بن بست تازه در مذاکرات هسته ای ایران
تهران خواستار دریافت سوخت بدون ارسال اورانیوم است
فرارو- با خودداری ایران از ارایه پاسخ مثبت به پیش نویس توافقنامه وین، امیدواری های جامعه بین المللی برای به سرانجام رسیدن طرح پیشنهادی آژانس بین المللی انرژی اتمی جهت تامین سوخت مورد نیاز راکتور تحقیقاتی تهران کاهش پیدا کرد.
به گزارش فرارو؛ هفته گذشته وین مقر آژانس بین المللی انرژی اتمی میزبان مذاکرات سه جانبه ای میان ایران، آژانس و سه کشور آمریکا، روسیه و فرانسه به عنوان پیشنهاد دهندگان تامین کننده سوخت اوارانیوم مورد نیاز راکتور تحقیفاتی تهران بود.
گفت وگوها برای بررسی جزئیات انتقال سوخت ارسالی «رآکتور تهران» به ایران پس از آن سر گرفته شد که ایران در اردیبهشت ماه سال جاری در نامه ای به آژانس بین المللی انرژی اتمی از رو به اتمام بودن سوخت رآکتور پنج مگاواتی تهران خبر داده بود.
آخرین محموله سوخت اورانیوم غنی شده رآکتور تحقیقاتی تهران که برای امور پزشکی و درمانی فعالیت می کند در سال 1993 از آرژانتین تهیه شده بود که با اعلام رسمی ایران در جریان مذاکرات ژنو، 12 تا 18 ماه آینده یعنی اواخر سال 2010 میلادی این سوخت به پایان خواهد رسید. تهران از آژانس بین المللی انرژی اتمی درخواست کمک جهت تهیه سوخت مورد نیاز با غنای 20درصد کرده بود.
توافق اولیه در ژنو
با این حال این درخواست تهران به دلیل مخالفت قدرت های بزرگ مسکوت ماند تا اینکه پنجشنبه اول اکتبر (نهم مهرماه) ویلایی باستانی در روستای گنتاد در نزدیک شهر ژنو که اقامتگاه دولت سوئیس است میزبان دور تازه ای از مذاکرات ایران با گروه 1+5 پس از یک دوره طولانی تعلیق در مذاکرات هسته ای بود که طی آن توافقاتی حاصل شد و این توافقات امکان گفت وگو ها پیرامون تهیه سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران را فراهم کرد.
براساس توافق بر سر طرح «صدور و ورود اورانیوم»، که گفته می شود «طرحی آزمایشی» است، ایران 1200 کیلو از 1500 کیلو اورانیوم کم غلظت با غنای 5/3 درصد را که در نطنز ذخیره شده را، برای فراآوری و غنی سازی بیشتر به روسیه می فرستد تا در آنجا بار دیگر تا حدود 20 درصد غنی سازی شود.
سپس اورانیوم غنی سازی توسط روسیه براي توليد کاست هاي سوختي به فرانسه منتقل می شود چراکه رآکتور تحقيقاتي تهران توسط کارشناسان آرژانتيني بر اساس فناوري هاي فرانسه ساخته شده و کاست هاي سوختي نيز فقط بايد در فرانسه توليد شوند.
سفر البرادعی به ایران برای پیگیری توافقات ژنو
یک روز پس از حصول این توافق محمد البرادعی مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی به تهران سفر کرد تا نتایج مذاکرات ژنو را پیگیری کند و باب گفت وگو ها پیرامون طرح صدور و ورود اورانیوم را باز کند. علی اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و محمد البرادعی اوایل مهر ماه در تهران توافق کردند 19 اکتبر ( 27 مهر) در وین بر سر جزئیات انتقال سوخت رآکتور تهران گفت و گو کنند. کارشناسان آژانس نیز در این نشست شرکت می کنند.
آغاز گفتگو ها در وین
بر این اساس از دوشنبه هفته گذشته گفت وگوها درباره توافقات ژنو جهت ارسال سوخت اورانیوم راکتور تحقیقاتی تهران در وین میان آمریکا، روسیه، فرانسه، ایران و کارشناسان دیده بان هسته ای سازمان ملل آغاز شد.
این مذاکرات طی سه روز و به طور فشرده که با حاشیه های از جمله درخواست ایران برای حذف فرانسه از جمع فروشندگان سوخت مورد نیاز راکتور تحقیقاتی تهران همراه بود برگزار شد.
