سرمایه>اگر کیفر خواست واقعی است باید میرحسین و خاتمی را دستگیر کنند
سرمایه نوشت: قرار گرفتن اتهام «تلاش برای فراهم کردن زمینه های وقوع انقلاب مخملین» در کانون کیفرخواست فعالان سیاسی اصلاح طلب توسط نماینده مدعی العموم در نخستین جلسه دادگاه بازداشت شدگان اخیر یک بار دیگر موید این امر می تواند باشد که مساله انقلاب های رنگی در کشورهای آسیای میانه به عنوان اولین اولویت نهادها و جریانات انتظامی و امنیتی کماکان مطرح بوده و برهمین اساس فعالیت های مسالمت آمیز احزاب و چهره های خواهان اصلاحات جدای از اقدامات غیرقانونی نبوده و به طور موازی مورد حساسیت و در حال رصدشدن از نیروهای یادشده هستند.
در این دادگاه که به ریاست قاضی صلواتی برگزار شده است، نماینده مدعی العموم در کیفر خواست فعالان سیاسی اصلاح طلب از جمله قرائت کرد: «حزب مشارکت در سند تعاملات راهبردی سیاسی- تشکیلاتی خود که برای دوره پنج ساله در پاییز 1387 تهیه نموده پرده از منویات خود برای تغییر ماهوی نظام مقدس جمهوری اسلامی برمی دارد. هرچند که نویسندگان این سند سعی نموده اند نیت واقعی خود که حاکمیت سکولاریسم در کشور است را در لفافه اصطلاحاتی مانند مردمسالاری و دموکراسی بپوشانند اما در بخش هایی نتوانسته اند واقعیت خویش را بپوشانند از جمله در صفحه 8 بند 4 این سند آمده است: بخش مردمسالار حاکمیت بتواند از بحران هایی که کل سیستم سیاسی را تهدید می کند به نفع تثبیت مردمسالاری و چانه زنی بیشتر استفاده نماید.»
هاله اسفندیاری (مدیر برنامه مرکز مطالعات ویلسون در واشنگتن) و کیان تاجبخش (مشاور موسسه سورس)، رامین جهانبگلو، برادران علایی و... از جمله افرادی هستند که پیش از این به اتهام تلاش برای انقلاب مخملی بازداشت و پس از حاضر شدن در برابر دوربین های صدا و سیما و بیان اعترافات قابل پیش بینی در برنامه ای با عنوان «به نام دموکراسی» آزاد شده اند.
به موازات این پدیده، صدا و سیما، روزنامه کیهان و سایر رسانه های محافظه کار همواره روشنفکران، فعالان اجتماعی و جنبش زنان و دانشجویان دگراندیش را به تلاش برای انقلاب مخملی متهم کرده اند. از جمله روزنامه کیهان ششم اردیبهشت ماه در ستون خبر ویژه با عنوان «الگوبرداری از انقلاب های مخملی غرب اینجا با رنگ سبز،» نوشت: «ستاد میرحسین موسوی اخیراً با الگو گرفتن از مدل انقلاب های مخملی که با حمایت و برنامه ریزی آمریکا در آسیای میانه رخ داد، تصمیم گرفته تبلیغات انتخاباتی خود را به رنگ «سبز» دربیاورد.»
این روزنامه در ادامه افزود: «بر اساس برخی گزارش ها مسوولان ستاد انتخاباتی موسوی قصد دارند در برخی مناطق کشور که امکان سوء استفاده از احساسات مذهبی مردم بیشتر است، در بین زنان شال سبز توزیع کنند، به مردان پیراهن (تی شرت) سبز بدهند و میان جوانان مچ بند سبز پخش نمایند. همچنین ستاد موسوی تصمیم گرفته است روز دوم خرداد یک گردهمایی وسیع در یکی از ورزشگاه های تهران برگزار کند. در حالی که موسوی طی روزهای گذشته به انتقاد از آنچه «استفاده ابزاری اصولگرایان از اعتقادات دینی مردم» می نامید پرداخته، مشخص نیست چگونه خواهد توانست این اقدام ستاد خود را توجیه نماید.»
همچنین یک مقام ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی چند روز پیش از برگزاری انتخابات پر شک و شبهه اخیر، مخالفان احمدی نژاد را متهم به تلاش برای انجام «انقلاب مخملی» کرده و هشدار داد بود «هر حرکتی برای انقلاب مخملی در ایران در نطفه خفه خواهد شد.»
