك شخصيت انيميشني استفاده كند بلكه بازي‌اش در اين فيلم هم همانند بازي در فيلم‌هاي ديگر است.

تنها شخصيت‌ها نيستند كه در اين فيلم حيرت آورند. كامرون ما را به دنيايي خيالي مي‌برد كه براي رسيدن به آن بايد چندين سال در يك سفينه فضايي به سمت آن در حركت بود. اين دنيا كه ساخته شده كامپيوتر‌هاي وتا ديجيتالند از سنگ‌ها و درختان گرفته تا آبشار‌ها و كوه‌هاي معلق. اين دنيا كه از نظر جزئيات كاملا بيگانه ولي طبيعي به نظر مي‌آيد چكيده‌اي از بيش از يك پتا بايت (يك ميليون گيگابايت) تصاوير ديجيتال بود (براي مقايسه كل فضاي استفاده شده در فيلم تايتانيك دو هزار گيگابايت بوده است).

با تمام اين پيچيدگي‌ها نسخه سه‌بُعدي «آواتار» نيز بايد تهيه مي‌شد. پس نه تنها وتا ديجيتال بايد براي ساخت شخصيت‌ها و مكان‌ها نسخه سه‌بعدي را نيز فراهم مي‌كرد بلكه خود جيمز كامرون نيز سكانس‌هاي زنده و غيرديجيتال فيلم را بايد به صورت سه‌بعدي فيلمبرداري مي‌كرد. بدين منظور او از سيستم فيوژن كه به همراه وينس پيس در طول هفت سال ارتقا داده بود، استفاده كرد. به نظر مي‌رسد اين سيستم كم‌نقص‌ترين سيستم ضبط تصاوير به صورت سه‌بُعدي باشد.

اينها همه قسمت كوچكي بود از جعبه ابزاري كه جيمز كامرون براي ساخت «آواتار» از آنها استفاده كرده است. بدون شك مي‌توان گفت كه اين جعبه ابزار به‌زودي مورد استفاده بسياري از فيلمسازان ديگر قرار گرفته و خود شروعي براي آغاز دنياي جديدي درون دنياي بي‌پايان سينماست.