سرانجام چهارشنبه گذشته محمد البرادعی مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی در پایان این دور از مذاکرات از حصول توافقات تازه برای تامین سوخت مورد نیاز ایران خبر داد.
وی با حضور در جمع خبرنگاران گفت: «مذاکرات در خصوص تحویل سوخت هسته ای برای رآکتور تحقیقاتی تهران به پایان رسید و پیش نویس طرح توافقنامه برای تایید ایران، فرانسه، روسیه و آمریکا ارائه شده است تا آنها با بررسی این پیش نویس در پایتخت ها نظر خود درباره آن را به آژانس منعکس کنند.»
البرادعی افزود: «من پیش نویس قطعنامه ای را به گردش درآوردم که به عقیده خودم یک رویکرد متعادل را درباره چگونگی گام های بعدی ارائه می کند. ضرب الاجل اینکه کشورهای دخیل آن را تایید کنند روز جمعه است.»
پایان ضرب الاجل آژانس
بر اساس درخواست محمد البرادعی کشورهای حاضر در مذاکرات می بایست حداکثر تا روز جمعه،23 اکتبر (اول آبان)، نظر نهایی خود را در مورد آن اعلام می کردند.
از جمع چهار کشور تنها سه کشور پاسخ مثبت خود به توافقات صورت گرفته را اعلام کرد و در این میان تنها ایران که تا پیش از این از طرح پیشنهادی آژانس حمایت می کرد حاضر نشد در زمان مقرر به آن پاسخ مثبت دهد.
روز جمعه نیز آژانس بین المللی انرژی اتمی با انتشار بیانیه ای تاکید کرد:«ایران اعلام کرده است برای تصمیم گیری در مورد خروج اورانیوم از ایران برای غنی سازی در مراحل بالاتر، به زمان بیشتری نیاز دارد.»
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس آژانس با اعلام این خبر گفت:«ایران طی تماسی با محمد البرادعی مدیرکل آژانس عنوان کرد پیشنهاد با تعمق و در فضایی مناسب در حال بررسی است، اما تا میانه هفته آتی برای آماده سازی پاسخ به زمان نیاز داریم.»
درهمین حال نماينده دايمي ايران در آژانس بين المللي انرژي اتمي امروز با بیان اینکه «هيچ ضرب العجلي براي پاسخ ايران در مذاكرات وين تعيين نشده است» به ایسنا گفت: «البرادعي از كشورهاي حاضر در مذاكرات وين خواست تا جمعه به اين پيش نويس پاسخ دهند بنابراين اين موضوع صرفا يك درخواست بوده است.»
علي اصغر سلطانيه تاكيد كرد: «ديروز در تماسي با محمد البرادعي مديركل آژانس اعلام كردم كه موضوع پيش نويس طرح آژانس از سوي ايران درحال بررسي است و بايد ابعاد فني و حقوقي آن به طوركامل بررسي شود.»
نماينده ايران در آژانس ادامه داد: «به البرادعي اعلام كردم كه هفته آينده پس از بازگشت به وين پاسخ پيش نويس طرح آژانس را مي دهيم.»
وي با بيان اين كه پيش نويس طرح آژانس براساس مذاكراتو چارچوبهاي استاندارد همكاري هاي دوجانبه اعضاي آژانس با يكديگر است، افزود: «مهم آن است كه آژانس امروز در مسير اصلي خود يعني تسهيل همكاري ها بين كشورهاي عضو آژانس قرار گرفته است و ترسيم نادرست از نقش آژانس مبني بر اين كه اين نهاد صرفا سازمان بازرسي كل در زمينه هستهاي است، را از بين مي برد.»
سلطانيه در خصوص پروژه ايران با آژانس و تعدادي از كشورهاي عضو اين نهاد در خصوص تامين سوخت راكتور تهران گفت: «اين پروژه انسان دوستانه و صرفا براي تامين سوخت راكتوري است كه به توليد راديو ايزوتوپ ها و راديو داروها براي مصارف پزشكي ميپردازد و ايران ترجيح داده است اين سوخت را خريداري كند. اين درحالي است كه ايران با توجه به اشراف كامل بر تكنولوژي صلح آميز هستهاي و توليد سوخت، توان توليد سوخت با غناي 20 درصد براي راكتور تهران را دارد.»