یدالله جوانی رئیس دفتر سیاسی سپاه پاسداران اما در مصاحبه ای با هفته نامه «صبح صادق» استفاده از یک رنگ خاص را نشانه ای از کلید خوردن پروژه انقلاب مخملی در انتخابات دهم تلقی کرده و گفته بود: «کسانی پشت صحنه این رنگ قرار دارند که در پیشینه و سوابق خود طراحی و اجرای سناریوی کوی دانشگاه در 18 تیر و تحصن در مجلس ششم را داشته و معتقد به پیروزی اصلاحات از طریق جنبش اجتماعی و کشاندن هواداران به خیابان ها هستند.»
به گفته وی این پروژه از سال 1376 در ایران کلید خورد و از آن مقطع تاکنون در چند نوبت تلاش شد تا سناریوهایی با الگوگیری از همین شیوه ها اجرا شود که تاکنون نتیجه نداده است.
در چنین بستری اما وقوع انقلاب های مخملین یا رنگین در ایران گزینه ای است که احتمال آن، هم از سوی جناح حاکم و هم از سوی تحلیلگران مسائل ایران و به ویژه متهمان داخلی و خارجی این پرونده مورد تردید قرارگرفته است. در همین چارچوب اظهارات احمدی نژاد قابل اشاره و تامل است.
همچنین محمود احمدی نژاد هفته گذشته در جلسه ای با دبیران تشکل های دانشجویی در مورد اتفاقات اخیر درخصوص عملکرد محسنی اژه ای، تصریح کرد: «ضمن اینکه در موضوع هاله اسفندیاری هم خوب عمل نکرد و من به او گفتم که چرا رفتاری می کنید که مورد تمسخر واقع شوید؟ یک پیرزن 70 ساله را گرفته اید می گویید می خواهد انقلاب مخملی راه بیندازد در حالی که عاملان انقلاب مخملی کسان دیگری هستند و باید آنها به مردم معرفی شوند.»
حجت الاسلام اژه ای نیز اخیراً در گفت وگوی ویژه خبری صدا و سیما درباره انقلاب مخملی و احتمال وقوع آن در ایران تاکید کرد: «یقین دارم با وجود ساختار جمهوری اسلامی ایران و روحیه مردم ما و هوشیاری و آگاهی و تبعیت ملت از مسوولان نظام و ارتباط نزدیک مردم با حکومت و اطاعت پذیری آنها از ولایت فقیه و وجود دستگاه های امنیتی و نظامی امکان وقوع یک انقلاب به اصطلاح مخملی در کشور ما وجود ندارد؛ ایران، گرجستان یا کشورهای دیگری نیست که آمریکایی ها توانستند به صورت نرم رژیمی را سرنگون و رژیم دیگری را جایگزین آن کنند.» از سوی دیگر در حالی که برخی از صاحبنظران اساساً قیاس شرایط اجتماعی- اقتصادی ایران را با کشورهایی که در آنها قدرت به صورتی مسالمت آمیز و به دور از وقوع رفتارهای خشونت آمیز جابه جا شده است، مطابق با منطق گفتمان های علمی و آکادمیک ارزیابی نمی کنند، برخی دیگر از کارشناسان در واقع امکان وقوع انقلاب هایی از این دست را در شرایط کنونی زیر سوال می برند.
رجایی: جناح حاکم اگر می تواند رهبران این جریان را دادگاهی کند
علیرضا رجایی فعال سیاسی مرتبط به جریان ملی- مذهبی با تاکید بر خودجوش بودن اعتراضات مردمی می گوید: «حداقل در تهران که بنده در این شهر ساکن هستم می توانم بگویم مردم بدون دعوت چهره ها و احزاب سیاسی به خیابان ها آمده و تجمعات اعتراضی را در قبال نتایج اعلام شده انتخابات ریاست جمهوری اخیر شکل دادند. از این زاویه دید اساساً می توان گفت جریانات اعتراضی اخیر دارای رهبری مشخصی نبود.از سوی دیگر با توجه به قدرت نهادهای امنیتی در ایران که همیشه مورد اذعان و اعتراف سایر کشورها قرار گرفته است، چنانچه این جریانات دارای رهبری و مرکز فرماندهی بود قطعاً موفق به کشف آن می شدند. معلوم است اساساً مرکزی برای هدایت و فرماندهی وجود نداشته است.»
