اژدهاي زرد برنده بحران اقتصاد جهاني است
فريد ذكريا
يك سال پيش، حكومتهاي قدرتمند جهان، اقتصاد جهاني را نجات دادند. اكتبر 2008 را بهخاطر بياوريد. شركت مالي و بيمهاي برادران لهمن از هم پاشيده بود، گروه بينالملل آمريكا (AIG) بزرگترين شركت بيمه دنيا درحال نوسان بود، همه بانكها نظارهگر بههم خوردن موازنه سرمايههايشان بودند، در سراسر جهان، بازار اعتبار ورشكست شد و تجارت جهاني رو به بنبست پيش ميرفت.
پس از آن تلاشهاي جدي از واشنگتن آغاز شد كه شامل تضمينهاي بانكي، بستههاي نجات مالي، مشوقهاي مالي و از همه مهمتر تسهيل جريان پولي بود. اغراق نيست اگر بگوييم كه اين دستورالعملها از ركود جلوگيري كرد. اما با اين وجود بحران مالي همچنان كاهش رشد شديدي را در اقتصاد جهان بهوجود آورده كه همه كشورها را تحتتاثير خود قرار داده است.
رويداد شگفتانگيز سالجاري پويايي بازارهاي بزرگ درحال ظهور - چين، هند و اندونزي - در برابر اين بحران است كه اقتصادهايشان همچنان پويا و سرزنده مانده است. اما تنها يك كشور نجات نيافته و در عينحال به رونق خود ادامه داده است؛ چين. اقتصاد چين سالجاري 5 /8 درصد رشد خواهد داشت و صادرات اين كشور به سطحي رسيده كه در اوايل سال 2008 داشته است ذخاير ارزي اين كشور به سطح 3 /2 تريليون دلار رسيده است.
منصفانه است كه بگوييم پيروز بحران اقتصاد جهاني پكن است. تقريبا تمام كشورهاي دنياي غرب با وضعيت نامطلوبي پا به اين بحران گذاشتند. دولتهاي غربي هزينههاي زيادي را صرف و با كسري بودجههاي فراواني روبهرو بودند و زماني كه براي ثباتسازي اقتصاد ناچار به صرف هزينههاي فراوان بودند، كسري بودجه اين كشورها سر به فلك كشيد. سه سال قبل، كشورهاي اروپايي ملزم به كاهش كسري بودجه به كمتر از سه درصد از توليد ناخالص داخلي شدند تا بتوانند عضو اتحاديه اروپا شوند.
سال آينده بسياري از اين كشورها با كسري بودجه معادل هشت درصد توليد ناخالص داخلي روبهرو خواهند شد. كسري بودجه ايالات متحده به بيشترين حد پس از جنگجهاني دوم رسيد. در مقابل، چين با شرايطي كاملا متفاوت وارد بحران شد.
اين كشور با مازاد بودجه روبهرو بود. بانكهاي اين كشور نيز سرمايههاي مشتريان و حجم بالاي اعتبار را تحت كنترل خود درآورده بودند و زماني كه بحران بالا گرفت حكومت چين سياستهاي اصولي اتخاذ كرد تا رشد اقتصادي آن ادامه يابد. همچنين پكن نرخ بهره را كاهش و هزينههاي دولتي را افزايش داد و مردم را تشويق به هزينه كردن كرد. با اجراي چنين سياستهايي در آن سالهاي رشد، اكنون پكن با سهولت توانست دوران سختي را پشتسر گذارد. به ماهيت مشوقهاي پكن توجه كنيد.
بسياري از هزينههاي ايالات متحده در بخش مصرف مانند يارانهها، دستمزدها و خدمات بهداشتي و... هدايت ميشود. مجموعه مشوقهاي چين در زمينههاي سرمايهگذاري براي توسعه و پيشرفت در آينده مانند زيرساختها و فناوريهاي جديد هدايت ميشود با ساخت زيرساختهاي قرن بيستويكمي در شهرهاي مهم چين در يك دهه گذشته، اكنون چين دست به ساخت چنين زيرساختهايي در شهرهاي درجهدوم خود خواهد زد. چين 200 ميليارد دلار در دو سال آينده در زمينه راهآهن هزينه خواهد كرد كه بسياري از آن در بخش حملونقل سريعالسير است. خطوط راهآهن پكن - شانگهاي، فاصله زماني اين دو شهر را از 10 ساعت به چهار ساعت خواهد رساند.
در مقابل ايالاتمتحده هزينهاي كمتر از 20 ميليارد دلار تخصيص داده كه قرار است در طرحهاي مختلف هزينه شود كه نشان از عقبماندگي ايالاتمتحده است. البته پيشرفت چين تنها به حوزه راهآهن محدود نميشود. چين 44 هزار مايل جاده و راه جديد و همينطور 100 فرودگاه جديد در دهه آينده خواهد ساخت و در بخش حملونقل دريايي، چين با داشتن دو بندر شانگهاي و هنگكنگ از سه بندر بزرگ جهان، قدرت دريايي برتر در سطح دنيا شده است. چين همچنين بهخوبي از وابستگي خود به واردات نفت آگاه است و به طرز شگفتانگيزي به سمت برخورداري از انرژيهاي جايگزين در حركت است.
پكن در قياس با آمريكا سرمايهگذاري بيشتري در زمينه انرژي خورشيدي و بادي انجام داده است. براساس تحقيقات بانك لازارد فررس، از 10 شركت برتر سرمايهگذار در اين زمينه چهار شركت چيني هستند. چين همچنين سرمايهگذاري كلانتري در زمينه آموزش كرده است.
زاچاري كارابل، نويسنده و پژوهشگر مسائل اقتصادي آمريكا و چين در اينباره ميگويد: «در دهه گذشته، همزمان كه اقتصاد چين در سطحي غيرقابل پيشبيني به رشد خود ادامه ميداد، بحثهاي فراواني ميان بسياري از تحليلگران غربي درباره زمان فروپاشي آن صورت گرفت. اكنون كه چين اين بحران را پشتسر ميگذارد اين مباحثات را دوباره تكرار ميكنند كه چه زماني پيشرفت چين متوقف ميشود؟» درحالي كه به واقعيات توجه ميكنند ولي همچنان دست از ذهنيتهاي خود برنميدارند. ساختار عجيب اداري چين كه معجوني از مداخلهگري دولت، بازار، استبداد و كارآمدي است درحال پيچيدگي هرچه بيشتر است. اكنون زماني است كه بايد دست از توهم سقوط چين برداشت و در عوض توجه داشت به اينكه چگونه پكن خود را با اوضاع هماهنگ ميكند.
نيوزويك
17 اكتبر 2009