ایران سوخت بدون ارسال اورانیوم می خواهد
دیروز با تاخیر ایران در پاسخ دهی به پیش نویس توافقنامه وین «رویترز» به نقل از رسانه های گروهی ایران گزارش داد که ایران خواستار خرید سوخت هسته ای برای رآکتور تحقیقاتی تهران است و نه انتقال اورانیوم خود به خارج از کشور. یک منبع نزدیک به هیات مذاکره کننده ایرانی در وین نیز با ابراز تعجب از نحوه بازتاب خبری واکنش برخی طرف ها به توافقنامه وین گفت: «جمهوری اسلامی ایران در قالب پیشنهادی روشن خریدار سوخت برای رآکتور تحقیقاتی تهران است و منتظر پاسخ سازنده و اعتمادساز است.»
نگرانی از نبود تضمین در ایران
نبود تضمین برای پایبندی به تعهدات جهت در اختیار قرار دادن سوخت 20 درصد به تهران از جمله نگرانی هایی بود که از ابتدای اعلام توافقات ژنو و وین در ایران مطرح شد.
پیش از این با مطرح شدن این پیشنهاد برخی ناظران بین المللی مدعی بودند با خارج شدن این مقدار از ذخیره اورانیوم کم خلوص تولیدی ایران از دسترس این کشور، نگرانی کشورهای غربی از تلاش جمهوری اسلامی برای غنی سازی این ذخیره و تولید مقادیر غیرآزمایشگاهی از اورانیوم با خلوص بسیار بالا دست کم برای مدتی کاهش می یابد.
به گزارش خبرگزاریها خارجی در حال حاضر نگرانی عمده جامعه جهانی از این بابت است که 1500 کیلوگرم اورانیوم با غلظت حدود چهار درصد ایران، در صورت افزایش غلظت می تواند ماده انفجاری لازم برای تولید تا سه بمب اتمی را فراهم سازد. حال آنکه خارج ساختن آن از ایران، خطر استفاده احتمالی نظامی از آن را تا مدتی از میان خواهد برد. ذخیره 1500 کیلوگرم اورانیوم غنی شده فعلی ایران در یک زمان چهار ساله تولید شده است.
در شرایط فعلی ایران حدود هشت هزار سانتریفیوژ نصب شده را در اختیار دارد که از این تعداد 4200 واحد در نطنز فعالند. ظرفیت کنونی غنی سازی اورانیوم ایران به طور متوسط روزانه تا حدود دو کیلوگرم است. به این ترتیب برای تجدید ذخیره کنونی و در صورت فراهم بودن حجم کافی گاز اورانیوم (هگزافلوراید) برای غنی سازی، ایران نیازمند دو سال زمان خواهد بود.
مطابق پاره ای از ارزیابی ها در صورت مبادرت به یک حمله نظامی وسیع علیه تاسیسات اتمی ایران که در 17 مرکز عمده و 150 مرکز فرعی سراسر کشور پراکنده شده اند دستیابی ایران به پیشرفت های هسته ای جدید را تا چهار سال به تعویق خواهد انداخت.
بر این اساس، خارج ساختن اورانیوم غنی شده کنونی ایران از راه مذاکره در عمل می توانست 50 درصد از نتایج محتمل یک هجوم گسترده و بسیار پرهزینه نظامی را در جهت خنثی ساختن آنچه خطر اتمی ایران معرفی شده، بدون هزینه تامین کند.
از این رو پیشنهاد ارسال 1200 کیلو اورانیوم 5/3 درصد ایران به روسیه برای بازفرآوری و رساندن آن به غنای 20 درصد که در مذاکرات ژنو ابتدا مورد توافق هیات مذاکره کننده ایران به ریاست سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و سپس مورد توافق محمود احمدی نژاد و علی اکبر صالحی رییس سازمان انرژی اتمی ایران در جریان گفت و گوها با محمد البرادعی در تهران و سرانجام، مورد تایید علی اصغر سلطانیه نماینده دائم ایران در آژانس در جریان مذاکرات وین قرار گرفته بود؛ با بی پاسخ ماندن و طرح پیشنهاد جدید یعنی خرید سوخت مورد نیاز راکتور تحقیاتی تهران بدون ارسال اورانیوم ذخیره شده نطنز به بن بست خورد.