رجایی ادامه می دهد: «در صورتی که تمام انقلاب های رنگین دارای رهبری و مرکز فرماندهی هستند و اساساً شکل گیری و تحقق این پدیده های اجتماعی مستلزم رهبری است این استاد علوم سیاسی در بخش دیگری از سخنان خود می گوید: «اگر جناح حاکمیت فعلی ادعا دارد خاتمی، رفسنجانی و موسوی این جریان را رهبری می کنند این سه نفر را دستگیر و دادگاهی کنند، و نه آنکه افرادی را محاکمه کنند که براساس ادعای کیفرخواست مجری توطئه ای به رهبری خاتمی و موسوی بوده اند.
یزدی: ایران با اوکراین و گرجستان شباهتی ندارد
ابراهیم یزدی در گفت وگویی با سرمایه با تاکید بر این مطلب که اساساً وقوع انقلاب مخملین نظیر اوکراین یا نارجی نظیر گرجستان در شرایط کنونی ایران غیر ممکن است، اما از یک جهت این اتهامات و این برنامه ها دارای عنصری از حقیقت است، تصریح کرد: «عنصر اصلی آنچه که در گرجستان و اوکراین اتفاق افتاد این بود که در حالی که این کشورها از شوروی جدا شده بودند، همچنان قدرت در این کشورها در دست احزاب کمونیست و کادرهای قدیم آن بود. اما هنگامی که به هر دلیلی مجبور به برگزاری انتخابات آزاد شدند آرا به دست آمده به نفع آنان نبود بنابراین زیر بار این بار سنگین رفتند و مردم عکس العمل نشان دادند و باقی قضایا. اما در اوکراین موضوع اصلی تغییر نظام نبود بلکه تغییر حاکمان بود. محور اصلی در انقلاب مخملی براندازی نظام نیست. در اوکراین کسانی که خواهان دموکراسی بودند، نمی خواستند نظام جمهوری در اوکراین از میان برود بلکه مردم به یک فردی از بقایای کادرهای قدیمی حزب کمونیست که قدرت را در دست داشت و حاضر نبود تسلیم نتایج انتخابات شود و قدرت را به طور دموکراتیک به گروه دیگری که مورد توجه مردم است واگذار کند، اعتراض داشتند.»
یزدی می افزاید: «شرایط سیاسی کنونی ایران و مسیر تغییرات و تحولات به هیچ وجه شباهتی با آنچه که در کشورهایی مانند گرجستان یا اوکراین اتفاق افتاد، ندارد. در واقع آنچه که در اوکراین اتفاق افتاد این بود که آن کادرهای قدیمی که قدرت انحصاری را در دست داشتند، بر این ادعا پافشاری می کردند و می گفتند اگر شما بخواهید قدرت ما (که منظورشان از «ما» کل نظام بود) را بگیرید، حتی از طریق یک روند دموکراتیک، در واقع شما دارید «نظام» را از میان می برید.»
به تصریح یزدی «انتخابات در ایران هر چهار سال یک بار به مردم اجازه می دهد که مسوولان را عوض کنند، مجلس و رئیس جمهوری را عوض کنند. اما برخی از مقامات و جناح حاکمیت می گویند نظام یعنی «ما» و اگر شما بخواهید «ما» را عوض کنید یعنی با نظام مساله دارید در حالی که این حقیقت ندارد. مردم خواهان اصلاحات، اجرای قانون و بهبود وضع اقتصادی هستند و طبیعی است اگر دولتی نتواند به انتظارات و مطالبات اقتصادی مردم پاسخ دهد، آنگاه مردم حق دارند آن را تغییر دهند.»
عبدی: حساسیت نظام به انقلاب مخملین بی مورد است
عباس عبدی پژوهشگراجتماعی و فعال سیاسی نیز با تاکید بر این مطلب که جامعه ایران واقعیت ثابتی ندارد، می گوید: «در شرایط کنونی ایران امکان وقوع انقلاب مخملین به آن شکلی که مردم اقدام کنند و بر اثر حمایت های رسانه ای و نظایر آن تغییراتی را به وجود بیاورند، نیست. به این خاطر که اینها قطعاً با واکنش سختی مواجه می شوند اما حاکمیت چون اساساً جریان اصلاحات را شکست خورده و ناکام می داند، فکر می کند تنها راهی که پیش پای عموم هست انقلاب مخملین است. به همین دلیل است که روی این قضیه حساس است.»
باوند: انقلاب مخملین در ایران دور از واقعیت است
بر همین اساس داوود هرمیداس باوند کارشناس علوم سیاسی و عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق نیز بر این باور است که احتمال وقوع انقلاب های مخملین در جامعه ایران دور از واقعیت است. هرمیداس باوند علت عدم احتمال وقوع انقلاب های رنگین در ایران را در چارچوب نظریه «جوامع باز و بسته» ارزیابی می کند.»
به اعتقاد این استاد علوم سیاسی، از آن جا که احزاب و تشکل های سیاسی موجود در کشور به معنی واقعی کلمه در تعاریف علوم سیاسی از ساختار حزبی برخوردار نبوده و به طور جدی منتقد ساختار قدرت نیستند و نیز به علت ضعیف بودن مطبوعات، فضای جامعه ایران برای وقوع انقلاب های رنگین و تغییرات مسالمت آمیز مناسب نیست.
در مورد تحلیل علل و عوامل شکل گیری انقلاب های مخملین، اظهارنظرهای مختلف و گاه متناقضی از سوی کارشناسان علوم اجتماعی انجام گرفته در حالی که برخی از صاحبنظران این پدیده اجتماعی را بی ارتباط با نوع شرایط داخلی کشورهایی که این حرکت های اجتماعی در آنها صورت گرفته نمی دانسته، برخی دیگر از تحلیلگران وقوع انقلاب های رنگین را مربوط به دخالت عناصر خارجی و به طور مشخص نهادهای سیاسی - امنیتی آمریکا می دانند.
مدنی: شرایط ایران با کشورهای دیگر متفاوت است
سعید مدنی جامعه شناس و روزنامه نگار در اظهارنظری مشابه با هرمیداس باوند بر این باور است که احتمال وقوع انقلاب های رنگین در ایران در شرایط فعلی وجود ندارد اما رویکرد و زاویه دید مدنی در بیان علل این اعتقاد کمی متفاوت با بیانات هرمیداس باوند است.
سعید مدنی می گوید: «واقعیت این است که شرایط سیاسی- اجتماعی ایران کاملاً متفاوت و متمایز از سایر کشورهایی است که پیش از این در آنها انقلاب های رنگین اتفاق افتاده است. یکی از دلایل این امر تفاوت نظام سیاسی موجود در ایران با کشورهای مذکور است. از سویی دیگر، موقعیت جنبش های اجتماعی و نیز جامعه مدنی موجود در ایران نیز قابل مقایسه و تطبیق با مسائل و تحولات کشورهای بلوک شرق نیست.»
مدنی با اشاره به نادرست بودن تحلیل های پیش از انقلاب برخی از تحلیلگران در برخی از مسائل و مقایسه ایران با کشورهایی همچون «کوبا» و «چین» تصریح می کند: «نکته مهم این است که عده ای درصدد هستند تا با تشبیه جنبش اصلاحات در ایران به انقلاب های انجام گرفته در کشورهای آسیای میانه از مشروعیت این جنبش بکاهند. ضمن اینکه در تلاش هستند نقطه شروع و منشأ این جنبش اصلاحی را به غرب و خارج از ایران منتسب کنند در حالی که جریان اصلاحات حاصل یک مجموعه از تغییرات اجتماعی متن جامعه ایران است و نیروهای موثر در اصلاحات در ارتباط با بدنه اجتماعی جامعه بوده اند و بنابراین این جنبش اصلاحی ماهیتی متفاوت با آن چه که برخی تلاش می کنند معرفی کنند، دارد.»
به گفته این جامعه شناس از آن جا که کشورهای تازه تاسیس بلوک شرق فاقد هرگونه پشتوانه تاریخی بوده اند به اعتبار عمر نه چندان زیاد خود از پتانسیل لازم برای وقوع انقلاب های رنگین برخوردار بودند اما ویژگی های جامعه ایران متفاوت از این سری کشورهاست و به همین دلیل امکان وقوع چنین انقلاب هایی در ایران بعید به نظر می رسد.
مدنی در بیان سایر علل عدم وقوع انقلاب های مخملین در ایران به قدمت حرکت های دموکراتیک و عدالت طلبانه در جامعه ایران اشاره می کند که از زمان انقلاب مشروطه آغاز شده و بیش از یک قرن از عمر آنها می گذرد. وی می گوید: «در کشورهای بلوک شرق جنبش های اجتماعی از عمر چندان طولانی ای برخوردار نبودند. این امر می تواند به عنوان یکی دیگر از تفاوت های جامعه ایران با آن کشورها و عدم وقوع انقلاب های رنگین در ایران در نظر گرفته شود.»
این روزنامه نگار در بیان سایر تفاوت های جامعه ایران با کشورهای بلوک شرق و آسیای میانه به «ساخت اقتصادی- اجتماعی» و نیز «ساخت قدرت» در ایران اشاره می کند و می گوید: «تحولات جامعه ایران تا حدود زیادی متاثر از ساخت اقتصادی- اجتماعی است که پدیده ای به نام نفت نقش اصلی در شکل دهی به این ساخت بازی می کند. در حالی که در سایر کشورها ارتباط مردم و ساخت قدرت، رابطه کاملاً متفاوتی است به همین خاطر قیاس ایران با این کشورها غیرعلمی است.»
مدنی می افزاید: «ساخت قدرت در کشورهای بلوک شرق که پس از فروپاشی شوروی ایجاد شدند فاقد انسجام و در عین حال فاقد یک قدرت متمرکز بوده و به همین دلیل به آسانی در معرض فروپاشی قرار گرفتند اما در مورد ایران ساختار قدرت متمرکز تر است و به نوعی از نهادهای پایدارتری تشکیل شده و به همین جهت انعطاف آن در برابر تغییرات اجتماعی توام با مقاومت بیشتری خواهد بود.»
به اعتقاد این جامعه شناس، جامعه ایران اعم از سازمان های غیردولتی (NGO) و رسانه های مستقل، ضعیف تر و ناتوان تر از آن هستند که در کوتاه مدت بتوانند منشأ تغییرات اساسی در ساختار سیاسی کشور شوند.
وی هدف از ارائه برخی تحلیل ها مبتنی بر وقوع انقلاب مخملین در ایران را توسط برخی دولتمردان برخورد با جامعه مدنی و ممانعت از رشد جنبش های دموکراتیک و عدالت طلبانه می داند.
آذر منصوری: مواضع اصلاح طلبان همیشه شفاف بوده است
آذر منصوری (معاون محسن میردامادی در جبهه مشارکت) نیز می گوید: «تمام موضع گیری های اصلاح طلبان شفاف و علنی بوده و به نظر می آید که حاکمیت به دنبال توجیهی است برای اینکه بتوانند با برچسب «انقلاب مخملی» در واقع اقدامات خودشان را در انتخابات اخیر توجیه بکنند.
همه بازجویی هایی هم که در طول این مدت صورت گرفته، کسانی که آزاد شدند و ما پیگیری کردیم، نشان می دهد که در تمام این بازجویی ها آنچه اساساً هیچ رنگی از واقعیت به خودش نگرفته و آنچه آنها در پی اش بودند، یعنی «انقلاب مخملی» ، اساساً وصله ای نبوده که به اصلاح طلبان بچسبد و با توجه به اینکه بعد از انتخابات بسیاری از این سران دستگیر شده اند، خب این اعتراضات همچنان به قوت خودش باقی ست و من فکر نمی کنم این طرح اعترافات و طرح محاکمه بتواند مشکلی را از مشکل آقایان حل بکند. من فکر می کنم تنها راهکاری که می تواند در شرایط فعلی به این وضعیت خاتمه بدهد، اعتمادسازی است و اعتمادسازی هم لوازمی دارد که ما سعی کردیم در پیشنهادات مان به آنها اشاره کنیم.»
برخی دیگر از تحلیلگران مسائل ایران اما رویکرد متفاوتی به مساله مورد بحث دارند .
به اعتقاد این گروه از تحلیلگران، نوع مناسباتی سیاسی- اجتماعی در ایران حادتر از آن است که مسائل موجود در ایران با انقلاب مخملین حل شود به عبارت دیگر سوءتفاهم موجود بین طبقات اجتماعی در ایران بیشتر از آن است که بتوان با تحولات دموکراتیک، تغییری اساسی در این نوع مناسبات داد چرا که در جوامع غیردموکراتیک در جهت ایجاد تغییرات اجتماعی امکان بروز ناآرامی های اجتماعی سریع و ناگهانی بیشتر است در حالی که در جوامعی که حاکمان آن به موقع متوجه ضرورت انطباق روبنای سیاسی با زیربنای اقتصادی آن جامعه می شوند.